FRITS BOLKESTEIN (1933-2025) EN DE INTERNATIONALE VAKBEWEGING

 

Er is een vuistdikke biografie over Frits Bolkestein verschenen. In Nieuwsuur zag ik een gesprek met de schrijver gelardeerd met korte filmpjes over Bolkestein. Het herinnerde mij aan een gesprek dat ik lang geleden had met Bolkestein.

Dat was begin jaren tachtig, toen hij als lid van de VVD fractie in de Tweede Kamer in zijn portefeuille o.a. Latijns Amerika had. Als vertegenwoordiger van de solidariteitsvereniging met de Latijns Amerikaanse vakbeweging CLAT, had ik om een gesprek met hem gevraagd.

Ik wilde zijn politieke steun hebben voor onze vereniging. Om dezelfde reden voerde ik gesprekken met de Tweede Kamerleden Aad Nuis van D66, Harry Aarts van het CDA en Harry van den Bergh van de PvdA. 

Die steun was nodig omdat organisaties voor ontwikkelingssamenwerking steeds vaker kozen voor projecten afkomstig uit kringen van gewelddadige revolutionaire (extreem-linkse) groepen in Nicaragua, Guatemala en El Salvador. 

De christelijk georiënteerde democratische vakbeweging CLAT werd als te gematigd beschouwd. CLAT hield vast aan zijn democratische beginselen en dat zinde de extreem linkse groepen in Midden Amerika niet. Zij zagen de vakbeweging liever als een instrument in hun politieke strijd. 

Het zou natuurlijk te gek zijn als Nederlandse ontwikkelingsgelden van een democratisch land als Nederland zou gaan naar gewapende groepen die niets hadden met democratie en de waarden die daarbij horen.

Het gesprek verliep beter dan ik dacht. Waar Bolkestein Midden Amerika uit eigen ervaring kende vanwege zijn vroegere werkkring bij Shell, kende ik de regio vanuit mijn werk bij de Verenigde Naties in Mexico en Costa Rica.

We spraken Spaans en kenden cultuur, politiek en mensen van nabij en uit eigen ervaring. Politiek zaten we niet op een lijn maar we waren beiden democraten met de daarbij behorende beginselen van vrijheid van meningsuiting, vereniging enz. 

Bolkestein was het met me eens dat zonder die beginselen geen vrije, onafhankelijke en democratische vakbeweging mogelijk is zoals bijvoorbeeld het geval is in Cuba. Op dat eiland is sinds de revolutie van Fidel Castro geen vrije vakbeweging meer mogelijk. Helaas is nu net die revolutie een inspiratiebron voor de gewelddadige revolutionaire groepen actief in de regio.

Bolkestein rondde ons gesprek af met de opmerking dat zoals ik wel zal begrijpen, hij geen vriend is van de vakbeweging maar dat als het gaat om behoud van de democratie de democratische vakbeweging op zijn steun kan rekenen. 

4. AMERICA LATINA. VORMINSGWERK

Jan Glissenaar en Peter Pennarts geven in hun fotoboek "Honderden Foto's uit Latijns Amerika voor F. 4,00 " aan hoe belangrijk en moeilijk vormingswerk of het bewust maken van mensen van hun eigen situatie is. Hierboven een foto van indiaanse landbewerkers in het Andesgebergte. In de persoon vooraan aan tafel herkennen we Jan Glissenaar. In hun boek noemen ze de Braziliaanse onderwijskundige Paolo Freire die een methode heeft bedacht waarin leren lezen en schrijven samengaat met het zich bewust worden van de eigen omgeving. Freire moest in 1964 na de militaire staatsgreep zijn land verlaten. Ondertussen maakt Freire met zijn onderwijsmethode opgang in Nederland.

 

Ik ben aangenomen als vormingswerker voor de werkgroepen die de vereniging in verschillende steden en regio’s heeft. De bedoeling is dat ik hen op weg help om greep te krijgen op wat er in Latijns Amerika aan de hand is, hoe een vakbond als CLAT daar wat aan doet en wat we in Nederland kunnen doen om ze daarginds te helpen. Kortom een brug te slaan tussen de mensen daar in Latijns Amerika en hier.

Regel een van het vormingswerk is dat je van mensen houdt en met ze overweg kunt. Van mensen houden is niet zo moeilijk, dat blijven volhouden wel. Mensen zijn nu eenmaal niet volmaakt dus heeft elkeen zijn gebruiksaanwijzing. Dat moet je tot op zekere hoogte accepteren of soms negeren. Dat vereist hoe dan ook geduld. Uit liefde voor de mensen moet je geduld hebben met mensen.

Regel twee is dat je een verhaal moet hebben en dat kunnen vertellen, liefst op een eenvoudige manier. Aan moeilijk doen heeft niemand iets. Wanneer je uit je hart en je eigen beleving vertelt, blijft het verhaal als vanzelf eenvoudig en doeltreffend want dan ben je ook geloofwaardig. Verhalen zonder overtuiging gebracht of verpakt in pretentieuze betweterigheid werken niet. 

Na liefde voor de mensen en een verhaal kunnen vertellen komt regel drie en dat is luisteren. Je moet kunnen praten met de mensen, echt praten vanuit begrip voor hun gemoedstoestand en wat ze bezighoudt. Je moet je zelf als het ware kunnen parkeren, opzij zetten en ruimte maken voor de anderen. Dat valt niet mee maar zonder dat kom je nergens.

Tot slot de inhoud. Het moet verhaal moet ergens over gaan en dan vooral niet over jezelf. Dat werkt niet. Vorming zonder inhoud, zeg maar zonder doel is als timmeren, lassen of metselen zonder plan. Dat levert niks bruikbaars op. Het wordt een rommeltje waarin iedereen de weg kwijt raakt, de vormingswerker en de groep. 

Het doel van mijn vormingswerk is wat heet bewustwordingswerk over ontwikkelingssamenwerking, on ons geval samen met de vakbeweging CLAT tegen armoede en sociaal onrecht in Latijns Amerika.

Regel vijf is actie. Misschien moet dat wel regel een zijn. Hoe dan ook, het hoort er bij. Actie brengt reactie is een natuurkundige en maatschappelijke wet. Reactie kan bewustwordening over de situatie bevorderen. De leden van de werkgroep voeren actie in hun stad. 

Dat kan van alles zijn. De werkgroep Amsterdam onderzoekt het gedrag van Nederlandse ondernemingen in Latijns Amerika. Daaruit kan dan weer een andere actie voortvloeien, bijvoorbeeld naar het bedrijf toe, de werknemers of naar de media. Demonstreren is ook actie, hoe grootschaliger hoe meer effect.  Meedoen met een plaatselijke informatie markt is ook actie.

Elke groep tussen Amsterdam en Breda, van Amersfoort tot Montfoort zoekt daarin zijn eigen weg waarbij ik als vormingswerker zo nodig logistieke ondersteuning verlenen. De plaatselijke groepen nemen deel aan plaatselijke activiteiten van gelijk gezinden in kerken, vakbonden of  Derde Wereld groepen zoals bijvoorbeeld wereldwinkels. In zekere zin zijn dat bondgenoten.
 

OORLOGSBULLETIN 58. HUBERT SMEETS EN DE SALON DESKUNDIGEN

 

Hubert Smeets is een Nederlands journalist en historicus. Smeets is medewerker van NRC Handelsblad, waar hij in 1980 als vrijwilliger begon. Vanaf 1980 werkte Smeets bij NRC Handelsblad, achtereenvolgens als onder meer stadsverslaggever in Amsterdam, politiek redacteur en columnist, correspondent in de Sovjet-Unie en Rusland (1990-1993), adjunct-hoofdredacteur, oprichter en chef van de bijlage Boeken, commentator en redacteur voormalige Sovjet-Unie. In 1987 won hij de Anne Vondelingprijs voor politieke journalistiek.

Het moest er van komen, een mini-oorlogje onder Neerlandse intellectuelen over de grote oorlog. Oost-Europa en Rusland kenner Hubert Smeets gooide in NRC Handelsblad van 22 februari de steen in de vijver van wat hij noemt “gefossiliseerde politicologen”. Een niet mis te verstane classificatie van wat ik salon-deskundigen noem.

Zoals Smeets vaststelt, ze hebben de sociale en politieke dynamiek die zich sinds de val van de Sovjet Unie in Oekraïne voltrekt, helemaal gemist. Dat was al tijdens het referendum over het EU associatieverdrag met Oekraïne. Hun ogen waren gericht op de voormalige grootmacht Rusland, al was het maar omdat het beschikt over een angstwekkend groot nucleair arsenaal. Een arsenaal dat met hulp van Oekraïne in de Sovjet tijd is opgebouwd en waar Oekraïne na de val vanaf wilde omdat het geen behoefte had om de wereld te bedreigen maar om zich te ontwikkelen.

Ziedaar het verschil tussen Rusland en Oekraïne, een verschil dat ik zag bij de vakbonden. In Oekraïne maakte ik kennis met kleine maar zelfbewuste onafhankelijke, democratische vakbonden. Zij wilden een nieuw nationaal bewustzijn gekoppeld aan een democratisch op Europa georiënteerd Oekraïne. Natuurlijk, dat ging met horten en stoten want zeventig jaar communisme en dictatuur schudt je niet zo maar van je af.

Daar tegenover stond en staat de Russische vakbeweging zoals bijvoorbeeld de machtige bond van werknemers in de nucleaire industrie, een nog altijd op Sovjet leest geschoeide organisatie die brandde van verlangen naar het verleden. Een verleden dat Putjinski hen na de mislukte jaren van Jeltsin zou teruggeven.

De Euromaidan opstand tegen de pro-Russische president Yanukovitsj was een logisch vervolg van dit Europeaniseringsproces. Het verstoorde de analyse van menig Kremlin watcher die immers is gebaseerd op een precaire balans tussen de twee geopolitieke machtsblokken Rusland en de EU.
 
Om die balans te herstellen adviseren zij Oekraïne om zo snel mogelijk aan tafel te gaan zitten met de man die hun bestaan ontkent. Dat Oekraïne daarvoor zijn democratische vrijheid, integriteit en soevereiniteit moet opofferen is van minder zorg dan het leed en de ellende van de oorlog en de nucleaire chantage van Rusland.

Ik zou zeggen, laat dat over aan Zelensky en de zijnen die zijn oud en wijs genoeg om te weten wat ze doen. Zij zijn het ook die de offers brengen.

 

DE SP HEEFT VERLOREN

Een digitale fotocompositie van Petrus

Mijn eerste reactie op het polderakkoord en de 83% goedkeuring daarvan door het FNV ledenparlement was dat de SP verloren heeft. Immers de SP is van 'eerst actie' en dan praten en nu is er een polderakkoord. Nog niet zo lang geleden zag het er naar uit dat de koers van 'actie eerst' het zou winnen van het overleg. De van de Kolk's c.s. van het FNV joegen Jongerius toch weg omdat ze niet 'van de actie' maar 'van het overleg' was. De 'actie eerst FNV' leek plotseling heel dichtbij. Na de val van het kabinet Balkenende - Bos kregen de actievoerders nog meer de wind in de rug. Even leek het er zelfs op dat SP leider Emiel Roemer de eerste 'actie premier' van Nederland zou worden. 

Maar Nederland is en blijft het land van Troelstra. Een beetje herrie trappen mag best maar het moet niet te gek worden. Maar goed ook want er moet brood op de plank komen en dat krijg je niet met actie. Was met de val van het kabinet Balkenende-Bos de PVV terug gejaagd in het hok van de oppositie, met de verkiezingsoverwinning van de PvdA o.l.v. Spek en Samsom overkwam de SP hetzelfde. Populistisch links en rechts werden  door liberalen en sociaal democraten samen uitgeschakeld.

Nu de FNV nog laten herrijzen moeten werkgevers en politiek bestuurlijk Nederland gedacht hebben en dan kan de rust met een polderakkoord weer terugkeren. Een kwestie van geduldig en subtiel inpraten en masseren. De tijd zijn werk laten doen en de crisis natuurlijk, een almaar stijgend werkloosheidscijfer is immers dodelijk voor de vakbeweging, dan gaat de geest vanzelf wel weer in de fles. Aldus geschiedde en op slag bleken alle bordjes richting polderakkoord te wijzen. Klijnsma en Heerts bleken de PvdA pionnen op de juiste plaats en de juiste tijd te zijn. 

Maar is met dit polderakkoord de geest 'van de actie' ook echt weer terug in de fles? Als ik Rutte hoor en zie zeggen dat het vertrouwen weer hersteld is , krijg ik sterk de indruk dat hij vooral bezig is om zichzelf te overtuigen. Het is zijn mantra om het geloof in zichzelf te houden maar of dat naar de rest van Nederland ook zo werkt? Ik denk van niet. Ten eerste is het wantrouwen in de loop der jaren daarvoor veel te groot geworden. Ten tweede moeten Nederlanders het allemaal eerst nog eens zien net als de oppositie. Het FNV ledenparlement is nog altijd niet het Nederlandse parlement en het Nederlandse parlement niet het Nederlandse volk.

En waar moet de Nederlander op vertrouwen? Heeft Rutte zich dat wel eens afgevraagd? Moeten ze hem en Asscher vertrouwen dat het allemaal wel goed komt? Ze zullen gek zijn. Moeten ze erop vertrouwen dat de werkgevers bondgenoten zijn van de werknemers? Ze zullen gek zijn! Die hebben samen met den Haag geprivatiseerd, vermarkt, geliberaliseerd en gedereguleerd tot de burger er zowat bij neervalt. Natuurlijk snakken de mensen weer naar een beetje vertrouwen. Dat is normaal, maar er is de afgelopen jaren veel te veel kapot gemaakt om dat nu maar weer zo terug te geven.

Dus mark my words. Wilders en de SP hebben nog niet afgedaan. De Eurocrisis woedt nog voort, de economische crisis maakt nog steeds mensen werkloos, de pensioenen worden gekort, de huizenmarkt bubbelt nog lekker verder, het onderwijs rammelt aan alle kanten, de zorg is een bos geworden waarin de burger de weg kwijt is geraakt, er wordt nog steeds koehandel gedreven met Nederlandse bedrijven, er zijn nog steeds politici die eerder aan hun eigen zak denken dan aan de burger, banken blijken aangevallen te worden en zo kan ik nog wel even doorgaan. Nee Rutte, nee heel den Haag kan dat herstel van vertrouwen nog wel even vergeten.

Daar kan de opening van het Rijks en straks het aftreden van Koningin Beatrix weinig aan veranderen. Het geeft even lucht, even het idee van wie weet komt het ooit allemaal wel weer een keertje goed maar voorlopig is het afwachten. De mensen zijn niet gek. Ze weten ook wel dat de politieke elite, die werkgevers, de banken, de zorgverzekeraars, de bonusjagers enz. niet van de ene dag op de andere veranderen. Laten we zeggen dat er op zijn hoogst sprake is van een gedoseerd wantrouwen maar het kan elk moment weer groter worden. Rutte en Samsom moeten op hun tellen blijven passen of het wordt zo weer foute boel. Nederland is een labiel land geworden, een beetje Italiaans, Grieks of Portugees misschien?