GEERT MAK'S 'DE WISSELWACHTER' EN DE ACTUALITEIT

 

De ontmoeting tussen de 3 wereldleiders vond plaats in Teheran in november 1943.

In het boek “De Wisselwachter” van Geert Mak over president Roosevelt en zijn onmisbare rechterhand Harry Hopkins tijdens de New Deal en de Tweede Wereldoorlog, staan gebeurtenissen die hun weerslag tot op de dag van vandaag hebben.

Zo lees ik dat Roosevelt in tegenstelling tot Churchill, in het kader van het bondgenootschap met Rusland tegen Hitler nogal gemakkelijk, om niet te zeggen lichtzinnig, heenstapt over Stalin als dictator die miljoenen slachtoffers heeft gemaakt onder zijn eigen burgers. 

Dat het bondgenootschap noodzakelijk was om Hitler te kunnen verslaan, de Russen hebben de meeste offers gebracht in de oorlog tegen Duitsland, is duidelijk maar Roosevelt vertrouwde tegen het advies van experts in op de toezeggingen van Stalin over de na-oorlogse vrede.

Zo trok Stalin al meteen na de oorlog zich niks aan van de afspraak vrije verkiezingen in Polen te houden. Integendeel, hij arresteerde de leiders van de Poolse ondergrondse vrijheidsstrijders. Na aandringen liet hij er later een aantal vrij maar een bijna even groot aantal verdween voorgoed. Polen kwam onder communistisch bestuur. Hetzelfde gebeurde in de andere Oost Europese landen. Van vrije verkiezingen is nooit iets terecht gekomen.

Dit doet denken aan hoe Trump nu met Poetin onderhandelt over vrede in Oekraïne. Trump negeert dat Poetin een onbetrouwbare dictatoriale president is die elk tegengeluid met gevangenisstraf en zelfs moord in de kiem smoort. Had Roosevelt nog het excuus dat hij Stalin nodig had voor de strijd tegen Hitler, Trump verkeert in de situatie dat hij Poetin niet nodig heeft. 

Trump lijkt niet te beseffen of hij vindt het niet van belang dat voor Putin een handtekening onder een afspraak, verdrag of overeenkomst deel uitmaakt van het spel om de macht en dat derhalve alles geoorloofd is. Tot tweemaal toe heeft Poetin afspraken over Oekraïne genegeerd, de eerste was veiligheidsgarantie bij inlevering van de atoomwapens van Oekraïne, de tweede was de overeenkomst van Minsk. Precies dat is de reden waarom president Zelensky hecht aan veiligheidsgaranties van Europa en de VS. 

Vanwaar die coulante opstelling van Trump tegenover Poetin? Herkent Trump met zijn autocratische aanleg en hang naar macht zijn gelijke in Poetin? Kijkt hij naar internationale politiek als een vastgoedhandelaar zonder enig moreel besef of politieke beginselen gebaseerd op democratische waarden? Of wordt hij zoals sommigen beweren gechanteerd door het Kremlin met zaken van welke aard ook? Het meest waarschijnlijke is dat hij op de eerste plaats een machtspoliticus is en dat democratische waarden en normen hem niet interesseren.

Het is duidelijk dat de krachtmeting tussen de de Europese landen en Rusland nog altijd niet tot een einde is gekomen en de vraag is of met een eventuele vredesregeling tussen Oekraïne en Rusland het einde betekent van die krachtmeting.

Een tweede kwestie is die van de jodenvervolging. Ondanks dat Roosevelt wist van de ongenadige jodenvervolging en moorden in concentratiekampen heeft hij geen speciale acties ondernomen om die jodenvervolging tegen te houden of op zijn minst te belemmeren. Het bombarderen van spoorlijnen en kampen is nooit overwogen. Waarschijnlijk gaven Roosevelt en Hopkins prioriteit aan de militaire strijd en het breken van de Duitse gevechtskracht door o.a. massabombardementen op steden. 

Een opmerkelijk detail in het boek is de eerste en enige ontmoeting van Roosevelt met de Saoedische koning Saoed op de kruiser US Quincy. Na het overleg op Jalta liet Roosevelt de koning met een torpedobootjager ophalen. Van onderhandelen was volgens het verslag van Mak geen sprake. Er stonden twee zaken op de agenda: de Saoedische olievelden en de Joods- Palestijnse kwestie, of Palestina niet opengesteld kon worden voor 10.000 overlevenden van de Holocaust.

“Over de olie werd nauwelijks een woord gerept, wel kreeg Amerika kort daarna dankzij de charmes van de president een gegarandeerde toegang tot de olievelden, in ruil voor alle mogelijke militaire steun. De persoonlijke charmes van Roosevelt was en bleef een verbluffend smeermiddel. Maar toen hij voorzichtig de Palestijnse kwestie aan de orde stelde antwoordde de koning met een simpel:’Nee.’ (Blz. 525 in genoemd boek)

Er waren twee redenen voor dat nee van de koning. Ten eerste, de Europese joden zouden met hun technische vaardigheden en kennis de arabieren verdringen en ten tweede waarom zouden de arabieren compensatie moeten betalen voor wat de Duitsers de joden hebben aangedaan? 

Europa is sinds de Tweede Wereldoorlog niet in staat geweest om bij te dragen aan een oplossing van het conflict over de Joodse Staat in het nabije Oosten. Het lijkt er zelfs op dat oude anti-semitische reflexen in Europa weer de kop opsteken.

Er is veel meer te vertellen over het ruim 600 pagina’s tellende boek van Mak, zoals bijvoorbeeld de steun van de VS aan het Verenigd Koninkrijk, de verhouding tussen Churchill, Roosevelt en Hopkins, de rol van Eleonore Roosevelt bij de New Deal en tijdens de oorlog of het overspel van Roosevelt, iets wat nu weer in de Amerikaanse politiek speelt met de Epstein files.