DE VLAG VAN BANKSY EN ANDERE VLAGGEN IN DE KUNST

 

Het beeld van de burger met de vlag van Banksy op London Waterloo Place.

De geheimzinnige kunstenaar Banksy (geheimzinnigheid is deel van het merk Banksy) heeft deze keer zichzelf overtroffen met plaatsing van bovenstaand beeld op het Londense Waterloo Place. Hoewel ook dit kunstwerk een activistische boodschap heeft, de beeldende kunst barst bijna uit zijn voegen van activisme, is het ook een open kunstwerk.

Het beeld spreekt voor zich. Een burgerman, geen activist met sneakers, stapt trots en enigszins fanatiek met een onbekende vlag dapper voort. We weten niet welke lading de vlag dekt. Maar de vlag beneemt hem het zicht zodat hij een misstap dreigt te maken en van zijn sokkel dreigt te vallen. 

Een duidelijke boodschap van Banksy. Vaderlandsliefde of is het ideologische verblinding beneemt hem het zicht op de werkelijkheid waardoor hij van zijn voetstuk dreigt te vallen. Symbolischer kan het haast niet.

Maar wat als het een Palestijnse vlag is, of een Israëlische, een Russische, een Amerikaanse of Oekraïense vlag? Benemen uiteindelijk alle vlaggen burgers het zicht op de werkelijkheid?

Toen ik het beeld voor het eerst zag. moest ik meteen denken aan twee andere vlaggen in de kunst: het schilderij van Delacroix waarop een half naakte vrouw met een Franse vlag de burgers in de strijd om vrijheid aanvoert en de bescheiden zwarte vlag van Armando.

Eugene Delacroix, De vrijheid leidt het Volk, 1830. Louvre in Frankrijk

Het schilderij van Delacroix is duidelijk. Er wordt gestreden voor de Franse vrijheid. Het is een patriottisch schilderij, een vaderlandslievend schilderij uit naam van de vrijheid.

Armando, Fahne, 1988. Venlo.

De vlag van Armando heeft net als de vlag van Banksy geen identiteit. Het is een zwarte vlag aangevreten door de tijd. Er is geen vlaggendrager, die is intussen dood. 

Een belangrijk thema in het werk van Armando is de Tweede Wereldoorlog. Dit is een oorlogsvlag, de vlag van de dood. De dood die rondwaarde in Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het is een herdenkingsvlag die waarschuwt voor oorlog die dood en verderf zaait.

René Margritte, De Geliefden, 1928,  Museum of Modern Art, New York

De vlag voor het gezicht van de marcherende burger riep nog een derde associatie op, namelijk met een schilderij van de Belgische surrealist Margritte. Een raadselachtig schilderij waarbij twee geliefden elkaar kussen maar ook gescheiden worden doordat elk een doek over zijn gezicht heeft. Ze kunnen elkaar dus niet zien, alleen voelen en dan nog alleen maar door een doek heen. 

De betekenis kan velerlei zijn maar voor de hand ligt dat totale liefde onmogelijk is. Geliefden blijven van elkaar gescheiden, lichamelijk en geestelijk.