99. MEXICAANSE VERTELLINGEN. HOOP OP EEN NIEUW BEGIN

 

De wasplaats van San Miguel Regla, Mexico 1978.

Dat ze in het dorp blijft wonen om de erfenis van Diego tegen oplichters te beschermen, is voor Sara een offer. Geen offer uit liefde. Haar liefde is in de loop der jaren overgegaan naar plichtsgevoel. Vanwege de kinderen blijft ze bij Diego. Een nieuw leven opbouwen met de kinderen maar zonder Diego ziet ze niet zitten. De mogelijkheden zijn te beperkt.

Ze woont in het dorp om hun mogelijke nieuwe bezit te beschermen. Want dat zou hun kunnen bevrijden uit de sleur van hun bestaan, vooral van het altijd maar zuinig moeten zijn. Ze kunnen zich weinig permitteren. Dat is op zich geen ramp, ze is niet met geld opgevoed en kan goed sober leven, maar een kleine beetje meer armslag zou fijn zijn.

Sinds hun huwelijksreis naar Acapulco, lang geleden dus, zijn ze nooit meer samen ergens naar toe geweest behalve dan naar het dorp van haar ouders en schoonouders. Terwijl Diego door half Mexico heeft rond gezworven en allerlei mensen heeft ontmoet en veel heeft meegemaakt, zat zij gevangen in haar geboorte dorp en later in haar dienstmeiden bestaan. 

Na haar huwelijk is ze van dienstmeid in de baan van voltijdse huisvrouw gerold, maar dat was net getrouwd zijnde geen probleem. De liefde gaf aan alles de glans van het nieuwe en spannende. Het gevoel alleen al dat ze kon meebeslissen over hun toekomst werkte bevrijdend. Dat ze eerst nog als dienstmeid moest blijven werken, vond ze dan ook geen enkel probleem. Alles zou straks immers anders worden.

In die tijd van grote verwachtingen brachten ze boeiende avonden of weekeinden door met David, diens vriendin Frida en allerlei andere vrienden uit de wereld van de kunsten en de revolutie. Het was precies zoals ze zich haar nieuwe leven had voorgesteld. Haar droom werd werkelijkheid.

Op zulke momenten had ze het gevoel dat ze van top tot teen leefde en misschien nog veel belangrijker, meetelde in wat zij de Grote Wereld noemde. Als dienstmeid had ze die Grote Wereld leren kennen, op gepaste afstand natuurlijk. Dat wat ze toen zag, maakte ze nu zelf mee samen met Diego.

Maar Diego trok zich langzaam maar zeker terug uit de Grote Wereld van de kunsten. Toen hij zijn tekort aan talent begon te ontdekken, gaf hij die wereld meteen en zonder veel spijt op. Als hij talent had gehad, was hij zeker doorgegaan om een bekend of misschien zelfs groot schilder te worden maar nu hij besefte dat het niet mogelijk was bij gebrek aan talent, maakte hij er ook maar meteen een einde aan.

Van de weeromstuit begon hij terug te verlangen naar het dorpsleven als zijnde het enige echte leven waar hij in past. Hij begon steeds vaker herinneringen aan zijn jeugd in het dorp op te halen. Die gesprekken deden Sara pijn omdat ze besefte wat ze voor hem betekenden en zij daar niet in kon meegaan. Daarom probeerde ze dat soort gesprekken te mijden. 

Dat snapte Diego niet en zag haar afkeer van zijn herinneringen als een vorm van verraad aan hun liefde. Diego zag niet dat haar dorpsherinneringen niet waren zoals die van hem, iets waar je met plezier naar terug kunt kijken.

95. MEXICAANSE VERTELLINGEN. DE MUUR

 

Portret van een ejiditario in San Miguel Regla, het dorp waar dit romantische maar ware verhaal is gebeurd, Mexico 2007 (foto petrus)

Gelukkig kan Sara goed opschieten met Doña Maria, de moeder van Diego. Zij is haar steun en toeverlaat. Ze mag dan in het dorp bekend staan als de vrouw van een dorpsgenoot, maar dat wil nog niet zeggen dat ze ook door iedereen aanvaard wordt.

Op het eind van het liedje is en blijft ze een vreemde. In een dorp is het gemeenschapsgevoel nu eenmaal sterker dan in een stad. Dat weet Sara maar al te goed uit eigen ervaring. Ze leven dan weer wel mee met het gevecht van Diego om zijn erfenis. Daarom wordt ze toch nog welwillend tegemoet getreden.

Door regelmatig samen met doña Maria boodschappen te doen op de markt en in het dorp, leren de mensen haar kennen en omgekeerd leert zij meer mensen kennen. 

Het belangrijkste zijn en blijven de buren. Zij hebben her en der verspreid stukken land, enkele koeien en kleinvee. Ze zijn altijd goede buren geweest van don Francisco daarom leven ze nu met Sara mee. Ze hopen dat zij hun buurvouw wordt. 

Met de Hernandez familie heeft men in het dorp niet zoveel op. Dat komt omdat don Francisco met iedereen op goede voet stond. Ze hebben gezien hoe don Francisco na de dood van zijn vrouw omging met Diego. Ze twijfelen er niet aan dat Diego als een zoon was voor don Francisco en dat daarom alleen al de erfenis hem rechtmatig toekomt.

Maar het blijft afwachten tot de zaak voorkomt in Pachuca, als het  lukt om de zaak te laten voorkomen. Men is bevreesd dat iemand zand in de rechtspraak machine zou kunnen gooien. Je weet maar nooit welke wegen Aurelio Hernandez weet te bewandelen. Per slot van rekening staat er ook voor hem veel op het spel.

Wat helpt is dat Diego’s vader don Ramon als voormalig commissaris van de ejiditarios een goede naam heeft in het dorp. Hij heeft ervoor gezorgd dat het dorp de door het hotel bezette gemeenschapsgrond terug heeft gekregen.

Dat was niet gemakkelijk. De hoteleigenaar beschikte over alle mogelijk contacten op vele verschillende politieke niveau’s, niet alleen in de staat Hidalgo maar ook bij de federale regering in Mexico-Stad. Daar is het als kleine, onbetekenende dorpsgemeenschap moeilijk tegen vechten. 

Gelukkig had Diego in die tijd een goede kennis die werkte bij de internationale voedsel en landbouw organisatie FAO in Mexico-stad. Die had verstand van landhervormingen en was bereid om naar deze zaak te kijken.

Dankzij goede contacten op het Ministerie van Landbouw, hij hoefde niemand om te kopen, kon hij toegang krijgen tot de oude archieven waarin het wel en wee van de landhervormingen van na de revolutie is vastgelegd.

Hij vond de papieren die onomstotelijk aantoonden dat de meren met de omringende bossen die het hotel zich had toegeëigend, tot de ejido behoren. Die archiefstukken werden het overtuigend bewijs tijdens de rechtszittingen in Pachuca.

Om de eis kracht bij te zetten, riep don Ramon de mannen van het dorp op om de dikke muur die het hotel om hun gebouwen en grond hadden laten bouwen, te slopen. Dat was een heidens karwei. Niettemin slaagden ze er in om de halve meter dikke muur  over een lengte van bijna 100 meter te slechten.

Zo overmoedig als ze die nacht waren, zo bang werden ze na afloop voor de autoriteiten. Het zou niet de eerste keer in de geschiedenis van het Mexicaanse platteland zijn dat opstandige boeren zonder pardon de gevangenis in verdwenen. Maar er kwam uiteindelijk niemand. 

Gerustgesteld aten ze van de barbecue die ze voorbereid hadden om hun moedige daad te vieren. Uiteraard werden daarbij flinke hoeveelheden pulque gedronken zodat ze om tien uur in de ochtend dronken in het gras in slaap vielen.  

Precies dit kleine heldenverhaal is nu een belangrijke ruggesteun in het dorp voor Sara en Diego in hun gevecht om de erfenis van don Francisco. Zij vechten voor hun recht op grond net als de dorpelingen toen. 

93. MEXICAANSE VERTELLINGEN. HET BOERENHUIS

 

Zo komt het dat Sara ineens weer in en dorp woont. Niet haar geboortedorp maar dat maakt niet uit. Dorpen lijken op elkaar, meer dan steden. Ze had niet gedacht ooit weer in een dorp terecht te komen. Het dorpsleven dacht ze mentaal achter zich gelaten te hebben. Het lot beslist weer eens anders.Ze waande zich definitief een stadsmens.

Het huis van Don Francisco is een boerenwoning, zo een waar miljoenen gezinnen van kleine boeren en landarbeiders hun leven in slijten zonder ooit verder te komen. Zelfs degenen die het gewaagd hebben hun heil in Noord Amerika te zoeken, keren terug naar hun dorp. Uiteindelijk blijft dat hun thuis. Daar liggen geluk en verdriet in herinneringen bij elkaar. Daar ben je iemand. Ergens anders blijf je een vreemdeling.

Weer terug in hun dorp bouwen ze een huis dat meteen ook een monument is voor hun verworven rijkdom. Een huis dat afrekent met hun dorpsverleden. Ze staan her en der verspreid in het landschap, meestal onafgebouwd. Het huis blijkt te groot gedacht voor hun portemonnee. Ze veranderen van een monument van hoop op een grootste toekomst in een monument van onmacht. 

De huizen laten feilloos zien waar dorpelingen van dromen. De architectuur doet nog het meeste denken aan een samenraapsel van sprookjeskastelen. Daar hoort een toren bij, meestal wordt die als eerste gebouwd. Het huis zelf is lomp vierkant van beton en bakstenen. Er wordt een flink bordes met brede trappen aangeplakt en versierd met veel balustrades. Het geheel is uiteindelijk een onhandig bouwsel dat verloren in het land staat.

Sara ’s boerenwoning is het tegenovergestelde. Het huis is klein en ligt bijna verborgen in het landschap. Het is in alle opzichten een boerenbedoening met allerlei opstallen zoals een schuurtje, een hok voor schapen, een kippenhok en hondenhokken. 

Er zijn twee voordeuren van ijzer. Door de linkse deur kom je gelijk in de keuken. Door de rechtse deur stap je de woonkamer binnen. Er is een deur van de  keuken naar de woonkamer, van de woonkamer naar de slaapkamer van daar naar de volgende slaapkamer en naar de daarop volgende twee slaapkamers. 

De laatste slaapkamer staat haaks op het huis en heeft op zijn beurt weer een deur naar buiten vanwaar je op de patio achter komt. Daar is een deur naar de WC met douche en wastafel. De gasgestookte geiser hangt tegen de buitenmuur. Er staat een wasmachine en er is een traditionele wasplaats met koud water. 

Elke kamer van keuken tot laatste slaapkamer is vierkant  met een betonnen vloer, wat al een verbetering is want veel huizen hebben nog zandvloeren. De muren zijn van gedroogde klei vermengd met stro. De deuren binnen zijn gemaakt van stevige dikke planken. Vanuit elke kamer is het dak te zien, een zinken dak zodat je elkaar niet kunt verstaan bij een flinke regenbui.

De keuken is precies groot genoeg voor een hout gestookte oven, een kleine aanrecht, een keukenkast met gerei, een vierkante tafel en 3 stoelen. Een boeren keuken waar boeren eten kan worden klaar gemaakt. 

In de woonkamer staat links naast de deur een salontafel met een rustieke tweepersoonsbank en langs de muur een lage kast waarop snuisterijen staan uitgestald. Tegen de achtermuur staat nog een lage kast met snuisterijen en daarvoor een tafel met 4 stoelen.

In de grote slaapkamer naast de woonkamer staat een tweepersoonsbed met aan het voeteneind een enorme klerenkast. Bij het raam staat een tafel waarop papieren liggen, boeken en tijdschriften. De volgende slaapkamer heeft twee eenpersoonsbedden en de laatste slaapkamer, eens een voorraadkamer, een tweepersoonsbed. 

Het is nu aan Sara om dit alles te onderhouden zo lang er geen uitspraak is over wie de erfgenaam is en dat, zo beseft ze maar al te goed, kan nog lang duren.

MEXICAANSE VERTELLINGEN 75.REVOLUTIONAIR LIEFDESTHEATER

Ze was al op haar dertiende jaar buitenshuis gaan werken als dienstmeisje. (foto: petrus)

Tijdens de maaltijd vertelt Julia dat ze zich het hele gesprek lang met Frida en David ongemakkelijk heeft gevoeld. Ze voelde zich genegeerd door Frida. Alsof ze lucht was. Ze zag haar niet eens als een rivale, wat ze per slot van rekening toch is! Voor Frida is ze een aanhangsel van Diego, meer niet.

Diego haalt zijn schouders op. Dat is nou eenmaal de manier van doen van Frida. Bovendien is ze grillig in haar liefdesleven. Je hebt gehoord wat ze van Trotski vindt en waarom ze met hem een affaire is begonnen. Ik vermoed dat ik ook deel uitmaak van haar revolutionaire liefdestheater.

Julia vindt dat maar niks. Liefde is volgens haar meer dan een theater, een spelletje met een thema, ook al is het een revolutionair thema. Liefde gaat dieper dan dat, het is de zin en doel van het leven zelf. 

Na even peinzen, voegt ze er vergoeilijkend aan toe dat het misschien allemaal komt omdat ze moet leven of liever overleven met een zwaar gehavend lichaam. Kinderverlamming en dan later ook nog een vreselijk tramongeluk dat haar voor het leven heeft beschadigd. Dat ze dan ook nog geen kinderen kan krijgen, maakt het allemaal nog zwaarder voor haar. 

Dan schakelt Julia over naar een ander onderwerp. Wat is het plan? Blijven we in San Miguel wonen of gaan we terug naar Mexico-stad? Julia is het om het even. Ze woont liever in het dorp maar de stad is ook goed, zo lang ze maar bij Diego is.

Diego zou liever in het dorp blijven wonen maar er is geen werk. Hij zal wel een stuk dorpsgrond van zijn vader kunnen krijgen maar dat brengt niet genoeg om van te leven, zeker niet als er kinderen komen. Nee, hij zal terug moeten naar de stad. Bovendien, hij wil nog steeds graag schilderen.

Julia beseft dat ze niet in het dorp kunnen blijven, tenminste als ze niet in armoede willen leven en dat wil ze echt niet meer. Ze is opgegroeid in een groot gezin in een dorp. Het ontbrak hun altijd aan van alles, ook eten hoe hard haar vader ook op het land werkte. Daarom moest ze al op haar dertiende het huis uit, gaan werken als dienstmeid in Mexico-stad.

Ze kwam geheel onvoorbereid terecht in een totaal onbekende wereld. Ze had geen idee wat ze moest doen. Bij haar thuis leefden ze van de ene dag op de andere. Je was bezig met overleven. Het was geen georganiseerd huishouden en er was al helemaal geen     wasmachine of  een koelkast. 

Ze had nog nooit in haar leven gewinkeld in een supermarkt, huishoudelijke dingen aangeschaft of kleren gekocht. Dat heeft ze allemaal zichzelf moeten leren. En hoe ga je om met stadslui? Die weten altijd alles al en beter. Een geluk dat ze genoeg gezond verstand had om overeind te blijven in de stadsjungle. 

MEXICAANSE VERTELLINGEN 27. DIEGO VERLAAT ZIJN DORP

 

Land bewerken, is hard, heel hard werken voor mens en dier.

De ontmoeting met zijn zus zet Diego aan het denken over zijn eigen toekomst. Waar ligt die? Ginder in Mexico-stad of hier in het beschutte dorp waar het leven zijn gang gaat zoals het dat al eeuwen doet? Als er al wat veranderd dan toch maar heel langzaam, zo langzaam dat je het nauwelijks merkt. Dat geeft zekerheid en rust maar ook armoede.

In Mexico-stad is elektriciteit, de huizen en de straten zijn ’s avonds verlicht. Het dorp volgt het ritme van de zon. De weinige straten zijn ’s avonds pikdonker. In de stad rijden trams en auto’s. Niemand in het dorp kan zich een auto veroorloven. Het paard is er vervoermiddel en werkdier. Er is geen vertier, maar dat hoeft ook niet want de mensen zijn ’s avonds moe van het harde werk. Het leven speelt zich af volgens het ritme van de natuur, de zon en de seizoenen en niet te vergeten het weer. Dat moet meewerken anders wordt het leven extra zwaar.

Het dorp leeft vanuit het verleden met zijn oude tradities en gewoonten. Het is er hard werken op het land, huis en haard onderhouden en praktische zaken regelen voor de dorpsgemeenschap: watervoorziening, land bevloeien, bestrating, afval wegbrengen, onkruid wieden, zaaien en oogsten enz.

In de stad laat je het verleden achter je en stap je een nieuwe tijd binnen. Daar ligt de toekomst met nieuwe kansen en mogelijkheden. Je bent er minder afhankelijk van de natuur. Je moet wel zelf voor werk en een woning zorgen. Geld verdienen is het belangrijkste. 

Zonder geld kom je nergens en kun je niks. In het dorp ben je lid van een gemeenschap. Daar wordt je allicht geholpen als het tegenzit. Er is ook altijd wel wat te eten en een slaapplaats vinden, is niet zo moeilijk. In het dorp ben je nooit alleen, in de stad altijd. De stad is meedogenloos. Wie geen geld heeft, telt niet mee. Zonder geld ben je niemand.

Niettemin besluit Diego zijn veilige maar arme dorp te verlaten en terug te keren naar de stad, naar zijn vriend David. Hij wil een eigen leven opbouwen. Hij wil bewijzen dat hij dat kan. Lukt het niet dan is er nog geen man overboord. Hij kan nog altijd terug naar het dorp, naar zijn ouders als het nodig mocht zijn. Het dorp is zijn opvang in nood.

COSTA RICA FOTO ARCHIEF: HET CAFE

Bushalte en winkel. Costa Rica 1976

Dorpsstraat en verkiezingsaffiche voor kandidaat Luis Alberto Monge van de Sociaal-Democratische Partij, 1976

Buiten roken bij de ingang van het café. 1976