27. HOE ZIT DAT IN OSS? NICARAGUA EN INTERNATIONALE SOLIDARITEIT

De Sandinisten werden in die tijd door velen beschouwd als brengers van een nieuw heil. De Sandinist hierboven vocht in het leger van Commandante Cero in het zuiden van Nicaragua aan de grens met Costa Rica. De foto is een paar dagen voor de overwinning van de Sandinisten genomen. (foto:petrus)

Ik weet niet of het een rol gespeeld heeft bij het stemgedrag van de doorsnee kiezer in Oss, ik denk van niet, maar er werden door de SP veel internationale solidariteitsacties gehouden, meestal acties die aansloten bij brede landelijke acties. Een voorbeeld van zo een actie is de Nicaragua actie.

In navolging van heel wat Nederlandse organisaties en clubs besluit de SP om de Sandinistische revolutie met daden te ondersteunen door een van zijn huisartsen in Oss naar Nicaragua te sturen.

 “Daar is Paul Pollmann op dat moment een beetje uitgekeken op zijn dagelijkse werk in het Medisch Centrum van de SP. De dokter met de vervaarlijke snor wil na ruim vier jaar wel een wat anders. En avontuurlijk als hij is, ziet hij in de omwenteling in Nicaragua de kans om ideaal en avontuur te combineren.” (Blz. 344 in Het Geheim van Oss)

Zoals bij dit soort zaken gebruikelijk verzamelt de SP in Oss via acties geld in om reis en verblijf van het gezin Pollmann naar Nicaragua mogelijk te maken. Men gelooft dat de Sandinisten de lang verwachte bevrijders zijn van Nicaragua en vertrouwt erop dat huisarts Pollmann in een uithoek van het land hen kan helpen. Voor de SP snijdt het mes aan twee kanten. Het brengt hun partij onder de lokale aandacht en is meteen een uiting van algemeen menselijke solidariteit met een politiek tintje. 

Enkele jaren later is alles anders. Dan bedoel ik niet het diep treurige feit dat Nicaragua  gebukt gaat onder het repressieve en dictatoriale bewind van de voormalige Sandinistische revolutionair Daniel Ortega en zijn vrouw, maar het conflict dat Pollmann krijgt met de SP na afloop van zijn missie naar Nicaragua.

Eenmaal terug op het medisch centrum te Oss, zet hij de actie "bakkies voor Nicaragua" op, apparaten voor draadloze apparatuur in afgelegen gebieden van Nicaragua die bedreigd worden door de contrarevolutionairen.

"Ik heb daarvoor alles en iedereen proberen te mobiliseren. Dus niet alleen de SP, want aan het het einde van mijn verblijf in Nicaragua was me duidelijk geworden dat zij daar bedenkingen kregen tegen onze linkse signatuur. Het was nu eenmaal de achtertuin van de Verenigde Staten, waar alles wat communist is, vogelvrij is. Dus hoe breder de steun voor de sandinisten hoe beter de kansen voor de toekomst. Daarom probeerde ik iedereen bij die acties te betrekken, van de VARA tot het CDA." (blz.349 in "Het Geheim van Oss")

Polmann heeft in Nicaragua ontdekt dat internationale solidariteit zijn politieke kanten heeft, kanten waar de SP vanuit het politieke belang in eigen land, liever geen oog voor heeft. Zijn opvatting is tegen het zere been van de SP die niks moet hebben van samenwerking met erf-vijand CDA.  

Het verhaal krijgt nog een staartje dat iets zegt over de interne organisatie van de SP. Pollmann beschuldigt de SP ervan ingezameld geld voor Nicaragua achter te hebben gehouden. De beschuldiging blijkt moeilijk te ontzenuwen omdat de partij toen geen financiële verslaggeving had. 

Volgens de toenmalige SP voorzitter Daan Monjé gaat het niemand wat aan hoeveel geld de partij heeft want bij een inval van de belastingdienst, weten ze dan meteen alles van ons. Bestuurslid Koos van Zomeren, tot 1975 lid van het driekoppige bestuur, veronderstelt dat Monjé het geld in een oude sok bewaart. Marijnissen heeft bij zijn aantreden als partijvoorzitter in 1988 hieraan een einde gemaakt.

Het conflict leidde tot het royement van Pollmann uit de partij. "Daar is een speciale bijeenkomst voor georganiseerd van de afdeling Oss. Het was op 5 januari 1983. Ik weet nog dat de hele afdeling erbij was in de zaal aan de Linkensweg. Ik zat recht tegenover Jan Marijnissen. Ik had mijn argumenten op papier gezet, gekopieerd en rondgedeeld want ik wilde dat men wist waar de partijleiding mee bezig was. Zo zou ik voor mezelf en eervolle aftocht hebben. Maar Jan Marijnissen keek naar mijn papier en veegde het in één zwaai van tafel. En meteen deden veel anderen hetzelfde. Daar lag mijn verhaal ongelezen op de grond." (blz. 349 in 'Het Geheim van Oss')

2. HOE ZIT DAT IN OSS? DE BENDE

Blik op het Schaijksveld van ver voor de Tweede Wereldoorlog. Het zou kunnen dat de woning met gebroken kap links vooraan het huis is van mijn opa en oma. Ik heb als jongen van 8 jaar of daaromtrent nog op het open veld gespeeld. De woning staat er nog in wat nu de Schadewijkstraat heet. Het Schaijksveld lag aan de rafelrand van Oss waar o.a. Toon de Soep woonde. De buurt werd daarom gezien als een crimineel broeinest. Ik vraag me af of het dat ook werkelijk was. In ieder geval was het een bijzonder armoedige straat zoals je op de foto kunt zien. 

Het vertrek van de grote margarine fabrikanten naar Rotterdam vanwege de te hoge transportkosten, was een grote tegenslag voor de werkgelegenheid. In een tijd zonder sociale voorzieningen betekende werkloosheid armoede, armoede en nog eens armoede! Het antwoord van sommige Ossenaren, dus lang niet iedereen, was de bende van Oss. Was de bende een teken van grote armoede, een uitwas van een bevolking die in verzet kwam tegen de bestaande orde en het gezag of wat natuurlijk ook kan, een combinatie van beide?

De bende was ook toen voor Nederland een sensatie, zeker toen een in Oss gestationeerde marechaussee vermoord werd. Oss heeft meer naam en faam gekregen met de bende van Oss dan met zijn margarine fabrieken die notabene mede de basis hebben gelegd voor Unilever, een van de grootste multinationale ondernemingen in de wereld. 

Bij het Nederlandse publiek kent men Oss nu vooral van de film “De Bende van Oss”. De werkelijkheid is een stuk minder romantisch dan de film ons wil doen geloven. Dat Oss toen het ‘Chicago aan de Maas’ werd genoemd, heb ik nooit gehoord. Wel kende ik namen als die van Toon de Soep die met zijn gezin achter het Schaijksveld woonde en klant was bij mijn oom de broodbezorger.

“Het verhaal speelt zich een aantal jaren voor de Tweede Wereldoorlog af, in het Noord-Brabant tijdens de crisisjaren 30 van de twintigste eeuw. Er heerst een misdaadgolf in Oss, het industriestadje dat tussen 1923 en 1935 de titel "Chicago aan de Maas" heeft. De bende van Oss is verantwoordelijk voor een groot deel van de 24 moorden die in deze periode worden gepleegd. Voor de film is de historie wel het uitgangspunt, maar zowel de regisseur als de producent verzekeren dat het vooral een spannende misdaadfilm en geen geschiedenisles is. De hoofdrolspelers zijn fictieve personages, samengesteld uit diverse verschillende bendeleden. Aan welluidende bijnamen van bendeleden als Toon de Soep, Bijs de Sijp, Trien de Snol en De Ceel kleven te veel persoonlijke kenmerken, daarom zullen ze als personages niet rechtstreeks in de film te zien zijn. Er zijn echter tal van feiten die op een of andere manier in het scenario terecht zijn gekomen.” (Wikipedia)

De komst van Philips Licht net als de exportslagerijen van Zwanenberg en Hartog zorgden voor werkgelegenheid. Met Organon, een spin-off van Zwanenberg kreeg Oss een moderne medicijnfabriek met bijbehorende laboratoria. Organen van varkens en koeien bleken een grondstof te zijn voor medicijnen. Er was nog steeds armoede maar minder dan in de crisisjaren dertig. 

Oss was in mijn jeugd een stad waar je altijd wel wat kon bijverdienen. Als leerling op de lagere school kon je geld verdienen met het rapen van aardappels bij een boer of het plukken van aardbeien en bessen bij een fruitteler.

Eenmaal op de middelbare school werkte ik eerst bij Philips Licht, daarna bij de kratten fabriek Eminos gelegen naast de koekfabriek Ster in de Molenstraat. Alle drie de fabrieken lagen toen nog in het centrum van de stad.

Van Philips is de Groene Engel nog over en de kantine. De Groene Engel is oorspronkelijk gebouwd als hoofdkantoor voor de boterfabriek Solo van Jurgens (1919). Philips nam alles over met het vertrek van Jurgens uit Oss. Van Philips zelf staat de kantine nog. De rest is gesloopt en vervolgens volgebouwd met woningen.

Krattenfabriek Eminos en de Koekfabriek Ster zijn ook gesloopt. Het Osse bestuur blonk uit in het slopen van het verleden. Alsof men er zich voor schaamde en geen waarde had. Er hadden honderden mensen in gewerkt, waaronder een tante van me, maar dat telt niet, net zo min als de architectuur van de gevel. Die gevel wordt nu wel gekopieerd in een nieuw gebouw op het Walplein. Een nieuwe poging om Oss in de vaart der volkeren op te stoten. 

Ik bezorgde als middelbare scholier de toen nog katholieke Volkskrant, een arbeiderskrant opgericht door de katholieke vakbond. Nu een PvdA krant. Ik werkte daarna nog bij blikfabriek Thomassen & Drijver-Verblifa en natuurlijk ook Zwanenberg. Beide bedrijven zijn door het "destructieve kapitalisme" ofwel de vooruitgang opgeslokt en verdwenen uit Oss. 

MIES BOUWMAN EN DE ZAAK 'ZOISHETTOEVALLIGOOKNOG'SEENKEER'

Mies Bouwman (1929-2018) zit helemaal links naast de VN journalist Rinus Fernandusse (1931).
Helemaal rechts VN journalist Joop van Tijn (1938-1997). 

Mies Bouwman is veel geloofd en geprezen bij haar overlijden. Ook ik bewaar goede herinneringen aan haar TV optredens zoals bij Open Het Dorp, mijn eerste TV marathon zitting, en diverse andere TV optredens. Voor mijn moeder was zij de mooiste en liefste vrouw van Nederland, misschien nog wel meer dan koningin Juliana die zij ook heel hoog had. 

Wat wel voor het voetlicht kwam tijdens de herdenkingen van Mies Bouwman maar minder besproken, was haar deelname aan het VARA programma “Zoishettoevalligooknog’seenkeer”.  Ik denk dat men deze periode te beschamend vindt voor Nederland en men de herdenking van Mies er niet mee wil bezoedelen. 

Zij trad in dat programma op met bekende Nederlanders als de grote schrijver Gerard Reve en VN journalist Rinus Fernandusse en Joop van Tijn. Voor menige brave of stijle gelovige huisvader en moeder was het een schokkend programma. Niet helemaal onverwacht want het TV publiek was ondanks grote cabaretiers als Toon, Kan en Zonneveld toen nog zo goed als onbekend met bijtende satire.

De voordracht over “beeldreligie” met een nep Onze Vader werd  door veel kijkers, politici én wonderlijk genoeg ook (rechtse) journalisten als grievend, beledigend en te grof ervaren. In de voordracht werd de draak gestoken met de toen opkomende TV verslaving. Symbool van de nieuwe 'beeldreligie' was de TV antenne die toen nog op bijna alle daken in Nederland stonden.

“Komt allen tot het beeld, die belast en beladen zijt, want het beeld zal u rust geven. En om dat aardse paradijs te verwerven volgen de gelovigen trouw de geboden die het beeld gegeven heeft. Gij zult geen ander tijdverdrijf kennen dan het kijkbedrijf, gij zult u geen afgodsbeelden maken dan de beelden van het beeld, gij zult niet naar uwen naasten kijken gelijk uw naaste kijkt naar u, maar bovenal: gij zult de knop geenszins omdraaien, want dit is het beeld een gruwel. En zo won dit geloof elke dag nieuwe discipelen, die gelijk met hun broeders en zusters neerknielen voor het beeld , en bidden: Geef ons heden ons dagelijks programma. Wees met ons, o Beeld, want we weten niet wat we zonder u zouden moeten doen.”

Toen ik als katholieke jongen van 18 jaar dit zag en hoorde was ook ik verrast maar dan aangenaam. Ik ervoer de tekst en eigenlijk het hele programma als bevrijdend van geest. Het opende nieuwe horizonnen om naar de sociale en politieke werkelijkheid te kijken. Mijn katholieke geloof, waar ik druk doende mee was, stond een dergelijke satire geenszins in de weg. Daar was ik te gemoedelijk voor opgevoed en ik dacht niet dat zulke aardse woorden God persoonlijk beledigen. Integendeel, ook in de hemel wordt gelachen, vond ik.

De tekening van Opland op de achterkant van de brochure die naar aanleiding van de TV rel over "Zo is het..." is gemaakt, laat aan duidelijkheid niets te wensen over.

Maar helaas was de werkelijkheid anders en hoe! Veel mensen voelden zich tot op het bot bedreigd door deze, wat ik voor het gemak maar noem vrijdenkerij. Ze kwamen massaal in het geweer. Sommigen op een min of meer fatsoenlijke manier in ingezonden brieven, kranten en tijdschriftartikelen en uiteraard kamervragen van de fractievoorzitters van de diverse Christelijke partijen maar ook de VVD.

Maar velen overschreden de grenzen van elk fatsoen. Zij verwarden vrij denken met vrij schelden, beledigen en vulgariteiten spuien. Een enkeling stuurde zelfs een doodsbedreiging, ook toen al. Uiteraard deed ook de pers met de Telegraaf voorop, volop mee.

Mies Bouwman werd in brieven van al dan niet anonieme lezers uitgemaakt voor een “del van een mensch die beter op de walletjes kan lopen”, voor “vuile jodin… Ja, de Duitsers hebben er indertijd toch nog een paar vergeten blijkbaar”, ze wordt beschuldigd “met een troep homofielen mee te doen”, en krijgt het verwijt van “Vuile jodin en verdere troep van de VARA. Gezien het TV programma van zaterdagavond is bewezen dat je indertijd tijdens de hele dorp aktie alle fantastische en lieve mensen voor de gek hebt gehouden en er van alle kanten tranen tevoorschijn kwamen geen cent gemeend was.”

Een deel van Nederland liet zich van zijn allerlaagste en domste kant in deze brieven zien. Verbijsterend is dat het scheldwoord jodin telkens terugkeert alsof er geen Jodenvervolging is geweest en geen Holocaust. Wat is het toch dat zulke mensen bezield? Wegens bedreigingen (toen al!) stopte Mies Bouwman haar medewerking aan het programma. Net als met de "Open het Dorp" uitzending heeft Mies Bouwman ook met deze affaire TV geschiedenis geschreven, ook al willen sommige mensen daar liever niet aan herinnerd worden. Mies was een vrouw met diepgang en daar ben ik haar dankbaar voor.

De cursief afgedrukte citaten zijn na te lezen in de brochure “Zoishettoevaliigooknog’seenkeer, Pays Bah”, KwadraatPamflet 19, uitgegeven door de Bezige Bij, Amsterdam 1964.

MENSBEELD EN POLITIEKE PARTIJ

Een schilderij van Bennie Jolink.

Van de week zat de Achterhoekse zanger Bennie Jolink aan onze nationale borreltafel samen met de de Amsterdamse PvdA lijsttrekker Pieter Hilhorst. Het spijt me dat ik moet vaststellen dat tegenover de nuchtere Jolink mijn collega politicoloog Hilhorst afsteekt als een gladde prater die nog moet leren luisteren. Absoluut ongeschikt voor het lijsttrekkerschap tenzij ze daar in Amsterdam zo verknocht zijn aan de PvdA dat het niet uitmaakt wie de PvdA lijst aanvoert.

Wat mij aansprak aan Jolink was zijn stemadvies om ten eerste te gaan stemmen en ten tweede op mensen te stemmen die je kent en dus kunt vertrouwen. Een prima advies. Jolink vertelde daarop op een CDA'er te gaan stemmen omdat hij die kende. Het gejoel dat vervolgens opsteeg rond de tafel was zo jaren zeventig vorige eeuw dat ik er zelf verbaasd van stond. Ik wist niet dat ze bij de VARA zo vastgeroest waren.

Ik zou het stemadvies van Jolink nog willen aanvullen met een derde criterium namelijk het mensbeeld van de politieke partij. Dat mensbeeld bepaalt immers hun kijk op mens, maatschappij en overheid en bijgevolg de wijze waarop de aanhangers van die partij over het algemeen in de politiek staan. Een feilloos criterium is het natuurlijk nooit want er lopen nu eenmaal in elke politieke partij opportunisten rond. Dus een mens moet altijd gewaarschuwd blijven.Uiteindelijk zijn we allemaal geneigd tot het kwaad en politici misschien nog wel het meest.

Het mensbeeld van liberalen, in het geval van Nederland terug te vinden bij VVD en D'66, is dat van het autonome en vrije individu. Vandaar dat volgens deze partijen de wetgeving gebouwd is op het individu net als de belastinginning enz. De staat moet zich zo weinig mogelijk met het individuele burger bemoeien. D'66 erkent niettemin - meer dan de VVD – de sociale dimensies van de mens zodat de overheid waar nodig mag ingrijpen om de individuele burger terzijde te staan, waarbij wel gewaakt moet worden tegen wat heet de uitholling van de individuele verantwoordelijkheid door te veel overheidsbemoeienis. Economische efficiency en marktwerking zijn belangrijke instrumenten om de contract samenleving soepeltjes te laten functioneren.

Het mensbeeld van de socialisten en aanverwanten, in Nederland vertegenwoordigd door de SP, PvdA en Groen Links, is dat van de sociale mens die opgaat in de gemeenschap. Voor veel socialisten vallen gemeenschap en staat samen, al blijkt dat in de praktijk niet mogelijk te zijn. Het burgerschap is voor socialisten op de eerste plaats een sociaal burgerschap dat desnoods van bovenaf, d.w.z. door de overheid mag worden opgelegd, eventueel ten koste van de individuele vrijheid. Om ervoor te zorgen dat iedereen niet alleen in beginsel gelijk is -we zijn allemaal mensen - maar ook zo gelijk mogelijk leeft, mag de staat naar believen ingrijpen om materiële zaken te herverdelen. Socialisme is van staatswege georganiseerde solidariteit.

Daar tussenin zitten de Christelijke partijen – in Nederland zijn dat CDA, Christen Unie en SGP - met hun opvatting dat de mens enerzijds zelf verantwoordelijk is voor de inrichting van zijn leven maar anderzijds onmiskenbaar een sociaal wezen is dat zonder de ander geen volwaardig mens kan zijn. Aan dit mensbeeld ontlenen de Christelijke partijen hun middenpositie tussen links en rechts. Het gevolg van dit mensbeeld is dat zij zowel de individuele vrijheden met de eigen verantwoordelijk wensen te handhaven maar anderzijds toch ook de sociale kant en de medeverantwoordelijkheid voor de samenleving erkennen. Het blijft daarom schipperen tussen enerzijds en anderzijds, een balans die in de praktijk nogal eens moeilijk te vinden is en daarom naar rechts en dan weer naar links doorslaat.

Een variant op dit alles is het populisme van de PVV. In het populisme is elk mensbeeld, links, rechts of Christelijk ondergeschikt aan de wil om aan de (politieke) macht te komen. Vele middelen zijn daartoe geoorloofd. De andere politieke partijen delen met de PVV die wil tot (politieke) macht maar worden daarbij ingetoomd door hun mensbeeld. Althans dat mogen we veronderstellen want nogmaals opportunisme is van alle tijden en van alle politieke partijen. Echter in een populistische partij is opportunisme tot een deugd verheven en dat maakt zo'n PVV gevaarlijk zodra ze aan de macht komt. Jolink had dan ook gelijk met zijn schilderij om de mensen te waarschuwen voor Wilders. Je weet nooit wat die man verzint om aan de macht te komen en als het zover is om aan de macht te blijven.

VOYEUR

Gerard Reve te gast bij TV persoonlijkheid Mies Bouwman ergens in de jaren zestig naar ik vermoed. Reve en Bouwman hebben ook samengewerkt in het satirische VARA TV programma "Dat is toevallig ook nog eens een keer", een programma dat veel stof in Nederland deed opwaaien vanwege een persiflage van het 'Onze Vader', een Christelijk gebed waarin God de Vader vervangen was door de beeldbuis.Reve moet toen gemerkt hebben dat gevoelige religieuze en seksuele thema's eenmaal op TV gebracht tot uiterst gevoelige reacties kunnen leiden. In hoeverre hij met deze feiten bij de marketing van zijn boeken rekening heeft gehouden, is moeilijk te zeggen, maar iets daarvan moet hij toch bewust of onbewust gebruikt hebben. 

Naarmate ik verder kom in het boek begin ik me een voyeur te voelen. Ik heb het over deel 3 van de imposante biografie van Gerard Reve door Nop Maas (Nop Maas, Gerard Reve, Kroniek van een schuldig leven 3, de late jaren 1975-2006, Amsterdam 2012). Ik ben op pagina 420 van deze dundruk leesreus van 750 pagina's. Ik heb geen moeite om er doorheen te komen daarvoor staat er teveel in wat je aan het denken zet. Reve was nu eenmaal geen inhoudsloze babbelkous. Maar de brei aan privébesognes wordt wel steeds dikker zodat het soms lang wachten is op een waardevolle beschouwing.

Je kunt je afvragen of het nodig is om kennis te nemen van al die privébesognes. Ik noem het gesjacher van uitgevers waarbij alles om geld draait, hoewel Reve zelf er ook niet vies van was en zijn partner Joop Schafthuizen bijgenaamd de matroos nog minder. Je leest over vrienden die roofdrukken maken, over parasieten die als vliegen op stront op Reve's faam afkomen en over grote en kleine oplichters. Dat alles gelardeerd met het onvermogen van Reve tot normale omgang met mensen waardoor het uiteindelijk altijd weer op ruzie uitdraait. We lezen ook nog over het voortdurende geharrewar tussen de twee geliefden Reve en Schafthuizen, over andere minnaars, over hun voortdurende liefdes en seksbeslommeringen, hun zenuwinzinkingen, het polemische karakter van Reve en zijn voorliefde om mensen te jennen, zijn onzekerheid, zijn geworstel met taal en tekst, drank en vrienden en zo kan ik nog wel een poosje doorgaan. Uiteindelijk tragisch veel van hetzelfde.

Soms waan je je midden in een TV reality show van het type 'Klasgenoten', 'Boer zoekt vrouw', 'Het mooiste meisje van de klas' of 'Opsporing verzocht'. TV waarin het draait om hoogst persoonlijke emoties en tenenkrommende nostalgie wat ons gelukkig bij Reve bespaart blijft. Voor dergelijke programma's hoef je niks te kunnen behalve jezelf zijn. Dan ben je al bijzonder genoeg. Vroeger wisten alleen je moeder en God dat je bijzonder bent, nu weet dankzij de TV de hele wereld dat.Het slotstuk van een dergelijke mediawijsheid kon natuurlijk niet anders zijn dan het TV programma 'Big Brother' dat om niks anders meer draait dan om hoogste persoonlijke emoties, onderbuikgevoelens en voyeurisme, dat laatste dan vooral van de kant van de kijker. De TV camera op de keukentafel, in de slaapkamer tot in de douche en de wc.

Geard Reve als showmaster in zijn eigen 'Grote Gerard Reve Show'.

Je zou kunnen beweren dat Reve daartoe mee de weg gebaand heeft. Reve was immers onze eerste litteraire grootheid die schrijven en leven met hulp van de TV tot een allesomvattend spektakel maakte. Voor zijn tijd moest je als schrijver al een leven lang bekend en eventueel beroemd zijn en pas daarna, meestal na je dood, werden er biografieën geschreven, werden je brieven uitgegeven, je persoonlijke foto archief gepubliceerd enz. Reve begon met dat alles zodra hij er de kans voor had daarbij later gestimuleerd door Joop Schafthuizen. Het werd zo erg dat het Reve zelf tegen de borst begon te stuiten. Zijn intellectuele eerlijkheid maakte dat hij een afkeer kreeg van al die uitgaven met gerecycleerd archiemateriaal. Maar hij was niet opgewassen tegen de hebberigheid van zijn huwelijkspartner en de uitgevers met hun vrienden.

Dank zij zijn ervaringen als journalist en als panellid in het satirische VARA TV programma “Zo is het toevallig ook nog eens een keer”(1963 – 1966) wist Reve hoe hij de media in het algemeen en de TV in het bijzonder kon gebruiken voor zijn levens en schrijversspektakel. In 1969 vestigde hij zijn media reputatie met een door de VPRO gemaakte TV eredienst in de Heilig Hart Kerk ter ere van Reve die dat jaar de PC Hooftprijs had ontvangen. Het programma bracht op voor die tijd brutale wijze Reve's persoonlijke, homoseksuele liefdesleven met zijn katholicisme, zijn schrijverschap en zijn persoonlijke, meestal spottend en kitscherig verpakte opvattingen over leven, dood, politiek en samenleving in beeld. In 1974 deed hij het als de showmaster van zijn eigen 'Grote Gerard Reve Show' het nog eens dunnetjes over.

Reve was met die TV optredens zijn tijd vooruit. Je zou kunnen zeggen dat hij een trend gezet heeft. Deed Reve dat nog met ironie, zelfspot en zelfkennis, in de loop der tijd is er elke intellectuele eerlijkheid en verantwoordelijkheid uit verdwenen zodat nog slechts karkassen van nietszeggendheid, nostalgie of valse sentimenten over zijn gebleven. Zo is de pijnlijke, moeilijke en intellectueel inspannende zoektocht van Reve naar zichzelf en de zin van zijn bestaan geëindigd in voer voor de massa. Reve noemde zich volksschrijver. Hij zou zich in zijn graf omdraaien als hij zou zien wat daarvan terecht is gekomen.

NOOT

Op zoek naar afbeeldingen bij dit artikel stuitte ik op Folia Web op de mededeling dat neerlandicus Edwin Praet promoveerde op de stelling dat Reve de eerste Nederlandse auteur was die media gebruikte om meer boeken te verkopen (oktober 2011). Nu nog een promotie met de stelling dat Reve als kind van zijn tgijd ook aan de wieg heeft gestaan van emotie TV.