Posts tonen met het label indigenas. Alle posts tonen
Posts tonen met het label indigenas. Alle posts tonen

vrijdag 25 juli 2025

49. MEXICAANSE VERTELLINGEN. KLEDERDRACHT EN COMMUNISME

Links Frida Kahlo gekleed als Tehuana, de vrouwen die wonen op de landengte Tehuantepec (Oaxaca) en behoren tot de Zapotecen stam. Rechts een prent van de Tehuana klederdracht uit het boek "El Traje Indigena de Mexico" een uitgave van het Nationaal Antropologisch en Geschiedenis Instituut 
 

Kijk alleen maar hier in Chiapas om je heen. Hoe zouden de indigenas in de Mexicaanse revolutie passen, wat is hun plaats, rol en betekenis? Of hebben ze die niet en moeten ze simpelweg van het toneel verdwijnen om opgeslokt te worden in de revolutionaire maatschappij met zijn nieuwe mens?


Hij weet het niet, niemand weet het. Al die jaren dat hij in het leger van Pancho Villa zat, heeft hij geen woord gehoord over de indigenas in Chiapas, Oaxaca of die in het noorden van Mexico, de Tarahumara’s en de Yaqui’s, om er een paar te noemen. Wie kent hen, wie houdt rekening met hen? Voor veel revolutionairen zijn het niet veel meer dan achterlijke volkeren die dringend aangepast moeten worden aan de nieuwe tijd die vooruitgang heet.


Frida houdt vol. Ze zegt overtuigd te zijn dat een communistische revolutie hen zal bevrijden van de postkoloniale onderdrukking waardoor ook de indigenas vrijelijk volgens hun cultuur zullen kunnen leven. Ze zullen uit de schaduw van hun bestaan komen om binnen te treden in het nieuwe verlichte communistische Mexico. Door het communisme zal Mexico herboren worden. 


Ze loopt alvast vooruit op de rol van de indigenas in het nieuwe Mexico door hun kleren en sieraden te dragen. Op die manier hoopt ze de traditionele culturen een nieuw elan te geven, een die gericht is op de toekomst. Dat is haar boodschap aan alle Mexicanen en de wereld. Er komt een nieuw Mexico waarin de cultuur van de bezetters en van de onderdrukten een nieuwe cultuur zullen scheppen.


Diego haalt zijn schouders op bij zoveel naïef optimisme over het communisme. Niet dat hij een andere weg weet voor zijn land, er moet iets gebeuren dat is duidelijk maar hoe, wat en wanneer> Daarover is hij minder zeker dan Frida. 


Het enige dat hij zeker weet, is dat de indigenas en hun cultuur een plek moet krijgen in zijn schilderkunst. Hij heeft ze gezien en opgenomen in zijn schilderkunstige ziel. Hij zal ze nooit meer vergeten. Hij heeft zich voorgenomen om hen een plaats te geven in zijn muurschilderingen en op zijn schilderijen. 


Of dat een nieuwe, communistische revolutie dichterbij zal brengen betwijfelt hij en eigenlijk vindt hij dat ook niet belangrijk. Belangrijk is dat hij zijn verantwoordelijkheid neemt voor zijn land en zijn volk. Hoe de Mexicanen daarop zullen reageren en wat de geschiedenis verder met zich mee zal brengen, kan hij niet voorspellen.


Misschien kan hij met zijn schilderkunst wat nu nog niet mogelijk is, de wereld van de indigenas, die van zijn voorvaderen, de koloniale wereld en de moderne wereld in een nieuwe wereld samenbrengen? Als het ware de breuken in de geschiedenis lijmen tot een nieuw Mexico. Misschien kan het communisme dat?

 

Dat kan Frida mee leven. Ze is tevreden dat haar geliefde toch ook gelooft in een mogelijke communistische toekomst voor hun land. Daarin staat ze dus niet alleen. Bovendien vindt ze het ook geruststellend voor de toekomst. 


vrijdag 18 juli 2025

48. MEXICAANSE VERTELLINGEN. REVOLUTIE A LA CARTE

Diego Rivera, "Mexico Today and Tomorrow", detail van de muurschilderingen "Geschiedenis van Mexico", Nationaal Paleis, Mexico-stad, 1935.


Op het afscheidsetentje neemt Frida het initiatief tot gespreksonderwerpen. Ze is nieuwsgierig naar alles wat met schilderkunst te maken heeft. Ze vraagt Diego over zijn technieken en zijn visie op de kunsten. Hij antwoordt zo goed mogelijk.


Technieken uitleggen is niet zo moeilijk maar schilderen heeft meer met intuïtie, visie en verbeeldingskracht te maken dan met technieken en leg dat maar eens uit. Je hele persoonlijkheid is er bij betrokken plus al je levenservaring en je levensbeschouwing, haast teveel om op te noemen. 


Je kunt een schilderij van een goed kunstenaars, dus geen plaatjesmaker die slechts volgens de regelen der kunst werkt, terugbrengen tot een technisch kunststukje. Helaas, doen de meeste mensen dat toch. Het is te moeilijk of vergt teveel inspanning om na te gaan wat de kunstenaar bezielde bij het maken van zijn schilderij. Liever een gemakzuchtige vlucht in de techniek, die niet geheel zonder betekenis is maar uiteindelijk ondergeschikt is aan de bezieling.


Technieken moet je hebben maar dienen tot niks als je niet weet wat je wilt schilderen. Dat is net zoiets als leren timmeren zonder te weten wat je wil maken. Frida snapt dat meteen. Eigenlijk wist ze het al vanuit zichzelf. Haar lijden heeft haar al vroeg tot nadenken gestemd over de betekenis van bezieling en leven. Zonder bezieling is het leven niet de moeite waard, vindt ze of je schrijft, schildert, fotografeert of wat dan ook. Er moet bezieling in liggen.


Ze zegt te willen leven met bezieling en dat had haar, net als veel van haar tijdgenoten, gebracht op het pad van het communisme, de utopie van een gemeenschap van vrije mensen, er zijn geen grenzen van landen en staten meer,  die leven als broeders en zusters. Volgens haar is het communisme de weg naar een maatschappij van liefde. De kunsten zouden volgens haar die weg moeten voorbereiden, als het ware de weg moeten wijzen naar het communisme.


Ze wil weten of Diego dat ook zo ziet?  Ze vraagt hem hoe hij de toekomst van Mexico ziet. Hij twijfelt. Zijn ervaringen in het revolutionaire leger van Pancho Villa hebben hem behoedzaam gemaakt. Hij heeft nog wel idealen maar die staan onder druk van de werkelijkheid. Hij heeft teveel doden en geweld gezien, willekeurige executies op straat, misdaad ook met daarnaast veel verdriet en leed. 


En wat heeft dat vergoten bloed, al die ellende nu eigenlijk opgeleverd? Hij ziet een land met een overheid die bestaat uit min of meer dezelfde blanke elite, die ondanks alle mooie woorden even corrupt is en bezig is te verzanden in een almaar uitdijende bureaucratie. Zal dat nog ooit goed komen, zo vraagt hij zich af.


Frida daarentegen denkt dat nog wel degelijk een nieuwe revolutie nodig en mogelijk is, een naar Russische voorbeeld. Ze spreekt haar bewondering uit voor de revolutie in Rusland toch ook een land, net als Mexico met voornamelijk arme boeren. Als in Rusland een communistische revolutie mogelijk is dan moet dat toch ook in Mexico kunnen? 


Diego aarzelt. Hij weet maar al te goed dat een revolutie a la carte niet mogelijk is. Hij weet niet hoe het er in de Russische revolutie aan toe gaat al ziet hij ook wel overal om zich heen het enthousiasme van voornamelijk intellectuelen en kunstenaars. Misschien is Mexico wel een veel ingewikkelder land dan Rusland. Rusland is nooit bezet geweest door een Europees land zoals Mexico dat ruim 300 jaar lang is geweest.


Dat alleen al maakt Mexico tot een land met een hybride cultuur, die van de Spanjaarden tegenover die van de Azteken, de Maya’s en de indigenas. Hoe brouw je daar een Mexicaanse cultuur van die iedereen aanspreekt en belangrijker nog, waarin iedereen meetelt? Het is niet een land met alleen de tegenstelling tussen arbeiders en kapitalisten, beiden zijn bovendien een minderheid, maar een land van blanke postkoloniale overheersers tegenover de nazaten van de oude culturen die ploeteren op het land, in de wouden en de bergen. Is een Mexicaanse communisme in zo een situatie mogelijk?


vrijdag 20 juni 2025

44. MEXICAANSE VERTELLINGEN. BLOEMENVROUWEN

Diego Rivera, Flower Day, 1915,  olieverf op doek, 147 x 120 cm, Los Angelos County Museum of Art.


Diego vraagt zich af wat hij als eenvoudig schilder hieraan kan doen? Moet hij er wat aan doen? Aan dat laatste twijfelt hij niet. Per slot van rekening heeft hij de revolutie gediend onder Pancho Villa en is de revolutie niet bedoeld voor alle Mexicanen en dus ook voor de indigenas?


Maar de revolutie is voorbij en het land is teruggekeerd naar de orde van de dag, een andere orde maar geen revolutionaire orde. Die zal voorlopig niet komen, dat beseft Diego maar al te goed. De communistische partij doet zijn best maar kan voorlopig geen steen op de andere zetten.


Maar als bij intuïtie beseft hij dat hij als schilder de indigenas hun waardigheid kan geven, waardigheid die hun onthouden wordt door de Mexicaanse bourgeoisie en de autoriteiten die zich revolutionairen wagen te noemen. 


Wat geeft meer waardigheid aan mensen dan schoonheid en die ziet hij overal om zich heen. Ze mogen dan leven in armoede, ze hebben wel hun waardigheid en schoonheid weten te behouden. Dat moet geschilderd worden op canvas en als het even kan op muren van paleizen en overheidsgebouwen. 


Dat wordt zijn missie. De indigena een plek geven in de kunsten, een plek die de bourgeoisie ze niet meer kan afnemen. Geen folkloristische plaatjes maar kunst met een boodschap, die van de   waardigheid van de indianen. Diego neemt zich voor de indigenas  te bevrijden uit hun folklore door ze als waardige mannen en vrouwen te schilderen.


Hij krijgt haast. Hij gaat meteen op zoek naar modellen voor zijn schilderijen. Hij nodigt ze uit om te poseren op de patio van de koloniale woning die hij in het centrum van San Cristobal de las Casas heeft gehuurd. Daar maakt hij schetsen die de basis worden van zijn schilderijen en naar hij hoopt muurschilderingen. 


De indigena vrouwen met bloemen, de bloemen die ze ’s ochtends vroeg op hun rug naar de markt brengen, worden zijn meest geliefde onderwerp. Bloemen zijn geschikt om schoonheid in beeld te brengen. Vooral de wonderschone maagdelijke witte aronskelk met zijn erotisch aandoende stamper is daarvoor geschikt.


Nog nooit heeft hij met zoveel vrijheid en energie getekend en geschilderd. Het voelt zich nu pas een echte schilder. Hij weet waarmee hij bezig is. Het wordt zijn onderwerp in zijn eigen beeldtaal die beïnvloed is door de schilders van zijn tijd zoals Picasso, Cézanne en Gauguin. 


 


vrijdag 13 juni 2025

43. MEXICAANSE VERTELLINGEN. VREEMDEN IN EIGEN LAND

Ingekleurde foto van een indigena vader met zijn dochter op een markt in Chiapas (1975)

 

Diego vraagt zich af wat de plek is van de indigenas in zijn land? Hij ziet met lede ogen hun gevecht om als gemeenschap te overleven. Ze leven letterlijk aan de rand van het post-koloniale Mexico. Beseffen ze dat zelf? Diego denkt van niet. Zij zijn de indianen van Mexico, maar geen Mexicanen. Kunnen ze dat ooit worden?


De meesten in de indigena dorpen spreken geen Spaans. Degenen die op de een of andere manier in de stad verzeild zijn geraakt en er werken, spreken met moeite Spaans, dat wil zeggen ze kunnen zich verstaanbaar maken. Daar is het wel mee gezegd. De taal spreken is toch wel het eerste wat nodig hebt als je Mexicaan onder de Mexicanen wilt zijn.


Wat ze wel gemeen hebben met de Mexicanen is het katholieke geloof, weliswaar een heel eigen versie maar herkenbaar voor Mexicanen. Het katholieke geloof heeft in Mexico misschien wel duizend versies. Ieder dorp heeft zijn eigen favoriete heilige en beleeft het geloof op zijn eigen manier met processies en andere feestelijke rituelen. 


Maar voor de indigenas is het te weinig om er bij te horen. Je komt ze anders nergens tegen, niet in het stadsbestuur, niet in de politiek en ook niet in de besturen van de deelstaat en dat terwijl ze meer dan een derde van de bevolking uitmaken. Voor de doorsnee Mexicaan bestaan ze dan ook niet, behalve dan in de pre-koloniale geschiedenis en in de folklore. In Mexico-stad worden in een speciale winkel van het ministerie van toerisme indiaanse gebruiksvoorwerpen, sieraden, geweven tapijten enz. verkocht. Prachtige hand gemaakte zaken waar vooral toeristen belangstelling voor hebben.


In Mexico-Stad staat toch ook een indrukwekkend monument voor de voorvaderen van Mexico, het Nationaal Antropologisch Museum. Daarvoor zijn kosten noch moeite gespaard. Op wetenschappelijk verantwoorde wijze zijn daar de mooiste beelden, gebruiksvoorwerpen, kleden, geschriften enz. van de bewoners van het pre-Colombiaanse Mexico samengebracht.


Je kunt je er vergapen aan de prachtigste beelden en gebruiksvoorwerpen van Azteken, Maya’s, Tolteken, Zapoteken, Maya's en ja ook van de indigenas. Het museum is een eerbetoon aan de geschiedenis van Mexico tot aan de koloniale tijd. Het is een museum dat je gezien moet hebben zoals je in Parijs de Eiffeltoren gezien moet hebben. 


Maar voor de indigenas die vandaag de dag nog leven in de wouden van Chiapas, Oaxaca en andere delen van het land, heeft dit eerbetoon geen vervolg. Met het museum lijkt de kous af te zijn. Ze zijn en blijven buitenstaanders, vreemdelingen in eigen land. Diego weet uit eigen ervaring dat men in Mexico-stad meer belangstelling heeft voor Miami, San Francisco of New York dan voor de bewoners van hun eigen land. 


woensdag 28 juni 2023

6. OVERLEVINGSLANDBOUW BIJ INDIGENAS IN COSTA RICA

 

Moeder en dochter poseren in hun hut. Links staat een hard planken bed, rechts een paar schoenen, links boven twee kalebassenvoor water of andere dranken. De hut is ter bescherming tegen ongedierte en koude van binnen beplakt met kranten. (Reserva indigena Ujarras en Salitre)


De zucht naar een paradijselijk leven van genoeg is genoeg en een boterham met tevredenheid steekt telkens de kop op in Nederland. De rijkdom en welvaart die we door de eeuwen hebben opgestapeld maakt sommigen zenuwachtig. Er zijn mensen die er een schuldgevoel van krijgen.

In het Brabants dagblad las ik een kort bericht over een filosoof die de overdaad te gortig is geworden en nu zijn heil zoekt in een eenvoudig leven in een huis met een groententuin, wat kippen en zelf gebakken brood. Een nobel streven wat werkt zo lang alles meezit. Ziekte en andere tegenslagen moeten wel achterwege blijven anders wordt het miserie.

Voor zware miserie moet je elders zijn. Ik heb al verteld over het miserabele leven van de indigenas (inheemse bevolking) in Chiapas en Oaxaca in Mexico waar dankzij een ontwikkelingsprogramma van UNICEF stapsgewijs wat aan gedaan wordt. Een nog schrijnender geval van miserie en armoede heb ik leren kennen dankzij een vakbondsleider van de Christelijke Boerenbond in Costa Rica.


Vader en moeder met vier kinderen poseren voor hun hut. (reserva indigena Ujarras en Salitre)

Zoiets verwacht je trouwens niet in Costa Rica dat voor Latijns Amerikaanse begrippen een stabiel, democratisch land is zonder leger. Natuurlijk is er ook in Costa Rica armoede. Vooral op het platteland waar de boerengezinnen moeten leven van te weinig grond en met te weinig middelen ter verhoging van de productie. Maar daar wordt aan gewerkt door overheid en een VN ontwikkelingsprogramma en de Internationale Arbeidsorganisatie.

Waar niet aan gewerkt wordt, behalve dan door de christelijke boerenbond, is de verbetering van het lot van de inheemse bevolking in het zuiden van Costa Rica bij het stadje Buenos Aires. In het stadje wonen overwegend afstammelingen van blanke kolonisten uit de Spaanse tijd.

Een enkele keer kom je in de straten van het stadje een man of vrouw van inheemse afkomst tegen. Die wonen verderop, de zandweg naar Ujarras af, in een nog niet lang geleden toegekend reservaat. Ze wonen in stamverband midden in de jungle in hutten die nog volgens de overlevering zijn gebouwd. Voor de rest is hun cultuur verloren gegaan.


Moeder en dochter onderweg in het reservaat. (Reserva Ujarras en Salitre)
 

Ze leven van overlevingslandbouw wat in hun geval wil zeggen dat ze her en der in de jungle plek hebben gemaakt om koffiestruiken te planten, hier en hier daar een klein bos hebben aangelegd van bananenbomen ( Costa Rica heeft de grootste bananenplantages van Midden Amerika). Ze houden wat varkens, kippen en een enkele koe rond hun hut  erop na en dat is het.

Koffie en bananen verkopen ze aan de blanken in Buenos Aires zodat ze af en toe geld hebben. Ze krijgen steevast een te lage prijs voor hun producten omdat de blanken weten dat ze hun koffie en bananen bij gebrek aan eigen vervoer nergens anders kwijt kunnen.

De levensomstandigheden van deze groep, die bestaat uit een tiental hutten, zijn dan ook navenant. Het kost me dan ook geen enkele moeite om hun armoede of liever misère in beeld te brengen. Ik maak links en rechts foto’s die ze ondergaan zoals ze alles wat hun leven aangaat al generaties lang ondergaan.

Joaquin van de boerenbond probeert hun samen met een collega - een kleine koffieboer -  te leren hun lot in eigen hand te nemen. Ze helpen de gemeenschap met de kleine beetjes die ze hebben want ook zij als boerenbond hebben weinig te makken. Het komt in de buurt van lammen die blinden helpen. Ontwikkelingshulp op rudimentair niveau maar wel met liefde.

vrijdag 17 juni 2022

53. HET BELOOFDE LAND. DE WEG TERUG

 

Zo komen we San Augustin binnen. Voorop het beladen lastpaard met zijn indiaanse begeleiders. Dora volgt op een kleiner paard.

Het is drie uur in de nacht en dus nog donker als we het kamp opbreken. We hebben ongeveer zes uur geslapen. Dat we zo vroeg opstaan is omdat we hebben afgesproken met de indiaanse om rond vier uur de paarden te komen halen. We vertrekken zo vroeg om er zeker van te zijn dat we de bus van half negen in San Augustin halen zodat we op tijd aankomen bij de finca (boerderij) van de neef van Oscar. 

Met de zaklamp van Oscar voorop gaan we op weg. Om stipt vier uur staan we bij de hut en het is nog steeds pikkedonker. Je staat er niet bij stil als je net uit de stilte van de wouden en de bergen komt maar het eerste teken van leven dat we horen is een transistor radio die schreeuwerige reclameboodschappen over het armoedige bestaan van de indigenas uitstort. Er brandt een kaarsje in de deuropening van de hut. Waarschijnlijk bedoeld als signaal voor ons. Dan doemt voor ons een zwaaiende zaklamp op. We zijn opgemerkt.

Ik krijg het gevoel een onbekende, duistere, absurde en ouderwetse zwart-wit film te zijn binnengestapt begeleid door vreemde filmmuziek. Of liever, het is alsof ik in een tijdmachine terecht ben gekomen zonder te weten in welke tijd ik ben beland. Het zou honderd jaar terug geweest kunnen zijn als de transistor radio en zaklamp er niet waren geweest. Het zou ook honderd jaar verder kunnen zijn en dat wat ik hier voor me zie het enige is wat is overgebleven van onze beschaving. 

De zaklampen en het kaarsje in de deuropening van de hut scheppen een sfeer van geheimzinnigheid. We zien een man met een zaklamp en een paard uit de bergen naar beneden lopen. Om de film compleet te maken doemt achter ons uit de duisternis een flakkerende fakkel op gedragen door een van de zoons van de oude indiaanse. Samen met zijn broer komt hij de twee paarden brengen. Ondertussen wordt er geen woord gesproken.

We hebben nu drie paarden. Het grootste paard wordt beladen met al onze bagage zodat we dadelijk lichtvoetiger kunnen lopen dan bij de aankomst. De twee kleinere paarden zijn de rijpaarden voor Cielo en Dora. Ze worden aan de leidsels gehouden door de twee broers. De oude vrouw geeft aan een van de jongens voor onderweg een grote kan zwarte koffie mee. Het lastpaard wordt geleid door de tienjarige zoon van de dochter. 

We lopen nog steeds in het donker de berg terug op naar het zandpad richting San Augustin. De twee broers lopen op hun blote voeten. De andere jongen loopt op afgetrapte schoenen. Hij heeft als enige van de drie een dunne poncho om tegen de koude van de nacht. Die kou blijft hangen tot de zon boven de bergkam komt. Dan verdwijnt de kou nog sneller uit de lucht dan sneeuw voor de zon.

Eenmaal boven op de zandweg gaan onze indigena jongens als vanzelf sneller lopen. Oscar en ik hebben zoveel moeite om ze bij te houden dat we zwijgend doorlopen. De drie jongens daarentegen lopen als kieviten. Alsof ze aan een plezierreisje bezig zijn. Ze kletsen honderd uit en vertellen grappige verhalen. Tenminste dat maak ik op uit hun gelach want ik versta geen woord van wat ze zeggen. Ik denk dat deze trip een buitenkansje voor ze is om wat van de bewoonde wereld te zien.

Humberto die lange tijd manhaftig voorop heeft gelopen, wordt het teveel. Hij zeigt in ademnood neer op een steen langs de weg. Roberto die eerst trouw naast Cielo heeft gelopen, blijft bij hem. Wij lopen met z'n alle stug door. Straks als we zijn aangekomen, kunnen we genoeg uitrusten. Om half zeven, het is ondertussen licht geworden, komen we aan in San Augustin. We hebben er precies twee uur over gedaan. Dat krijg je als je paarden huurt, dan valt zo een tocht best mee.

(wordt vervolgd)
 

donderdag 11 februari 2016

PROYECTO COSTA RICA 1977-1979, aflevering 38

Twee jongemannen voor een pulperia in Fincua Luis, Guanacaste, Costa Rica  1977
De bovenste 3 foto's heb ik gemaakt tijdens mijn werk bij een project van de ILO ter ondersteuning van het programma voor het opzetten van landbouwcoöperaties van het toenmalige nationale landbouw hervormingsinstituut ITCO (Instituto de Tierra y de Colonizacion). Met hulp van landbouw ingenieurs werd gezocht naar een manier om de leden van de coöperatie het hele jaar door werk te geven. De afdeling vermarkting zocht naar methoden om de opbrengst van de gewassen te verbeteren. Er waren coöperatie die voornamelijk in de bananensector werkten, andere die zich toelegden op koffie en weer andere op katoen. De keuze hing af van klimaat en grond. 

Enquête bij leden van de Coöperatie Bernabela in Guanacaste, Costa Rica, oktober 1978 
De overige foto's zijn gemaakt tijdens een reis die ik samen met Joaquin Zuniga, algemeen secretaris van de boerenbond FECC (Federation Campesino de Costa Rica), maakte naar het zuiden van Costa Rica. Daar spraken we met boerenleiders van een coöperatie van kleine koffieboeren in Perez Zeledon en verderop met de bond van indigenas (inheemsen) die woonden en werkten in een reservaat gelegen bij het stadje Buenos Aires. Joaquin had mij tijdens een van de bijeenkomsten van de FECC gevraagd eens met hem mee te reizen en met name met eigen ogen de toestand van de inheemse bevolking te zien.

De voorzitter van coöperatie Bernabela aan het woord tijdens een ledenvergadering,
Guanacaste, december 1978
De koffieboeren waren arm maar ondanks alles toch op weg naar een verbetering van hun levensomstandigheden. Toen ik jaren later in de gelegenheid was om aan dezelfde regio een bezoek te brengen, was de coöperatie uitgebreid met een groot in- en verkoop magazijn, met moderne landbouwmachines en een eigen werkplaats. Het was indrukwekkend hoe het initiatief van een aantal kleine boeren om een coöperatie te vormen, geleid had tot een zo grote verbetering van hun levensomstandigheden.

Gesprek tussen de voorzitter van een coöperatie van koffieboeren in Perez zelden met 2 leiders van de Bond van Indigenas in Buenos Aires, januari 1979 
Hoe anders waren de omstandigheden in het reservaat. Ik zag grote armoede en verval van wat ooit een gemeenschap met een eigen cultuur geweest moet zijn. De toewijzing van een reservaat had hen geen nieuwe economische mogelijkheden gebracht. Tragisch was het te moeten vaststellen dat nabij wonende blanken, zoals de indigenas hen noemden, telkens opnieuw probeerden onder valse voorwendsels de gemeenschap zijn grond te ontnemen terwijl bij wet was vastgelegd dat grond van het reservaat niet verhandeld kon en mocht worden. 
Gesprek op de veranda thuis bij de voorzitter van de coöperatie van koffieboeren in Perez Zeledon, januari 1979. 


Links zit Joaquin Zuniga, de algemeen secretaris van de boerenbond van Costa Rica FECC. Naast hem op de bank de voorzitter van de coöperatie van koffieboeren van Perez Zeledon. Tegenover hen op ene stoel een adviseur van de bond, Costa Rica januari 1979


Werkschoenen van een koffieboer op de veranda van zijn huis. Perez Zeledon,
Costa Rica, januari 1979;


Dochter van een koffieboer voor het raam van hun huis, Perez Zeledon,
Costa Rica januari 1979


Indigenas van Salitre op bezoek in het stadje Buenos Aires in het zuiden van Costa Rica,
februari 1979


Kind voor het huis van een van de leden van de bond van indigenas in Buenos Aires,
Costa Rica, februari 1979