35. HOE ZIT DAT IN OSS? ACTIE TOT BEHOUD ORGANON

Jan Marijnissen als voorman van de SP fractie in de Tweede Kamer voert actie tot behoud van arbeidsplaatsen bij Organon, een onderdeel van het Amerikaanse MSD.

Met de verkoop van Organon door moederbedrijf AkzoNobel aan het Amerikaanse bedrijf MSD begint de lijdensweg van het voor Oss zo belangrijke bedrijf Organon. De verkoop zelf werd gerechtvaardigd vanuit de opvatting dat AkzoNobel zich meer moest richten op zijn kernactiviteiten.

Door critici van de verkoop van Organon wordt dit gehekeld als een eenzijdige kijk. Het is maar de vraag of zo’n opvatting onder alle omstandigheden geldig is, zeker in het geval van Organon. Het bedrijf was winstgevend en vormde geen belasting of sta-in-de-weg voor de winstgevendheid van de andere activiteiten van AkzoNobel.

Wat vermoedelijk in belangrijke mate heeft meegespeeld bij de verkoop van Organon door AkzoNobel is dat toen de Angelsaksische zienswijze populair was dat een bedrijf vooral ook handelswaar is dat meerwaarde moet opleveren voor aandeelhouders. De geldwaarde van het bedrijf begon zwaarder te wegen voor de aandeelhouders dan de sociaal-economische waarde van het bedrijf. 

De economisch waarde van Organon zit in de kennis die het bedrijf in de loop van zijn bestaan heeft opgebouwd waardoor het in Nederland een van de modernste en meest dynamische medisch biologische bedrijven is geworden. 

Die sociaal waarde van Organon zit in de werkgelegenheid die het verschaft. Met 4.500 werknemers vormt het bedrijf de basis voor het inkomen van veel mensen en hun gezinnen. De betekenis van het bedrijf voor Oss kan daarmee moeilijk overschat worden.

Het nieuwe Amerikaanse moederbedrijf besluit in 2010 tot een omvangrijke reorganisatie van Organon is Oss waardoor het bedrijf zo goed als helemaal uit de stad zou verdwijnen. De alarmbellen rinkelen nu nog harder dan in 2007 toen het bedrijf werd verkocht. MSD wil meer dan de helft van de banen schrappen. De hele onderzoeks- en ontwikkelingsafdeling met 1100 werknemers zou naar het buitenland verplaatst worden.

Ondertussen wordt er ook van buiten het bedrijf heftig geprotesteerd tegen de reorganisatieplannen. Zoals te verwachten, is het vooral de SP afdeling Oss die zich roert. Ze organiseert in het centrum van de stad een manifestatie met o.a. de slogan “Organon hoort bij Oss”. Jan Marijnissen, als leider van de SP fractie in de Tweede Kamer, sprak de manifestanten toe tezamen met medewerkers van Organon.

De bekende hoogleraar economie Arnold Heertje vindt dat het bedrijfsleven het bedrijf moet redden van de ondergang. Hij denkt dan aan Philips en AkzoNobel, het bedrijf dat Organon enkele jaren daarvoor in de verkoop had gedaan.

Binnen het bedrijf zelf komt ook veel verzet op gang tegen de reorganisatieplannen, niet alleen van de ondernemingsraad en de vakbonden maar wel zo belangrijk, ook van de raad van commissarissen. De ondernemingsraad wil een rechtszaak aanspannen bij de ondernemingskamer van de rechtbank in Amsterdam maar ziet daar vanaf na toezeggingen van MSD dat er naar een alternatief zal worden gezocht.

De reorganisatie gaat uiteindelijk niet door maar daarmee is de kous niet af. De productieafdeling blijft in Oss maar de onderzoeksafdeling met 440 mensen wordt afgestoten. Uiteindelijk verdwijnen in tien jaar tijd ongeveer 2000 banen. Het blijkt moeilijk om het vrije verkeer van kapitaal aan banden te leggen vanuit een gemeente. 

Zelfs de Haagse politiek heeft weinig greep op dergelijke ontwikkelingen. Dat heeft het ten dele aan zichzelf te danken. Men is daar huiverig om in te grijpen vanwege slechte ervaringen met het behoud van de scheepswerf Verolme (jaren zeventig vorige eeuw). Die is na miljarden injecties toch verloren gegaan voor de Nederlandse economie. Bovendien wil Nederland een zo open mogelijk handels- en investeringsland blijven. Politiek ingrijpen zou een verkeerd signaal kunnen zijn.

34. HOE ZIT DAT IN OSS? ORGANON.

 

Bezoek van HM Koningin Juliana aan de onderzoeksafdeling van Organon in Oss in 1961. Naast haar loopt Dr. Saal van Zwanenberg. 

Salomon van Zwanenberg werd in 1889 in Oss geboren als de oudste zoon (en tweede van elf kinderen) in het gezin van Arnold van Zwanenberg, een Joodse veehandelaar van de derde generatie, die kort daarvoor ook een exportslachterij voor de Engelse markt (vooral voor bacon) was begonnen. Diens grootvader Abraham Nathanzoon, afkomstig uit het dorp Schwanenberg bij Erkelenz (Duitsland), had in

1811 (onder het Franse bestuur) voor hemzelf en zijn gezin de familienaam “Van Zwanenberg” aangenomen. In de jaren 1890-1910 groeide het exportbedrijf sterk, mede door de oprichting van diverse nevenbedrijfjes zoals een darm-zouterij, een vetsmelterij, een borstelfabriek en later een ijsfabriek. In 1910 werd de firma “Zwanenberg” opgericht, een naamloze vennootschap met uitsluitend familieleden als aandeelhouders.

Inmiddels was Salomon (verder altijd Saal genoemd), die, na het doorlopen van de 3-jarige HBS in Den Bosch, op last van zijn vader onderop in het bedrijf was begonnen, opgeklommen tot procuratiehouder. Hij trouwde in 1912 met Netty van Gelder, dochter van een Joodse juwelier uit Den Haag; uit dit huwelijk werden twee dochters geboren: Kittie in 1913 en Irene in 1915. Saal was een harde en gedisciplineerde werker, met een scherp verstand, een fabelachtig geheugen en een groot inzicht in cijfers. Zijn hang naar kennis was even groot als zijn respect voor de wetenschap en haar beoefenaren. Deze instelling en zijn overtuiging dat de vele dierlijke organen, die steeds bij het slachtafval terecht kwamen wellicht beter benut konden worden, brachten hem er al in 1922 (een jaar nadat hij de leiding van het bedrijf had overgenomen) toe om samen met een bevriend adviseur Dr. Jacques van Oss en de kort tevoren in Amsterdam benoemde hoogleraar farmacologie Prof. Ernst Laqueur een nieuwe onderneming voor te bereiden. Zo ontstond in 1923 Organon, “een (naamloze) vennootschap ter bereiding van orgaanpreparaten op wetenschappelijke grondslag”. Met Van Zwanenberg, Van Oss en Laqueur als aandeelhouders werd begonnen in een klein laboratorium boven de slachterij. (Dr. Saal van Zwanenberg Stichting)

Het Amerikaanse MSD heeft het voornemen om Organon te reorganiseren vermoedelijk ten kost van honderden of wie weet duizenden arbeidsplaatsen. Hoe is Organon in handen gekomen van dit Amerikaanse bedrijf? 

Organon begon omstreeks de jaren twintig van de vorige eeuw als afgeleide bedrijvigheid ofwel een spin-off van het export slachtbedrijf Zwanenberg (zie hierboven). Eigenaar Saal Zwanenberg zag mogelijkheden in het gebruik van organen afkomstig van de geslachte varkens. 

“Bij Zwanenberg bestond de wens om het slachtafval uit de Zwanenberg-fabrieken nuttig te gebruiken. Er bestond reeds een vermoeden dat zich in dierlijke organen een aantal medisch nuttige stoffen zouden bevinden. Het was echter niet bekend hoe deze stoffen konden worden geïsoleerd. 

In 1921 werd in Canada door de onderzoekers Banting en Best ontdekt hoe men uit de alvleesklier van dieren insuline kon winnen. Hierop richtte Saal van Zwanenberg in 1923 Organon op als dochtermaatschappij van Zwanenberg. In samenwerking met de chemici Ernst Laqueur en Jacques van Oss werd een manier gevonden om uit de alvleesklier van geslachte varkens het middel insuline te extraheren op industriële schaal. Dit eerste product van Organon was een unicum in de wereld. 

Aanvankelijk gebruikte men alvleesklieren van varkens maar dit leverde weinig insuline op. Toen echter ontdekt werd dat de alvleesklier van nuchtere kalveren veel meer insuline bevat, werd overgegaan op bevroren alvleesklieren van runderen uit Argentinië. 

In 1924 kwam ook het product 'Ovarnon' op de markt, dat gewonnen werd uit eierstokken van paarden. Deze bevatten het hormoon oestrogeen dat gebruikt werd voor vruchtbaarheidsverhogende middelen en tegen overgangsklachten. Later gebruikte men ook urine van zwangere vrouwen, waaruit de actie 'Moeders voor Moeders' is voortgekomen. Ook werd urine van drachtige paarden als grondstof gebruikt. 

Een reeks producten werd ontwikkeld, waaronder grondstoffen voor de procesindustrie, voor huishoudelijke toepassingen, cosmetica en farmacie. Een van de farmaceutische producten was 'Pernaemon' tegen bloedarmoede.” (Wikipedia, Organon)

Zwanenberg-Organon was een hypermoderne bedrijf, zijn tijd ver vooruit, ook internationaal. Amper tien jaar na de oprichting was het bedrijf in 40 landen vertegenwoordigd. In de Tweede Wereldoorlog werd het bedrijf slachtoffer van de nazi’s. De merendeel Joodse directieleden werden vervolgd door de nazi’s.

“Een aantal leden van de familie Zwanenberg kwam om in vernietigingskampen, anderen konden naar Engeland vluchten. Het bedrijf werd door de nazi’s overgenomen en moest voor de bezetter produceren. Een aantal Joods medewerkers werd door de nazi’s weggevoerd en vermoord.” (Wikipedia, Organon)

Na de Tweede Wereldoorlog kwam het bedrijf in een mallemolen terecht van overnames om zich als zelfstandig bedrijf te kunnen handhaven. In 1967 fuseerde het bedrijf met Koninklijke Zout Ketjen tot Koninklijke Zout Organon. In 1969 ging Koninklijke Zout Organon op in het AKZO concern, het latere AkzoNobel. Dat verkocht een jaar later de vleesactiviteiten aan Unilever, een bedrijf dat een ontstaansgeschiedenis heeft in Oss met de voormalige kunstboterfabrieken van den Bergh en Jurgens. Tijdens deze AkzoNobel periode groeit het bedrijf uit door verdere overnames. 

“Organon ontwikkelde zich tot een zeer groot bedrijf met researchfaciliteiten in 5 landen, productiefaciliteiten in 15 landen en verkoopkantoren in 50 landen. Met een afzetmarkt van meer dan 100 landen was Organon het grootste farmaceutische bedrijf dat in Nederland gevestigd was. Vestigingen zijn er in Oss, Schaijk, Apeldoorn en Boxtel, met in totaal 5000 medewerkers, van wie 4500 in Oss. Wereldwijd telde het bedrijf 14.000 medewerkers in 2007.” (Wikipedia, Organon)

In 2007 verkocht AkzoNobel het bedrijf aan het Amerikaanse bedrijf Schering-Plough voor een bedrag van 11 miljard dollar. Dat bedrijf fuseerde twee jaar later met MSD en dat is waardoor Organon een Amerikaans bedrijf was geworden met een Amerikaanse bedrijfsvoering.

2. HOE ZIT DAT IN OSS? DE BENDE

Blik op het Schaijksveld van ver voor de Tweede Wereldoorlog. Het zou kunnen dat de woning met gebroken kap links vooraan het huis is van mijn opa en oma. Ik heb als jongen van 8 jaar of daaromtrent nog op het open veld gespeeld. De woning staat er nog in wat nu de Schadewijkstraat heet. Het Schaijksveld lag aan de rafelrand van Oss waar o.a. Toon de Soep woonde. De buurt werd daarom gezien als een crimineel broeinest. Ik vraag me af of het dat ook werkelijk was. In ieder geval was het een bijzonder armoedige straat zoals je op de foto kunt zien. 

Het vertrek van de grote margarine fabrikanten naar Rotterdam vanwege de te hoge transportkosten, was een grote tegenslag voor de werkgelegenheid. In een tijd zonder sociale voorzieningen betekende werkloosheid armoede, armoede en nog eens armoede! Het antwoord van sommige Ossenaren, dus lang niet iedereen, was de bende van Oss. Was de bende een teken van grote armoede, een uitwas van een bevolking die in verzet kwam tegen de bestaande orde en het gezag of wat natuurlijk ook kan, een combinatie van beide?

De bende was ook toen voor Nederland een sensatie, zeker toen een in Oss gestationeerde marechaussee vermoord werd. Oss heeft meer naam en faam gekregen met de bende van Oss dan met zijn margarine fabrieken die notabene mede de basis hebben gelegd voor Unilever, een van de grootste multinationale ondernemingen in de wereld. 

Bij het Nederlandse publiek kent men Oss nu vooral van de film “De Bende van Oss”. De werkelijkheid is een stuk minder romantisch dan de film ons wil doen geloven. Dat Oss toen het ‘Chicago aan de Maas’ werd genoemd, heb ik nooit gehoord. Wel kende ik namen als die van Toon de Soep die met zijn gezin achter het Schaijksveld woonde en klant was bij mijn oom de broodbezorger.

“Het verhaal speelt zich een aantal jaren voor de Tweede Wereldoorlog af, in het Noord-Brabant tijdens de crisisjaren 30 van de twintigste eeuw. Er heerst een misdaadgolf in Oss, het industriestadje dat tussen 1923 en 1935 de titel "Chicago aan de Maas" heeft. De bende van Oss is verantwoordelijk voor een groot deel van de 24 moorden die in deze periode worden gepleegd. Voor de film is de historie wel het uitgangspunt, maar zowel de regisseur als de producent verzekeren dat het vooral een spannende misdaadfilm en geen geschiedenisles is. De hoofdrolspelers zijn fictieve personages, samengesteld uit diverse verschillende bendeleden. Aan welluidende bijnamen van bendeleden als Toon de Soep, Bijs de Sijp, Trien de Snol en De Ceel kleven te veel persoonlijke kenmerken, daarom zullen ze als personages niet rechtstreeks in de film te zien zijn. Er zijn echter tal van feiten die op een of andere manier in het scenario terecht zijn gekomen.” (Wikipedia)

De komst van Philips Licht net als de exportslagerijen van Zwanenberg en Hartog zorgden voor werkgelegenheid. Met Organon, een spin-off van Zwanenberg kreeg Oss een moderne medicijnfabriek met bijbehorende laboratoria. Organen van varkens en koeien bleken een grondstof te zijn voor medicijnen. Er was nog steeds armoede maar minder dan in de crisisjaren dertig. 

Oss was in mijn jeugd een stad waar je altijd wel wat kon bijverdienen. Als leerling op de lagere school kon je geld verdienen met het rapen van aardappels bij een boer of het plukken van aardbeien en bessen bij een fruitteler.

Eenmaal op de middelbare school werkte ik eerst bij Philips Licht, daarna bij de kratten fabriek Eminos gelegen naast de koekfabriek Ster in de Molenstraat. Alle drie de fabrieken lagen toen nog in het centrum van de stad.

Van Philips is de Groene Engel nog over en de kantine. De Groene Engel is oorspronkelijk gebouwd als hoofdkantoor voor de boterfabriek Solo van Jurgens (1919). Philips nam alles over met het vertrek van Jurgens uit Oss. Van Philips zelf staat de kantine nog. De rest is gesloopt en vervolgens volgebouwd met woningen.

Krattenfabriek Eminos en de Koekfabriek Ster zijn ook gesloopt. Het Osse bestuur blonk uit in het slopen van het verleden. Alsof men er zich voor schaamde en geen waarde had. Er hadden honderden mensen in gewerkt, waaronder een tante van me, maar dat telt niet, net zo min als de architectuur van de gevel. Die gevel wordt nu wel gekopieerd in een nieuw gebouw op het Walplein. Een nieuwe poging om Oss in de vaart der volkeren op te stoten. 

Ik bezorgde als middelbare scholier de toen nog katholieke Volkskrant, een arbeiderskrant opgericht door de katholieke vakbond. Nu een PvdA krant. Ik werkte daarna nog bij blikfabriek Thomassen & Drijver-Verblifa en natuurlijk ook Zwanenberg. Beide bedrijven zijn door het "destructieve kapitalisme" ofwel de vooruitgang opgeslokt en verdwenen uit Oss. 

DUIZEND EN EEN FOTO'S VAN OSS EN OMGEVING

 

19 november 2017

Café 'De Handwijzer', 19 november 2017

18 november 2017

Bietenoogst, 15 november 2017

De Maashorst, 7 november 2017

Ophaalbrug Burgemeester Delenkanaal. 7 november 2017

7 november 2017

Organon, 6 november 2017

DE SPROOKJESJAREN ZESTIG 43, DE MEIDENBOERDERIJ

De Meidenboerderij, Jacobslaan 149

Voor mij geen Loneley Hearts Club meer te Nijmegen. Dat zit zo. In de boerderij naast mij is een zolderkamer vrij. De drie jonge meiden die er wonen, een studente biologie en twee tekenleraressen, vragen zich af of die zolderkamer niet toevallig geschikt is voor mijn Verloofde. Laat dat nu toevallig zo zijn maar hoe komt ze weg van haar ouders? Alleen gaan wonen in een andere stad zonder voorafgaand huwelijk of een vertrouwd onderdak is niet vanzelfsprekend. Daar loert het gevaar van de grote stad. Dat ze naast me komt wonen is ook geen aanbeveling. Op een ongehuwde moeder zit niemand in Oss te wachten.
 
Maar het lot is haar goed gezind. Ze krijgt ontslag bij de kledingwinkel waar ze al een tijdje werkt. Een uitgerekend moment om werk te zoeken in Nijmegen. Zonder veel moeite vindt ze een kantoorbaan bij een bandenfirma in Nijmegen. Na nog even met de trein op en neer gereisd te hebben tussen Oss en Nijmegen, beseffen ze thuis dat ze net zo goed meteen in Nijmegen kan gaan wonen. Een geruststelling is dat ze bij drie meiden van dezelfde leeftijd komt wonen. Als afscheidsgeschenk krijgt ze van thuis het laatste model Peugeot brommertje met automatische schakeling.
 
De tijd dat ze voor elf uur thuis moet zijn is daarmee voorgoed voorbij. Haar moeder was nooit streng maar wel op haar hoede. Je weet maar nooit met jongens. Die willen allemaal hetzelfde. Maar nu is haar dochter blijkbaar oud en wijs genoeg om voor zichzelf te zorgen. En vergeet niet intussen is er de pil, het veilige voorbehoedmiddel voor vrouwen waar ze zelf de baas over zijn. Vrouwen zijn voortaan de baas over haar eigen eierstokken.
 
De meiden wonen en leven op dezelfde manier als wij in het Voohuis er naast. Ieder heeft zijn eigen kamer, er is een gemeenschappelijke keuken waarin om beurten gekookt wordt en samen gegeten. Achter is een grote deel met een deur naar het voormalige terrein voor kolenopslag. Ons beider huizen behoren toe aan een en dezelfde kolenboer. Beide huizen zullen ooit afgebroken worden maar voorlopig is het zo ver nog niet.
 
Zij en ik wonen en werken weliswaar apart, hebben ons eigen leven maar zien elkaar regelmatig en blijven geregeld bij elkaar slapen. We leven als man en vrouw maar niet onder hetzelfde dak en zonder boterbriefje. Het experiment met de vrije liefde is begonnen.
(verschijnt elke vrijdag)

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 29

Het massieve Titus Brandsma Lyceum (TBL) in Oss is het symbool 
van de degelijke intellectuele fundamenten die sinds 1923 door de paters Carmelieten 
in Oss zijn gelegd. Foto: Ad van Dooren en petrus nelissen, februari 1981.

Ondertussen doe ik een verrassende ontdekking. Ze is protestants. Niet dat het ook maar iets uitmaakt maar het is wel apart. Zoveel protestanten zijn er niet in mijn geboortestad. Ze zijn net zo schaars als meisjes op onze school. In de loop der jaren heb ik enkele protestantse klasgenoten gehad zoals Rob uit den Bosch. Daarom noemen we hem Bossche Bol, waar hij goedmoedig om lacht. Beter Bossche Bol dan Bergse knol of Osse messentrekker, zal hij wel gedacht hebben.

Samen met een andere protestantse klasgenoot zit ik achteraan in de klas, ik met mijn rug tegen de muur, hij voor mij rechts. Verder weg dan dit kun je niet van de leraar vooraan in de klas zitten. Als je geen gekke dingen doet, val je helemaal niet op. Voor Harm is dat vanwege zijn zenuwtic niet altijd gemakkelijk. Zodra hij zich ergens over opwindt of iets spannend vindt bijvoorbeeld bij het  afkijken tijdens een proefwerk of hij iets wil vragen gaat het mis. Zijn hoofd begint heftig te bewegen, zijn mond trekt scheef en begint te zwaaien met een arm. Het is een aandoenlijke kermis van bewegingen. Gelukkig raken leraren daar ook weer aan gewoon zodat ze niet op ieder akkefietje reageren of vermoeden dat er gespiekt wordt. 

Van katholieken moet Harm niks hebben. Die fokken als konijnen, vindt hij. Katholieken krijgen veel te veel kinderen en daar komt alleen maar overbevolking van en er is al genoeg volk op de wereld. Ik zit er niet mee en negeer dat net als zijn opgewonden gefluister over de misdadige paus in Rome. Een enkele keer maakt hij het te bont met zijn beweringen dat je katholieken moet uitroeien. Ik ga niet in op zijn stoere schooljongenspraat. Ik snap dat het zijn manier is om te koketteren met zijn belezenheid over Hitler en de zijnen. 

We delen wel onze liefde voor scheikundig experimenteren thuis. Daar is Harm goed in. Zijn vader werkt bij Organon waardoor hij aan stoffen kan komen die de drogist of apotheek niet aan ons wil verkopen. Dankzij Harm kan ik thuis bommetjes maken waarmee ik tot schrik van mijn moeder en de buurt zandhopen opblaas.

Stinkbommen zorgen dan weer voor hilariteit in de klas totdat de leraar Frans ons opsluit in de stank. Hij zelf gaat buiten voor de ramen staan. We zitten in de val van onze zelf gemaakte stank. 

Harm gaat met zijn experimenten een stap verder dan ik. Hij legt zelfgemaakte rookbommetjes op de rails vlakbij het station. De actie heeft maximaal effect. De trein stopt meteen. Je kunt Harm een voorloper noemen van het rookbommen protest tijdens de trouwerij van prinses Beatrix en Claus in Amsterdam in 1966 maar dan minder spectaculair. Er volgt een politie onderzoek. Het duurt niet lang of ze komen erachter dat Harm het gedaan moet hebben Hij komt er met een boete en waarschuwing vanaf. 

Nadat ik thuis een keer het bedsprei verpest heb met een mislukt experiment wordt mijn moeder die scheikunde troep zoals zij dat noemt zat. Mijn moeizaam bijeen gespaarde verzameling reageerbuizen, flesjes en oplossingen wordt verbannen naar de garage. Dat gaat goed tot de winter komt en alles bevriest. Dat betekent het einde van mijn scheikundige ontdekkingsreizen. 

(verschijnt elke dinsdag)

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 6

Mijn vader gaat werken bij de varkensslachterij Zwanenberg, 
toen een van de grootste werkgevers Oss.
Samen met Hartogh zijn Zwanenberg en Organon, 
een afgeleid bedrijf van Zwanenberg,
de banen-motoren van Oss en omgeving.

Mijn vader waarschuwt mij niet nog een keer te blijven zitten, want dan kan ik gaan werken bij Zwanenberg waar hij zelf na de lagere school is gaan werken. Dat kon toen nog, met je veertiende gaan werken. Meent hij het of is het maar een bij wijze van spreken? Soms weet je dat niet bij hem. Ik gok dat het niet helemaal gemeend is en vraag er verder niet naar. Ik vertrouw er op dat het allemaal mee zal vallen en zo niet dan zien we wel weer verder. 

Ik vraag me af, wat of wie heeft mijn vader er toe gebracht om vakbondsman te worden? Als zoon van een landarbeider en keuterboer heeft hij het niet van huis uit meegekregen. Heeft een onderwijzer op de katholieke lagere school hem ooit gezegd dat hij meer in zijn mars had? Dat zou kunnen maar wat zou hij daar mee moeten? Ouders verwachten van hun kinderen dat ze op hun veertiende gaan werken om de geldzorgen thuis te verlichten. Dat is bij hem thuis met acht kinderen niet anders. 

Hij gaat bij Zwanenberg werken, toen met Hartog en Organon de banen motoren van Oss. Hij wordt lid van de  ‘De Jonge Werkman’, een katholieke vereniging ter opvang van werkende jongeren. Als werkende jongere gaat hij naar de katholieke Levensschool, waar levenslessen en geestelijke zorg wordt gegeven. Het is vormingswerk voor jong volwassenen. Ik vermoed dat in deze katholieke instellingen de basis is gelegd voor zijn baan als district vakbondsbestuurder. Hij volgt een cursus in Cuijk. Dat is 40 kilometer heen en terug fietsen na zijn werkdag. Hij moet goed gemotiveerd en overtuigd geweest zijn van het nut van de cursus, anders had hij het niet kunnen opbrengen om na een negen-urige werkdag zo een afstand te fietsen door weer en wind, ook in de winter.

Zo ver fietsen is op zich normaal, vooral in de zomer, met het hele gezin als het even kan. We fietsen naar de speeltuinen langs de rijksweg in Velp bij Grave en ter bedevaart naar het dorp Zeeland waar Sint Cornelis wordt vereerd. De grootste fietstocht die we maken is naar de dierentuin in Rhenen, samen met mijn ome H. en kinderen.

(verschijnt elke dinsdag)