86. MEXICAANSE VERTELLINGEN. RECLAMESCHILDER

San Miguel Regla, 2025.

Met de dag kan Julia minder haar ergernis verbergen over het gebrek aan ambitie bij Diego om een groot kunstschilder te worden. Hij heeft notabene nog altijd contact met zijn vrienden David en Frida. Zij heeft nog wel om zijn liefde gebedeld.Waarom vraagt hij hen niet om steun zodat ook hij een plek krijgt in de kunstwereld? Als ze die gedachte tegen Diego uitspreekt, haalt hij zijn schouders op. Een man moet zijn grenzen kennen, antwoordt hij dan.

Maar, zo werpt ze tegen, wil je dan straks geen beter leven voor je kind? Ja, natuurlijk wil hij dat. Hij wil het alles meegeven wat mogelijk is om succes in het leven te krijgen. Als het moet, zal hij op alle muren van de winkels in Mexico-stad reclame schilderen. Hij wil werken voor zijn kind maar vraag hem niet om ambities te hebben naar roem of rijkdom als kunstschilder.

Na haar bevalling, het was een zoon precies zoals ze gehoopt had, blijft alles bij het oude. Haar onvrede wordt een fysieke afkeer van Diego. Dat wordt zo erg dat ze hem vraagt om voortaan in de woonkamer op de bank te slapen. Diego doet wat ze wil. Wat moet hij anders? Hij heeft nu eenmaal geen antwoord op het verlangen van Julia naar rijkdom en geluk, twee zaken die volgens haar onverbrekelijk met elkaar zijn verbonden.

Hij wordt nog eenzamer dan hij altijd al was. Hij zou tevreden zijn met zijn lot als Julia dat ook zou zijn. Na zijn verlies in het geloof van communisme als de de enige weg naar geluk en menselijkheid, hoopte hij het geluk op kleine schaal, dat van het gezin en een kleine vriendenkring.  

Die kleine kring bestaat voornamelijk uit David en Frida. Hij is nog niet een moment jaloers geweest op hun roem en succes. Integendeel, hij gunt het hen van harte. Maar voor hem hoeft het niet. Hij is er zelfs bang voor. Roem en succes maken je niet minder eenzaam, misschien juist wel eenzamer. 

Bovendien trekt het parasieten aan, nietsnutten die op je afkomen als vliegen op stront waarmee meteen gezegd is dat roem niet veel meer is dan stront met een misleidend geurtje. Zij willen met jou de vrijheid van jouw geld vieren in plaats van de vrijheid van geest. Maar Diego gaat het om het laatste en niet om het eerste.

Hij zou zo graag willen dat Julia dat ook zou inzien. Dan zou hij zijn vrijheid van geest en zijn eenzaamheid met haar kunnen delen. Nu rest tussen hen nog slechts verslagenheid die hij probeert te verdrijven met hulp van tequila. Niks zo goed voor de gepijnigde, wanhopige ziel dan tequila.

Na zijn werk kruipt hij voortaan weg achter een fles tequila in goedkope kroegen en bars waar hij zachtjes meehuilt met de melancholische liedjes over verloren liefde, ondergang e dood. Half of helemaal dronken komt hij thuis waar hij op de bank zijn roes uitslaapt om de volgende dag  met de moed der wanhoop maar weer reclames op muren te schilderen.

 

85. MEXICAANSE VERTELLINGEN. NAAIATELIER

Na hun ontslag uit de textielfabriek zijn vier vrouwen een naaiatelier begonnen in de vorm van een coöperatie. Hun voormalige vakbond helpt hen de zaak op poten te zetten. Mexico-stad 1980. 

Julia is gestopt met werken sinds ze zwanger is. De dagelijkse reis naar het naaiatelier is een te grote belasting geworden. Die begint met een wandeling naar de avenida waar ze met een beetje geluk niet te lang op een bus hoeft te wachten. Na een reis van drie kwartier, de bus stopt om de haverklap om passagiers langs de kant van de weg op te pikken, moet ze nog eens twintig minuten lopen. 

Al met al kost het haar dagelijks ruim een uur reizen om op haar werk te komen. Heen en weer is ze twee uur onderweg en dan hebben we het nog niet over de lange werkdag in het atelier. Dat is trouwens een veel te mooi woord voor het simpele bakstenen hok, niet veel meer dan een groot uitgevallen  garage, met veel te kleine ramen. 

Het is dat haar 4 collega’s min of meer vriendinnen zijn anders zou ze het niet vol kunnen houden. Ze zijn het atelier nu alweer een jaar geleden samen begonnen als een coöperatie toen de textielfabriek waar ze werkten, failliet ging. Met hulp van de bedrijfsbond hebben ze toen zelf maar een naaiatelier opgezet, zodat ze toch nog wat verdienen. Voorlopig moet de coöperatie het zonder haar doen.

Diego moet nu de kost voor hun beiden verdienen. Hij maakt nog altijd muurschilderingen maar dan op de muren van winkels, hotels en restaurants. Sinds David met zijn muurschilderingen in Amerika aan de slag is gegaan, zat er voor Diego niks anders op dan reclameschilder te worden.

Een tijd lang heeft hij nog geprobeerd kunstschilder te zijn. In zijn spaarzame tijd schildert hij scènes van armoede, gebrek, eenzaamheid en slecht betaalde arbeid. Het zijn schilderijen van mededogen met zijn medemens maar wie koopt er mededogen? De meeste mensen hebben de handen vol aan zichzelf? 

Portretten zou nog iets kunnen zijn maar de mensen die hij doorgaans ontmoet, zitten daar niet om verlegen. Als die al een portret van zichzelf zouden willen hebben, gaan ze naar de fotograaf. Dat is sneller en goedkoper. Zijn schilderijen staan nu in een hoek van de slaapkamer onder stof weg te kwijnen. 

De herinneringen aan de tijd dat ze beiden geloofden in een avontuurlijke toekomst waarin Diego een beroemde kunstenaar zou worden, worden verdrongen door dagelijkse beslommeringen. Dat stemt Julia droevig en soms opstandig, maar wat kan ze doen?

Ze vraagt zich af hoe het komt dat terwijl hun vrienden David en Frida zoveel succes hebben, het haar Diego maar niet lukt om als kunstenaar ook succes te hebben en beroemd te worden? Wat kan David, wat Diego niet kan? 

Is het gebrek aan talent? Heeft hij een geen sociale vaardigheden om een netwerk van mensen in de kunstwereld, galeriehouders en kunstminnaars op te bouwen? Ontbreekt het hem aan ondernemerszin of heeft hij nooit echt geloofd in zijn schilderkunst?  

Misschien is het wel dat laatste. Per slot van rekening is kunstschilder niet zo maar een ambacht zoals timmerman, loodgieter of metselaar en zelfs die moeten hun werk met een zekere mate van toewijding doen. Het ambacht van kunstschilder is op zichzelf, puur technisch gezien, niet zo moeilijk. Het moeilijkste is de toewijding, de liefde, de overgave of de ziel en dat heb je of heb je niet. Misschien is het een beetje van dat alles met ook nog eens een gebrek aan ambitie.

Hoe vaker ze hem ’s avonds laat thuis ziet komen, moe en teneergeslagen, hoe meer ze begint te beseffen dat Diego hoe dan ook geen ambities heeft, niet om een groot kunstschilder te worden en zeker niet om beroemd en rijk te worden terwijl dat toch ook een belangrijk deel was van haar droom met Diego.

84. MEXICAANSE VERTELLINGEN. HET APPARTEMENT

 

Mexico-stad 1976

Terwijl David en Frida hun triomfen vieren als internationaal erkende kunstenaars,  gaat het met Diego en Julia minder goed. Ze wonen nog steeds in een klein gehuurd appartement in een van de fantasieloze buitenwijken van Mexico-stad waar geen boom of stukje gras is te bekennen. Alles is volgebouwd.

Ze wonen op de bovenste ofwel de derde verdieping. Dat betekent dagelijks meerdere keren drie maal twee trappen lopen van elk zes treden. In de regentijd is het een troosteloze boel. De regen klettert zo hard op het dak dat je elkaar in de woonkamer bijna niet verstaat. Het water gutst langs de ramen en muren op de galerij via de trappen de hal in.

Na een paar dagen regen hangt in het appartement een geur van vocht. Alles is klam, kleren, beddengoed, de bekleding van de meubels. Uit de gaten komt een muffe lucht.  Samen met het vocht blijft de kou van de regen hangen. Je loopt de hele dag rond in een trui en een jas. 

Er is geen verwarming in huis zodat de toestand pas verandert als de regen ophoudt en de zon begint te schijnen. Langzaam maar zeker trekt het vocht weg. Het appartement begint eindelijk aangenaam te voelen totdat de zon met volle kracht doorbreekt.

Dan maakt de avondkoelte plaats voor benauwde warmte. Het openen van de ramen brengt enige verlichting maar het nadeel is het geluid van de buren. Je zit met ze aan tafel, je doet de afwas samen, je hoort de wc en ja je gaat mee naar bed. Zelfs de geluiden van het verkeer kun je horen de hele nacht door want Mexico-stad slaapt nooit.

Het appartement is een gevangenis waaruit geen ontsnappen mogelijk is. Waar moet je heen? Er is geen park in de buurt om onder de bomen in het koele gras te schuilen. Terrassen waar wel eens een zuchtje wind waait, zijn er ook niet. Het is dat er geen werk is in hun dorp anders zouden ze teruggaan. Het stadsleven kan hun gestolen worden maar er is geen weg terug.

MEXICAANSE VERTELLINGEN 75.REVOLUTIONAIR LIEFDESTHEATER

Ze was al op haar dertiende jaar buitenshuis gaan werken als dienstmeisje. (foto: petrus)

Tijdens de maaltijd vertelt Julia dat ze zich het hele gesprek lang met Frida en David ongemakkelijk heeft gevoeld. Ze voelde zich genegeerd door Frida. Alsof ze lucht was. Ze zag haar niet eens als een rivale, wat ze per slot van rekening toch is! Voor Frida is ze een aanhangsel van Diego, meer niet.

Diego haalt zijn schouders op. Dat is nou eenmaal de manier van doen van Frida. Bovendien is ze grillig in haar liefdesleven. Je hebt gehoord wat ze van Trotski vindt en waarom ze met hem een affaire is begonnen. Ik vermoed dat ik ook deel uitmaak van haar revolutionaire liefdestheater.

Julia vindt dat maar niks. Liefde is volgens haar meer dan een theater, een spelletje met een thema, ook al is het een revolutionair thema. Liefde gaat dieper dan dat, het is de zin en doel van het leven zelf. 

Na even peinzen, voegt ze er vergoeilijkend aan toe dat het misschien allemaal komt omdat ze moet leven of liever overleven met een zwaar gehavend lichaam. Kinderverlamming en dan later ook nog een vreselijk tramongeluk dat haar voor het leven heeft beschadigd. Dat ze dan ook nog geen kinderen kan krijgen, maakt het allemaal nog zwaarder voor haar. 

Dan schakelt Julia over naar een ander onderwerp. Wat is het plan? Blijven we in San Miguel wonen of gaan we terug naar Mexico-stad? Julia is het om het even. Ze woont liever in het dorp maar de stad is ook goed, zo lang ze maar bij Diego is.

Diego zou liever in het dorp blijven wonen maar er is geen werk. Hij zal wel een stuk dorpsgrond van zijn vader kunnen krijgen maar dat brengt niet genoeg om van te leven, zeker niet als er kinderen komen. Nee, hij zal terug moeten naar de stad. Bovendien, hij wil nog steeds graag schilderen.

Julia beseft dat ze niet in het dorp kunnen blijven, tenminste als ze niet in armoede willen leven en dat wil ze echt niet meer. Ze is opgegroeid in een groot gezin in een dorp. Het ontbrak hun altijd aan van alles, ook eten hoe hard haar vader ook op het land werkte. Daarom moest ze al op haar dertiende het huis uit, gaan werken als dienstmeid in Mexico-stad.

Ze kwam geheel onvoorbereid terecht in een totaal onbekende wereld. Ze had geen idee wat ze moest doen. Bij haar thuis leefden ze van de ene dag op de andere. Je was bezig met overleven. Het was geen georganiseerd huishouden en er was al helemaal geen     wasmachine of  een koelkast. 

Ze had nog nooit in haar leven gewinkeld in een supermarkt, huishoudelijke dingen aangeschaft of kleren gekocht. Dat heeft ze allemaal zichzelf moeten leren. En hoe ga je om met stadslui? Die weten altijd alles al en beter. Een geluk dat ze genoeg gezond verstand had om overeind te blijven in de stadsjungle. 

74. MEXICAANSE VERTELLINGEN. REVOLUTIE EN LIEFDE

Zoals op deze foto van een onbekende fotograaf is te zien, gemaakt omstreeks 1954 tijdens een bijeenkomst van de Mexicaanse Communistische Partij, waren Diego Rivera (staand rechts) en  David Alfaro Siqueiros (derde van rechts) politieke vrienden. (bewerking foto: petrus)

Diego aarzelt even en vraagt dan aan Frida hoe het zit met haar geliefde Trotski. Frida die zich al lang geleden, tijdens haar langdurige en veelvuldige verblijf in het ziekenhuis, heeft voorgenomen onbevreesd in waarheid te leven, kijkt hem aan en antwoordt dat León voorbij is. Ze zegt het op een toon die geen twijfel laat bestaan over het afscheid.

Ik heb het vuurtje zelf aangewakkerd, geflirt met hem omdat ik met de revolutie naar bed wilde. De gedachte alleen al wond me op maar toen het zo ver was, viel het tegen. León mag dan een groot revolutionair zijn, alleen Lenin is groter, maar een liefde moet ook nog andere kwaliteiten hebben. Hij is weliswaar de man van de nieuwe dageraad voor mens en maatschappij, maar zijn prestaties als minnaar blijven daarbij achter. 

Revolutie en liefde zijn twee verschillende zaken. Als ze samengaan zal dat toeval zijn of geluk, het is maar hoe je het noemen wil. Er is geen natuurlijk verbond tussen die twee.

Sinds kort vraag ik me af bovendien af of León nog wel een revolutionair is. Heeft Stalin hem niet ontmaskerd als een man met een bourgeois mentaliteit? In plaats van in dienst te staan van de partij is hij uit op het leiderschap. Stalin heeft hem een les geleerd en hem tot balling gemaakt in zijn eigen revolutie. 

Onverwacht geeft Frida nu een draai aan het gesprek. Hoe zit het met jou Diego vraagt ze hem op de man af. Is Julia jouw bestemming of kijk ik hier naar een bevlieging? Diego voelt zich betrapt en kijkt geërgerd maar hij bedwingt zich en zwijgt. Waarom zou hij haar onnodig kwetsen? Zo te horen is ze al genoeg gekwetst.

Maar daar neemt Frida geen genoegen mee. Ze wil weten waar ze aan toe is met Diego en dringt aan op een antwoord. Nu bemoeit David zich er mee. Hij stelt Frida voor de zaak te laten rusten. Ze hebben immers elkaar en dat moet toch genoeg zijn voor het moment.

Ze beseft dat ze te ver is gegaan. Liefde kun je niet dwingen. Ze wil zich ook niet al teveel laten kennen. Boosheid om een onbeantwoorde liefde is een teken van zwakte en als ze iets niet wil zijn dan is het dat. Ze staat op en stelt voor aan David om op te stappen. David is al lang blij. Hij weet niet hoe snel hij weg moet zien te komen uit dit ongemakkelijk gesprek.

Diego betreurt dat Julia getuige heeft moeten zijn van zijn teloor gegane liefde voor Frida. Aan de andere kant zal het Julia goed doen dat de liefde voor Frida over is. Ze besluiten wat te eten in Casa Azul alvorens terug te gaan naar San Miguel.

 

71.MEXICAANSE VERTELLINGEN. LA CASA AZUL

 

Tuinman van La Casa Azul (foto Petrus)

Frida stelt voor om meteen naar de markt in Huasca te gaan. Ze wil Diego zo vlug mogelijk zien. Ze wil haar gevoelens voor hem peilen en weten hoe het zit met Julia. Ze nemen afscheid van Doña Maria. Frida omarmt haar zo innig dat David zich afvraagt wat er tussen die twee is voorgevallen.

Huasca is niet ver, een half uurtje te paard. Het is net zo een dorp als San Miguel Regla maar dan groter. In tegenstelling tot Regla heeft het een eigen kerk die samen met de plaza en de hoofdstraat het centrum van het dorp is. De plaza is een groot uitgevallen stadstuin met bankjes waar je in de schaduw van de bomen kunt uitrusten terwijl je naar het gewoel op de markt kijkt. 

De Plaza ligt meer dan een meter hoger dan de straat zodat je goed zicht hebt op de mensen en de kramen. De markt onttrekt de lange veranda voor de huizen aan de overkant aan het zicht. Je kunt het dak nog net zien. Onder de veranda staan tafels en stoelen van verschillende dorpsrestaurantjes.

Het is een kleurrijk schouwspel van mensen en uitgestalde waren op de straat of in de kramen. Het is gezellig druk. De mensen zijn goed gemutst. Zoals de gewoonte is, wordt er goed gegeten, gedronken en gekletst aan de tafels terwijl de vrouwen op een plaat boven een open vuur de tortilla’s en taco's bakken. De lucht van kruiden, maïs, kaas en gebraden vlees mengt zich met het vrolijke gepraat van de gasten.

Ze laten de paarden achter aan het begin van het dorp en lopen richting markt. Bij de kerk aangekomen gaan ze op het plein staan zodat ze overzicht hebben. David ziet als eerste Diego lopen samen met Julia. Hij probeert hun aandacht te trekken. Dat lukt niet.

Hij zegt Frida op het plein te blijven wachten terwijl hij naar ze toeloopt. Hij houdt hen strak in het oog. Op gehoorafstand roep hij naar ze maar het rumoer maakt het niet gemakkelijk. Uiteindelijk lukt het hem de aandacht van Diego te trekken. Die draait zich verrast om. David wijst naar Frida. Diego knikt, draait zich om naar Julia en samen lopen ze naar Frida. Die heeft hen intussen ook opgemerkt.

David stelt voor om ergens rustig te gaan eten, niet op de markt, dat is weliswaar gezellig, en misschien wel lekkerder en in ieder geval een stuk goedkoper maar te rumoerig voor een goed gesprek. Diego en Julio vinden het prima. Per slot van rekening zijn ze nieuwsgierig naar het waarom van hun komst naar Huasca.

Ze lopen de kerk voorbij naar La Casa Azul, het enige deftige restaurant in het dorp. Ze lopen gevieren onder de boog van de ingang door, langs mooi onderhouden grasveldjes naar het overdekte terras. De geluiden van de markt laten ze achter zich, alsof er helemaal geen markt is zo stil is het.