Posts tonen met het label surrealisme. Alle posts tonen
Posts tonen met het label surrealisme. Alle posts tonen

woensdag 13 mei 2026

DE VLAG VAN BANKSY EN ANDERE VLAGGEN IN DE KUNST

 

Het beeld van de burger met de vlag van Banksy op London Waterloo Place.

De geheimzinnige kunstenaar Banksy (geheimzinnigheid is deel van het merk Banksy) heeft deze keer zichzelf overtroffen met plaatsing van bovenstaand beeld op het Londense Waterloo Place. Hoewel ook dit kunstwerk een activistische boodschap heeft, de beeldende kunst barst bijna uit zijn voegen van activisme, is het ook een open kunstwerk.


Het beeld spreekt voor zich. Een burgerman, geen activist met sneakers, stapt trots en enigszins fanatiek met een onbekende vlag dapper voort. We weten niet welke lading de vlag dekt. Maar de vlag beneemt hem het zicht zodat hij een misstap dreigt te maken en van zijn sokkel dreigt te vallen. 


Een duidelijke boodschap van Banksy. Vaderlandsliefde of is het ideologische verblinding beneemt hem het zicht op de werkelijkheid waardoor hij van zijn voetstuk dreigt te vallen. Symbolischer kan het haast niet.


Maar wat als het een Palestijnse vlag is, of een Israëlische, een Russische, een Amerikaanse of Oekraïense vlag? Benemen uiteindelijk alle vlaggen burgers het zicht op de werkelijkheid?


Toen ik het beeld voor het eerst zag. moest ik meteen denken aan twee andere vlaggen in de kunst: het schilderij van Delacroix waarop een half naakte vrouw met een Franse vlag de burgers in de strijd om vrijheid aanvoert en de bescheiden zwarte vlag van Armando.


Eugene Delacroix, De vrijheid leidt het Volk, 1830. Louvre in Frankrijk



Het schilderij van Delacroix is duidelijk. Er wordt gestreden voor de Franse vrijheid. Het is een patriottisch schilderij, een vaderlandslievend schilderij uit naam van de vrijheid.


Armando, Fahne, 1988. Venlo.


De vlag van Armando heeft net als de vlag van Banksy geen identiteit. Het is een zwarte vlag aangevreten door de tijd. Er is geen vlaggendrager, die is intussen dood. 


Een belangrijk thema in het werk van Armando is de Tweede Wereldoorlog. Dit is een oorlogsvlag, de vlag van de dood. De dood die rondwaarde in Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het is een herdenkingsvlag die waarschuwt voor oorlog die dood en verderf zaait.


René Margritte, De Geliefden, 1928,  Museum of Modern Art, New York


De vlag voor het gezicht van de marcherende burger riep nog een derde associatie op, namelijk met een schilderij van de Belgische surrealist Margritte. Een raadselachtig schilderij waarbij twee geliefden elkaar kussen maar ook gescheiden worden doordat elk een doek over zijn gezicht heeft. Ze kunnen elkaar dus niet zien, alleen voelen en dan nog alleen maar door een doek heen. 


De betekenis kan velerlei zijn maar voor de hand ligt dat totale liefde onmogelijk is. Geliefden blijven van elkaar gescheiden, lichamelijk en geestelijk. 

vrijdag 10 april 2026

83. MEXICAANSE VERTELLINGEN. SURREALISME

 

Deze foto van Frida§ Kahlo is gemaakt door de fotograaf Julien Levy. Hij organiseerde in 1938 in zijn fotogalerie Julien Levy de eerste expositie van schilderijen van Frida Kahlo.  Daarmee begon haar internationale succes. Philadelphia Museum of Art.


Frida twijfelt of ze de uitnodiging voor een tentoonstelling in Parijs zal aannemen. Ze staat ver van de idee van surrealisme zoals André Breton die verkondigt of liever gezegd ze weet niet wat ze er mee aan moet. Haar lichamelijke pijnen zijn alles behalve surrealistisch. 


Denkt mijnheer Breton dat een miskraam surrealistisch is, een ervaring zoals een droom of van het onderbewuste? Zo dom zal hij toch niet zijn? Een leven in je buik dat mislukt is een nachtmerrie in het echt. Je lichaam laat je op het moment dat je nieuw leven brengt, in de steek. Dat heeft niks met onderbewustzijn te maken.


Het tast je geestelijke gesteldheid aan, je zelfbewustzijn. Het dreigt je als vrouw te ondermijnen en dat roept om verzet. Haar verzet is de verfkunst. Met penseel, verf en doek wil ze haar fysieke en geestelijke pijn vastleggen.


Dat doe je met symbolen, hoe anders? Wat doen katholieken in hun kerk als ze van brood het lichaam van Christus maken en van wijn zijn bloed? Ze herdenken zijn pijn die leidde tot zijn dood. 


De schilderkunst is hetzelfde, een herhaling maar dan op doek van het leven, de pijn van de dood, de vreugde van de geboorte. Een schilderij is niet de werkelijkheid zelve maar wel de herinnering eraan, een afspiegeling daarvan.


Haar waarheid is die van de lichamelijke pijn die tot in haar geest door dringt. Het is gek makende pijn en dat is existentiële pijn. Als Breton dat surrealistisch wil noemen dan doet hij dat maar. Des te beter als haar pijn met de zegen van de kunstpriester der surrealisten  begrepen wordt. 


David vindt ondanks haar bedenkingen dat ze van gelegenheid gebruik moet maken om naar Europa te gaan. New York heeft ze al veroverd met haar tentoonstelling, nu Parijs nog. 


Ze wil inderdaad gekend worden, als het kan wereldwijd. Ze wil gekend worden als vrouw, minnares, muze en als Mexicaanse. Ze besluit de overtocht naar Amerika te maken, naar Parijs, het walhalla van de moderne kunst.

vrijdag 3 april 2026

81. MEXICAANSE VERTELLINGEN. FRIDA KAHLO ONTMOET ANDRÉ BRETON

 

Frida Kahlo poseert met André Breton in een patio in Mexico-stad in het jaar 1938. Breton is op bezoek bij de door Stalin verbannen Russische revolutionair Leon Trotski. Trotski is een buurman van Frida. Zij maakte het jaar daarvoor deel uit van het ontvangstcomité van de Mexicaanse communistische partij bij aankomst van Trotski in Mexico-stad. Daarna heeft ze een korte affaire met hem gehad.

Sommige gebeurtenissen gaan ons verstand te boven. We hebben geen enkele aanwijzing waarom ze gebeuren, of er iemand de hand heeft gehad, een aards of buitenaards iemand en of ze een doel hebben? We weten het gewoon niet en zullen het hoogst waarschijnlijk ook nooit weten. Toch gebeuren ze.


Zo een gebeurtenis is de reis van de Fransman André Breton. Niet zo maar een Fransman. Hij is schrijver, dichter en theoreticus van de kunsten. Hij is tevens leidsman van de surrealistische kunstenaarsbeweging. Leidraad van deze beweging is het door hem geschreven “Manifeste du surrèalisme”. 


Het surrealisme heeft hij ontdekt tijdens zijn werk in een neurologisch ziekenhuis in de Eerste Wereldoorlog, een nog grotere gebeurtenis waarvan niemand het waarom weet. Het is de eerste oorlog tussen geïndustrialiseerde landen en dus wordt het meteen ook een massaslachting. Industrie en massaproductie zijn nu eenmaal onlosmakelijk met elkaar verbonden.


Als revolutionair en communist meent Breton dat er een verband is tussen de klassenstrijd, een door Marx ontdekte sociale wetmatigheid in de geschiedenis van de mensheid, en de door Freud ontdekte wetmatigheid van het onderbewuste in onszelf. 


Helaas heeft zijn communistische partij geen enkele belangstelling om Marx met Freud te verenigen. Ze hebben het te druk met vadertje Stalin. Stalin is hun grote voorbeeld, hun wereldleider. Zoals elke alleenheerser moeten kunst en cultuur in dienst staan van zijn politiek. Dat wordt Breton nu net teveel. Hij treedt uit de kerk van het Franse communisme maar blijft wel gelovig communist en revolutionair.


Waar kan hij dan beter terecht dan bij Trotski? Hij mag dan verjaagd zijn door Stalin, hij is trouw gebleven aan het revolutionaire geloof van Marx. Vandaar dat Breton naar Mexico reist. Hij wil ene gesprek met Trotski over Marx en Freud.


Eenmaal bij Trotski aangekomen, ontdekt hij dat Trotski een buurman is van Frida en David in Coyocan. Maar ze is meer dan een buur. Frida is dankzij een tentoonstelling in een kunstgalerie in New York bezig om wereldberoemd te worden. Daar wil Breton als eigentijdse kunstkenner meer van weten. 


Tevens blijkt dat Frida en haar man David lid zijn van de Mexicaanse communistische partij. Beiden hebben de komst van de verbannen Trotski naar Mexico mede mogelijk gemaakt. Dit lijkt meer dan een vingerwijzing van het lot. Frida is misschien wel de belichaming van het onderbewuste met de klassenstrijd. 


Als ex-minnaar en buurman is het voor Trotski een kleine moeite om een ontmoeting te organiseren. Breton is meteen enthousiast over het werk van Frida. Een vrouw naar zijn surrealistische hart. Hij ziet in haar schilderijen allerlei surrealistische elementen zoals zwevende dingen en heel veel symbolen. Hij nodigt haar uit om haar werk in Parijs te komen exposeren.

vrijdag 23 mei 2025

MEXICAANSE VERTELLINGEN 40. SCHILDERKUNSTIGE REVOLUTIE

 

De tank "Salinas" is gemaakt in Mexico tijdens de revolutie door "Talleres Nacionales de Construcción Aeronáutica TNC, 1918.

David vindt Dalí een kundig schilder met een heel eigen beeldtaal, net als Picasso en Miró. De schilderijen van Dalí zijn opgebouwd met beelden uit de klassieke en de moderne schilderkunst. Dalí zit als het ware op de grens tussen de oude en de moderne tijd. Picasso en Míro zijn modern. Meer dan bij de anderen zitten in Dalí twee schilderkunstige zielen.


Zou dat komen omdat hij zijn inspiratie haalt uit zowel de klassieke kunstenaars, pré-moderne schilders als de Italiaanse Titiaan, de Spaanse Velazquez en de Nederlandse Vermeer, als uit zijn onderbewuste zoals André Breton predikt met zijn "écriture automatique" bij Dalí omgedoopt tot de  “paranoïde-kritische methode”? Die methode komt er op neer dat hij beelden uit zijn dromen en misschien ook wel waanvoorstellingen verwerkt in zijn schilderijen. 


De dichter en schrijver André Breton is de grondlegger van de “écriture automatique”  ofwel onbewust schrijven. Je probeert in een soort droomtoestand te komen waarin je willoos en zonder bemoeienis van je verstand opschrijft wat in je opkomt. Je zou het ook "de irrationele methode" kunnen noemen maar dat is voor Dalí te simpel gezegd. Niet interessant genoeg voor zijn  publiek want als Dalí ergens gevoel voor heeft, is het wel publiekstheater wat uiteraard de marketing van zijn schilderijen ten goede komt. Ook Dalí ontsnapt niet aan de moderne tijd.


De schare volgelingen van schrijvers, dichters en schilders die in het onderbewuste hun inspiratie zoeken, krijgen het etiket surrealisten opgeplakt. Dalí wordt al gauw, mede ook vanwege zijn buitenissige gedrag als een van de schilderkunstige meesters van het surrealisme beschouwd. 


De surrealisten zijn een reactie zijn op de voor het normale verstand onbegrijpelijke verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog, de oorlog die miljoenen slachtoffers maakte als gevolg van de gewelddadige botsing tussen de klassieke krijgscultuur van mens en paard en de nieuwe moderne krijgscultuur met machines. De Eerste Wereldoorlog is de gewelddadige botsing tussen de klassieke en moderne tijd. 


De Mexicaanse revolutie was de Eerste Wereldoorlog maar net voor, stond meer dan de Eerste Wereldoorlog nog met een een voet in de negentiende eeuw en was dus meer dan de Eerste Wereldoorlog nog een oorlog volgens de klassieke krijgscultuur. Vliegtuigen en tanks speelden er geen rol in. Het was een klassieke strijd van man en paard vergezeld van Napoleontische kanonnen en een enkel machinegeweer. Het was een bewegingsoorlog verspreid door het hele land en geen loopgraven oorlog zoals in de Vlaamse Westhoek bij Ieper. 


De Eerste Wereldoorlog was tevens een botsing tussen de vele verschillende volkeren, naties, staten en culturen waar Europa in goede tijden rijk aan is en in slechte tijden onder lijdt. De Mexicaanse revolutie was een sociale revolutie én een gewelddadige botsing tussen de oorspronkelijke inheemse culturen zoals die van de Azteken en de Maya's en de met geweld binnengedrongen Europese cultuur van de Spaanse veroveraars. 


Als ex-revolutionair beseft David dat zijn kunstenaarschap geworteld is in de Mexicaanse revolutie en hij dus daarmee aan de slag moet. Niet de Europese moderniteit of het surrealisme maar de Mexicaanse sociale identiteit is zijn opdracht. Uit de botsing tussen de Azteekse en Maya ziel met de Spaanse ziel zal een nieuwe identiteit ontstaan. De revolutie is nog niet ten einde. Het is zijn roeping om de strijd voort te zetten.


donderdag 10 november 2022

5. DALI EN GALA

 

Gala met Paul Eluard in 1917. In 1918 zijn ze getrouwd. In 1929 ruilt ze Paul Eluard in voor Salvador Dali waar ze haar hele leven bij blijft. Paul Eluard was bij de Franse Communistische Partij. Hij heeft gevochten in de Spaanse Burgeroorlog, heeft in het Franse verzet gezeten en de Griekse partizanen gesteund.

 

Het is niet verrassend dat Dali zijn enige roman “Verborgen Gezichten” aan zijn vrouw Gala opdraagt. Zij is immers zijn muze en en dat is ze niet zo maar geworden. Daar zit een verhaal aan vast zoals bij alles wat Dali betreft.

Gala was eerder de vrouw van de met Dali bevriende surrealistische dichter Paul Eluard.

Paul Éluard, pseudoniem van Eugène Émile Paul Grindel, (Saint-Denis, 14 december 1895 – Parijs, 18 november 1952) was een Frans dichter. Éluard is een van de bekendste Franse surrealisten. Zijn bekendste bundel is Capitale de la Douleur uit 1926.  

Ze was niet de eerste de beste zoals je op de aan haar gewijde webpagina ‘Gala Dali’ kunt lezen. Ze is in Moskou geboren onder de naam Elena Dmitrievna Djakonova (1894). Van beroep was ze onderwijzeres en ze was bevriend met de Russische dichteres Marina Tsvetajeva zodat ze goed bekend moet zijn geweest met poëzie.

 

Haar koosnaam Gala kreeg ze van Paul Eluard, een leeftijdgenote die ze ontmoette in 1913, in een sanatorium in Davos en waar ze op slag verliefd werd op hem.

"In 1916, tijdens de Eerste Wereldoorlog, reisde zij naar Parijs om zich bij hem te voegen. Een jaar later trouwden zij en op 10 mei 1918 werd hun dochter Cécile geboren. Gala had geen interesse in het moederschap, verwaarloosde haar dochter en trok zich de rest van haar leven niets van Cécile aan.... Door Éluard werd Gala betrokken bij de surrealistische beweging. Hiermee werd zij een muze voor veel verschillende kunstenaars, zoals Louis Aragon, Max Ernst en André Breton. Breton minachtte haar al snel, en beweerde dat ze een vernietigende invloed had op de kunstenaars waarde ze bevriend was. Gala, Éluard en Ernst leefden enige tijd samen in een driehoeksverhouding.

In augustus 1929 bezochten Gala, Éluard en enkele vrienden de jonge, surrealistische schilder Salvador Dalí in Port Lligat, vlak bij Cadaqués. Het was liefde op het eerste gezicht voor Gala en Dalí, die bijna tien jaar jonger was dan zij. Gala scheidde van Éluard en verliet hiermee ook haar dochter, om met Dalí in een dorpje aan de Spaanse kust te gaan wonen. Ondanks hun scheiding bleven de twee goede vrienden."
(Wikipedia ‘Gala Dali’)

Dat dorpje is Cadaqués aan de Spaanse kust onder Figueras, de Catalaanse stad waar Salvador Dali geboren is. Dali heeft er een vissershut gekocht waarvan hij een woning heeft gemaakt die hij  uitbreidde met de aankoop van nog een enkele hut. Het is hun hele verdere leven een thuis voor beiden geweest. Het huis is nu het Casa Museu Salvador Dali.

(wordt vervolgd)

woensdag 22 augustus 2018

WELKOM IN KAMAGURKISTAN 2

Kamagurkistan, Tentoonstelling in het Noordbrabant Museum in den Bosch
tot 28 oktober 2018












 Fragment uit Museumtekst.





Fragment uit Museumtekst