PROYECTO COSTA RICA 1977-1979, aflevering 38

Twee jongemannen voor een pulperia in Fincua Luis, Guanacaste, Costa Rica  1977

De bovenste 3 foto's heb ik gemaakt tijdens mijn werk bij een project van de ILO ter ondersteuning van het programma voor het opzetten van landbouwcoöperaties van het toenmalige nationale landbouw hervormingsinstituut ITCO (Instituto de Tierra y de Colonizacion). Met hulp van landbouw ingenieurs werd gezocht naar een manier om de leden van de coöperatie het hele jaar door werk te geven. De afdeling vermarkting zocht naar methoden om de opbrengst van de gewassen te verbeteren. Er waren coöperatie die voornamelijk in de bananensector werkten, andere die zich toelegden op koffie en weer andere op katoen. De keuze hing af van klimaat en grond. 

Enquête bij leden van de Coöperatie Bernabela in Guanacaste, Costa Rica, oktober 1978 

De overige foto's zijn gemaakt tijdens een reis die ik samen met Joaquin Zuniga, algemeen secretaris van de boerenbond FECC (Federation Campesino de Costa Rica), maakte naar het zuiden van Costa Rica. Daar spraken we met boerenleiders van een coöperatie van kleine koffieboeren in Perez Zeledon en verderop met de bond van indigenas (inheemsen) die woonden en werkten in een reservaat gelegen bij het stadje Buenos Aires. Joaquin had mij tijdens een van de bijeenkomsten van de FECC gevraagd eens met hem mee te reizen en met name met eigen ogen de toestand van de inheemse bevolking te zien.

De voorzitter van coöperatie Bernabela aan het woord tijdens een ledenvergadering,
Guanacaste, december 1978

De koffieboeren waren arm maar ondanks alles toch op weg naar een verbetering van hun levensomstandigheden. Toen ik jaren later in de gelegenheid was om aan dezelfde regio een bezoek te brengen, was de coöperatie uitgebreid met een groot in- en verkoop magazijn, met moderne landbouwmachines en een eigen werkplaats. Het was indrukwekkend hoe het initiatief van een aantal kleine boeren om een coöperatie te vormen, geleid had tot een zo grote verbetering van hun levensomstandigheden.

Gesprek tussen de voorzitter van een coöperatie van koffieboeren in Perez zelden met 2 leiders van de Bond van Indigenas in Buenos Aires, januari 1979 

Hoe anders waren de omstandigheden in het reservaat. Ik zag grote armoede en verval van wat ooit een gemeenschap met een eigen cultuur geweest moet zijn. De toewijzing van een reservaat had hen geen nieuwe economische mogelijkheden gebracht. Tragisch was het te moeten vaststellen dat nabij wonende blanken, zoals de indigenas hen noemden, telkens opnieuw probeerden onder valse voorwendsels de gemeenschap zijn grond te ontnemen terwijl bij wet was vastgelegd dat grond van het reservaat niet verhandeld kon en mocht worden. 

Gesprek op de veranda thuis bij de voorzitter van de coöperatie van koffieboeren in Perez Zeledon, januari 1979. 

Links zit Joaquin Zuniga, de algemeen secretaris van de boerenbond van Costa Rica FECC. Naast hem op de bank de voorzitter van de coöperatie van koffieboeren van Perez Zeledon. Tegenover hen op ene stoel een adviseur van de bond, Costa Rica januari 1979

Werkschoenen van een koffieboer op de veranda van zijn huis. Perez Zeledon,
Costa Rica, januari 1979;

Dochter van een koffieboer voor het raam van hun huis, Perez Zeledon,
Costa Rica januari 1979

Indigenas van Salitre op bezoek in het stadje Buenos Aires in het zuiden van Costa Rica,
februari 1979

Kind voor het huis van een van de leden van de bond van indigenas in Buenos Aires,
Costa Rica, februari 1979

PROYECTO COSTA RICA 1977-1979 33 (pulpería)

Pulperia El y Ella, Bernabela, Guanacasta, oktober 1978

Elk dorp in Costa Rica heeft een pulperia, een winkel van sinkel waar je van alles kunt kopen. Het is ook meteen een ontmoetingspunt voor de dorpelingen. Je treft ze aan voor de pulperia met of zonder biertje of frisdrank, zittend of staand. de naam van deze pulperia is "Hij en Zij".

Winkelier Pulperia, Bernabela, Guanacaste, oktober 1978

De winkel heeft een schamele inrichting gemaakt van ter plaatse gezaagd hout. De voorraad artikelen houdt ook niet over. Begrijpelijk, want de plaatselijke economie is heel erg klein. Veel inwoners hebben een heel laag geld inkomen. Ze leven van werk als dagloners en van de verkoop van groenten en of fruit langs de weg, melkproducten van hun kleine veestapel en nog wat andere toevallige karweitjes die zich voor kunnen doen.

Klanten Pulperia en Varkentje, Bernabela, Guanacaste, oktober 1978

Als buitenstaander met het opvallende uiterlijk van een vreemdeling word ik nieuwsgierig bekeken maar als ik vraag of ik ene foto mag maken, wordt er altijd vriendelijk gelachen. 

Verlegen Klant Pulperia, Bernabela, Guanacaste, oktober 1978

De jonge lezers zullen zich afvragen waarom ik een zo op het oog oninteressante foto van de voormalige president dictator Somoza van Nicaragua in deze serie heb opgenomen. De reden is eenvoudig. In die periode -oktober 1987 -begonnen de gebeurtenissen in Nicaragua wereldnieuws te worden als gevolg van een revolutionaire burgeroorlog van de zogeheten Sandinisten tegen zijn regime. De Sandinistische revolutionaire leiders waren onverschrokken, brutale en ook vaak nog eens jonge knappe mannen die ideologisch goed gebekt waren. Tegenover hen was Somoza een fantasieloze man in burgerpak met stropdas. 

Praatje op Bananenplantage, Coto Sur, 1978

Bovendien werd hij nog gesteund door de Amerikanen, die door veel al even jonge en mooie mensen in het Westen werden gezien als de ware schuilen van de ellende waarin Nicaragua verkeerde: dictatuur en armoede.  De Amerikaanse mensenrechten president Jimmy carter probeerde er het beste van te maken. Als gevolg van de successen van de Sandinisten in de gewapende strijd tegen Somoza's Nationale Garde, ooit getraind en uitgerust door de VS, zocht hij naar wegen voor een politiek koord tussen de vijanden, maar daar was Somoza met zijn hofhouding noch de Sandinisten van gediend. Het werd zoals zo vaak een alles of niets spel. Uiteindelijk zouden de Sandinisten een jaar later, juli 1979, de volledige overwinning behalen op Somoza, inmiddels met steun van de VS.

Water Halen, Guaitil, Guanacaste, 1978

Na de overwinning van de Sandinisten begon een andere oorlog in Nicaragua en het buitenland, een ideologische oorlog tussen links en rechts, tussen socialisme, communisme a la Cuba en de democraten, de Noord Amerikanen, teleurgestelde Sandinisten en de indiaanse bevolking aan de Nicaraguaanse west kust. Jimmy Carter's opvolger president Ronald Reagan, een ouderwetse communistenvreter, greep hardhandig in door de zogenaamde contra's te bewapenen. Uiteindelijk moesten de Sandinistische leiders met tegenzin eerlijke en geheime verkiezingen organiseren. Het was gedaan met hun politieke monopolie en hun socialistisch project a la Cuba. 

President Diktator Somoza van Nicaragua op TV, oktober 1978

PROYECTO COSTA RICA 1977-1979 (25)

Pelo Crespo y Pecas (Krulhaar en Sproeten), Puerto Limon 1978

Bar al Ferrocarril (snackbar langs de spoorlijn), Puerto Limon 1978

Ferrocarrilero (spoorweg werker), Puerto Limon 1978

Sastre (kleermaker), Puerto Limon 1978

Vendedor de la Calle (straatverkoper), Puerto Limon 1978

Trabajador de la Caña de Azúcar (suikerriet werker), Guanacaste 1978

Trabajador de la Caña de Azúcar (suikerriet werker), Guanacaste 1978

Trabajadores de la Caña de Azúcar (suikerriet werkers), Guanacaste 1978

PROYECTO COSTA RICA 1977-1979 (23) portretten

Zus en broer, Guanacaste 1977

Toen was fotograferen nog een onbevangen bezigheid, zeker in een land als Costa Rica en dan ook nog op het platteland. Wantrouwen was er onbekend, ook tegen blanken. Dat was in Mexico wel anders. Daar moest ik vaak uitleggen dat ik geen 'gringo' (Noord Amerikaan) ben maar een Europeaan. Gek eigenlijk want de Europeanen (Spanje en Frankrijk) hebben Mexico gekoloniseerd. Noord Amerika heeft zich net als Mexico daarentegen met geweld moeten bevrijden van hun kolonisator Engeland. 

Jong gezinnetje, Guanacaste 1977

De vrees dat je de foto's voor oneigenlijke doelen zou kunnen gebruiken zoals tegenwoordig veel mensen hebben, bestond toen nog niet. Er was nog geen internet met een Facebook. De mensen leefden nog op zichzelf, ver weg van de drukte. De grote gekte dat je overal bij moet zijn, moet hebben gezien of meegemaakt, bestond bij deze mensen niet. Ik wil het niet romantiseren maar het was wél een stuk rustiger.

Praatje bij de voordeur, Guanacaste 1977

Er was dus ook nog tijd voor een praatje. Het levenstempo ligt er een stuk lager dan in Nederland, ook toen al. Is dat erg? Ik denk het niet. Het is maar wat je gewend bent. Je hebt ook wel minder spullen en minder gezondheidszorg, woonkredieten, persoonlijke leningen, vakanties enz. maar of zij dat misten? Ik heb het nooit gemerkt. De Tico's (afkorting voor Costa Ricanen) vonden over het algemeen dat ze niet slecht af waren al wilden ze natuurlijk ook wel graag een TV en vooral een auto.

Praatje op de balk, Guanacaste 1977

Sociale contacten waren er vanzelfsprekend. In Nederland wordt daar snerend over gedaan want dat brengt sociale druk, heet het dan. Nou en? Tegenwoordig moet de overheid die druk van bovenaf organiseren zodat de mensen weer zorg op zich nemen van familie en vrienden. Dat is blijkbaar de prijs die we voor de vooruitgang moeten betalen. Zoiets uitleggen aan een dorpsgemeenschap in Costa Rica toen en wellicht ook nu, is bijna onmogelijk. Zij kunnen zich eenvoudigweg dit soort problemen niet voorstellen.

Jonge Guanacasteca, Guanacaste 1977

Ik heb deze foto de titel 'jonge Guanacasteca' gegeven omdat je aan haar gezichtstrekken duidelijk kunt zien dat ze van indiaanse afkomst is, de oorspronkelijke bewoners van Costa Rica en van heel Latijns Amerika. Daarom is Latijns Amerika ook meteen de wieg van een nieuw ras, een mengeling van indianen, blanken en ook zwarten als gevolg van de slavernij.

Dorpswinkel, Guanacaste 1977

Toch maar even opmerken bij deze foto dat er geen glas zit in de ramen. Niet nodig want in Guanacaste is het nooit echt koud. In de zomer is het er zelfs heet, wat mij betreft aangenaam heet zodat je loom wordt en er niks anders op zit dan je levenstempo te vertragen. Ondanks de hitte heb ik er nooit iemand met een flesje water zien lopen. Die mode bestond daar niet.

PROYECTO COSTA RICA 1977-1979 (22) met koeienjongens en speervissers in actie.

Koeienjongen in actie, Guanacaste 1977

Koeienjongen te paard, Guanacaste 1977

Met lasso gevangen kalfje, Guanacaste 1977

Speervisser, Guanacaste 1977

Twee Speervissers, Guanacaste 1977

Twee fietsjongens, Guanacaste 1977