Posts tonen met het label eerste communie. Alle posts tonen
Posts tonen met het label eerste communie. Alle posts tonen

donderdag 4 juli 2024

2. HOE ZIT DAT IN OSS? DE BENDE

Blik op het Schaijksveld van ver voor de Tweede Wereldoorlog. Het zou kunnen dat de woning met gebroken kap links vooraan het huis is van mijn opa en oma. Ik heb als jongen van 8 jaar of daaromtrent nog op het open veld gespeeld. De woning staat er nog in wat nu de Schadewijkstraat heet. Het Schaijksveld lag aan de rafelrand van Oss waar o.a. Toon de Soep woonde. De buurt werd daarom gezien als een crimineel broeinest. Ik vraag me af of het dat ook werkelijk was. In ieder geval was het een bijzonder armoedige straat zoals je op de foto kunt zien. 


Het vertrek van de grote margarine fabrikanten naar Rotterdam vanwege de te hoge transportkosten, was een grote tegenslag voor de werkgelegenheid. In een tijd zonder sociale voorzieningen betekende werkloosheid armoede, armoede en nog eens armoede! Het antwoord van sommige Ossenaren, dus lang niet iedereen, was de bende van Oss. Was de bende een teken van grote armoede, een uitwas van een bevolking die in verzet kwam tegen de bestaande orde en het gezag of wat natuurlijk ook kan, een combinatie van beide?


De bende was ook toen voor Nederland een sensatie, zeker toen een in Oss gestationeerde marechaussee vermoord werd. Oss heeft meer naam en faam gekregen met de bende van Oss dan met zijn margarine fabrieken die notabene mede de basis hebben gelegd voor Unilever, een van de grootste multinationale ondernemingen in de wereld. 


Bij het Nederlandse publiek kent men Oss nu vooral van de film “De Bende van Oss”. De werkelijkheid is een stuk minder romantisch dan de film ons wil doen geloven. Dat Oss toen het ‘Chicago aan de Maas’ werd genoemd, heb ik nooit gehoord. Wel kende ik namen als die van Toon de Soep die met zijn gezin achter het Schaijksveld woonde en klant was bij mijn oom de broodbezorger.


“Het verhaal speelt zich een aantal jaren voor de Tweede Wereldoorlog af, in het Noord-Brabant tijdens de crisisjaren 30 van de twintigste eeuw. Er heerst een misdaadgolf in Oss, het industriestadje dat tussen 1923 en 1935 de titel "Chicago aan de Maas" heeft. De bende van Oss is verantwoordelijk voor een groot deel van de 24 moorden die in deze periode worden gepleegd. Voor de film is de historie wel het uitgangspunt, maar zowel de regisseur als de producent verzekeren dat het vooral een spannende misdaadfilm en geen geschiedenisles is. De hoofdrolspelers zijn fictieve personages, samengesteld uit diverse verschillende bendeleden. Aan welluidende bijnamen van bendeleden als Toon de Soep, Bijs de Sijp, Trien de Snol en De Ceel kleven te veel persoonlijke kenmerken, daarom zullen ze als personages niet rechtstreeks in de film te zien zijn. Er zijn echter tal van feiten die op een of andere manier in het scenario terecht zijn gekomen.” (Wikipedia)


De komst van Philips Licht net als de exportslagerijen van Zwanenberg en Hartog zorgden voor werkgelegenheid. Met Organon, een spin-off van Zwanenberg kreeg Oss een moderne medicijnfabriek met bijbehorende laboratoria. Organen van varkens en koeien bleken een grondstof te zijn voor medicijnen. Er was nog steeds armoede maar minder dan in de crisisjaren dertig. 


Oss was in mijn jeugd een stad waar je altijd wel wat kon bijverdienen. Als leerling op de lagere school kon je geld verdienen met het rapen van aardappels bij een boer of het plukken van aardbeien en bessen bij een fruitteler.


Eenmaal op de middelbare school werkte ik eerst bij Philips Licht, daarna bij de kratten fabriek Eminos gelegen naast de koekfabriek Ster in de Molenstraat. Alle drie de fabrieken lagen toen nog in het centrum van de stad.


Van Philips is de Groene Engel nog over en de kantine. De Groene Engel is oorspronkelijk gebouwd als hoofdkantoor voor de boterfabriek Solo van Jurgens (1919). Philips nam alles over met het vertrek van Jurgens uit Oss. Van Philips zelf staat de kantine nog. De rest is gesloopt en vervolgens volgebouwd met woningen.


Krattenfabriek Eminos en de Koekfabriek Ster zijn ook gesloopt. Het Osse bestuur blonk uit in het slopen van het verleden. Alsof men er zich voor schaamde en geen waarde had. Er hadden honderden mensen in gewerkt, waaronder een tante van me, maar dat telt niet, net zo min als de architectuur van de gevel. Die gevel wordt nu wel gekopieerd in een nieuw gebouw op het Walplein. Een nieuwe poging om Oss in de vaart der volkeren op te stoten. 


Ik bezorgde als middelbare scholier de toen nog katholieke Volkskrant, een arbeiderskrant opgericht door de katholieke vakbond. Nu een PvdA krant. Ik werkte daarna nog bij blikfabriek Thomassen & Drijver-Verblifa en natuurlijk ook Zwanenberg. Beide bedrijven zijn door het "destructieve kapitalisme" ofwel de vooruitgang opgeslokt en verdwenen uit Oss. 



woensdag 16 augustus 2017

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE, AFLEVERING 1

Mijn klas op de Katholieke Bewaarschool (1950).
Zoals je ziet een gemengde school.
Links achter staat de Juf.

Er zijn dagen dat ik gelovig zou willen zijn. Rooms-katholiek om precies te zijn. Ik heb een Roomse jeugd gehad. Ik heb op een katholieke bewaarschool met lieve juffen gezeten, ik ben naar katholieke lagere scholen geweest. Daarna ben ik terecht gekomen op het katholiek lyceum Titus Brandsma in Oss waar de paters Karmelieten de baas waren. Als jongetje ben ik een katholieke welp geweest met de dochter van de burgemeester als akela. Na de welpen kwam ik bij de katholieke verkenners.

Alles om mij heen was katholiek wat de klok sloeg. Mijn ouders, waren fatsoenlijk katholiek. Niet fanatiek, niet overdreven ijverig, niet speciaal vroom en met weinig vertoon. Er werd 's zondags naar de mis gegaan die we naar behoren uitzaten van begin tot het einde, de preek incluis. In de maand mei ging je ’s avonds wel eens naar het Maria lof. Er werd netjes Kerstmis gevierd met Nachtmis en worstenbroodjes na, Witte Donderdag, Goede Vrijdag en eerste Paasdag ging je naar de kerk. Dat alles was vanzelfsprekend en geruststellend. Mijn leven verliep volgens een vast patroon.

Een speciaal voor de Eerste Communie gemaakte studiofoto in
mijn beste kleren en met een kerkboek in de hand.(1953)


Je 'Eerste Communie' in de eerste klas van de lagere school begon met een ingestudeerde plechtige mis. Na de mis was het vooral een gezellig familiefeest. Van de middag tot de avond kwamen alle familieleden en kennissen koffie met gebak eten, een borreltje of een biertje drinken. Iedereen was in een opperbeste stemming. Je kreeg van iedereen cadeautjes. Vrome cadeautjes als een rozenkrans of een kerkboek, maar ook geld. Mijn eerste serieuze cadeau kreeg ik op mijn plechtige communie in de zesde klas van de lagere school. Het was een nieuwe tweedehands fiets om na de zomervakantie naar het Lyceum te fietsen.