Posts tonen met het label gala. Alle posts tonen
Posts tonen met het label gala. Alle posts tonen

dinsdag 27 december 2022

8. DALÍ, SOLANGE DE CLEDA

 

Tekening die in de Engelse uitgave van 'Verborgen Gezichten' naast de titelpagina is afgedrukt. De naakte vrouw houdt een banier omhoog met de tekst 'JE SUIS LA DAME'. Onderaan de pagina een banier met de tekst 'COMTE HERVE DE GRANDSAILLE'. Het is dus meer dan waarschijnlijk dat de afgebeelde vrouw Cléda de Solange, de tegenspeelster van de graaf in de roman. Rechtsonder staat GALA, de naam van de vrouw van Dalí. Heeft zij die tekening gemaakt? Helaas, kan ik daarover nergens uitsluitsel vinden. Voer voor Dalí kenners of verzamelaars.

De roman ‘Verborgen Gezichten’ van Dalí, zijn enige roman, is naar de maatstaf van vandaag een langdradig boek. Veel mensen vinden dat de Russische klassiekers vanwege hun lengte en vele namen onleesbaar zijn geworden. Hetzelfde geldt voor deze roman: ruim 450 pagina’s kleine letters. Ga er maar aanstaan. Wil je nog enige publieke aandacht krijgen voor zo een boek dan kun je het maar het beste verfilmen.

Een van de hoofdpersonen , Graaf Hervé de Grandsaille, heb ik in de blog hiervoor al ingeleid. Zijn belangrijkste tegelspeelster is Solange de Cléda waarvoor de graaf naar eigen zeggen 'een bizarre hartstocht’ heeft.

“Al vijf jaar lang deden ze alsof ze verwikkeld waren in een genadeloze wederzijdse verleidingsoorlog die steeds meer zorg en ergernis veroorzaakte en die tot dusver slechts zóver was gekristalliseerd dat hij een toenemende aandrift  tot wedijver en geldingsdrang verergerde, zodat, indien ze ook maar even hadden toegegeven dat ze tedere gevoelens voor elkaar koesterden, het gevaar van een ontgoocheling reëel was geweest. (blz.16)

Een van de vele lange zinnen waar het boek vol mee staat en die het uiterst vergen van eenieder die wil begrijpen wat hij leest. Als ik het goed begrijp, hebben de twee gevoelens voor elkaar maar kunnen deze niet of moeilijk uiten. 

En zo lees ik in een volgende passage als Solange haar kalme tederheid alsnog wil uiten dan begon hij haar ijdelheid te kwetsen en agressief gedrag te vertonen. De Graaf weet geen raad met zijn gevoelens.

Maar Dalí neemt geen genoegen met zulke eenvoudige zinnen. Hij houdt van beeldsprakerige litteratuur zoals blijkt uit de onderstaande passage waarin hij de graaf als een ruiter beschrijft (mannen berijden vrouwen volgens de klassieke litteratuur) en de vrouw als een paard. Dat kun je met de tegenwoordige vrouw niet meer maken. Dali’s beeldspraak is uit de tijd.

“Het was om deze redenen dat Grandsaille, na hun lange ontmoetingen die plaatsvonden in de half smachtende atmosfeer van een oppervlakkig idylle doordesemd met geveinsde onverschilligheid en een kies uitwisselen van geestigheden, terwijl beiden in werkelijkheid voor zichzelf de dolle galop van hun hartstochten verborgen, immer geneigd was Solange een klopje op haar achterste te geven en haar een suikerklontje toe te dienen, zoals men dat doet met een volbloed paard dat zich met de soepele elegantie op de achterbenen verheft om zijn grenzeloze energie ter beschikking te stellen.” (blz.27)

Beeldsprakerige taal die treffend is. Het beeld van eeen dolle galop van hartstochten" en een paard dat zich met soepele elegantie verheft om zijn grenzeloze energie te beschikking te stellen, is dynamisch en erotisch tegelijk. 

(wordt vervolgd)

maandag 19 december 2022

7. DALÍ. GRAAF HERVÉ DE GRANDSAILLE

Dalí poseert op de linkse foto's als een tovenaar (november 1963) en rechts als Marqués de Púbol, in zijn kasteel voor zijn laatste schilderij, maart 1983.

 

Hoewel hij zelf schrijft dat zijn roman 'Verborgen Gezichten' een autobiografie is, komt er geen ik-figuur in voor. Heeft Dalí zich verstopt in een van de hoofdfiguren in zijn roman, heeft hij zichzelf een bijrol toebedeeld, is hij slechts een figurant of is hij van alles wat? Dat laatste kun je bij iemand als Dalí verwachten. Het zou de titel 'Verborgen Gezichten' kunnen verklaren.

Op de vele foto’s van hem zie je hem bijna altijd poseren als een acteur, een persoon die iemand anders speelt. Het lijkt er op dat hij zich graag verbergt achter een of ander meestal magisch, dwaas personage. Zijn leven lang speelt hij met zijn identiteit. Dat roept nogal eens ergernis op. Sommigen vinden hem een poseur, een aansteller, een nar of joker en daarom geen serieuze kunstenaar. 

In het verhaal komen geen gewone mensen voor. Het verhaal speelt zich af in negentiende eeuwse salons en feesten die georganiseerd en bezocht worden door mensen uit hogere rangen en standen, te beginnen met een graaf. De high society figuren voeren gesprekken met andere hooggeplaatsten of met zichzelf.

Je kunt je afvragen of de hoofdfiguur in de roman, graaf Hervé de Grandsaille, Dalí zelf is. Dat zou kunnen want net als Dalí speelt de graaf een centrale rol in het society leven dat zich in de roman voor onze ogen ontvouwd. Ik denk ook niet dat Dalí er moeite mee had om zich te vereenzelvigen met een graaf zonder het ook daadwerkelijk te willen zijn. Het is een manier van Dalí om zich te presenteren zonder zich helemaal bloot te geven aan de lezer. In zijn rol als  graaf bepaalt hij wat de lezer, de ander van hem te weten komt. Dalí is tegelijk auteur, acteur, én showman.

De graaf is zoals het hoort een grondbezitter. Meteen aan het begin van het boek staart hij over de vlakte van Creux de Libreux, een verlatijnsing van het Spaanse Cruz de Libertad of Franse Crois de Liberté?  Zo een woordspeling in potjeslatijn past ook wel bij Dalí, het klinkt gewichtig en humoristisch en dus relativerend, wat uitstekend past bij de ongrijpbare manier waarop Dalí zich aan de wereld presenteert.

Zijn vriend de notaris karakteriseert de graaf als “de levende vleeswording van een van die zeldzame verschijnselen van de grond die ontsnappen aan de kunde en de hulpmiddelen van de agronomie - een grond gevormd uit aarde en bloed uit een onnaspeurbare bron, een magische klei waaruit de geest van ons vaderland is gevormd.” (blz.17) De notaris als een uit de klei getrokken figuur?

De graaf zelf is ook verbonden met zijn geboortegrond meer nog dan met zijn land. Kan dat Dalí zelf zijn? Is dit een Daliaanse -ironische- versie van de “Blut und Boden” theorie waarmee Franco zijn land Spanje in brand heeft gezet en Duitsland uiteindelijk de halve wereld? “Want van alle werelddelen van de aardbol waardeerde Grandsaille alleen Europa, van geheel Europa hield hij alleen van Frankrijk, van Frankrijk aanbad hij alleen Vaucluse, en van Vaucluse was de door de goden uitverkoren plek precies die waar het Château de Lamotte lag, waar hij was geboren.” (blz. 18) 

(wordt vervolgd)
 

maandag 5 december 2022

6. DALI EN ZIJN MUZE GALA

"Dalí gezien op zijn rug terwijl hij de rug van Gala schildert. Vereeuwigd door zes virtuele hoornvliezen voorlopig weerspiegeld door zes echte spiegels. stereoscopisch werk", olie op doek, elk deel meet 60x60 cm, niet gesigneerd en niet gedateerd. Te zien in het Dali Museum in Figueras, Spanje. Foto: Fundació Gala-Salvador Dali Figueras.


Hoe het liefdesleven van Gala en Dali in elkaar zat is natuurlijk voer voor geruchten, roddel en speculaties. Dit is wat erover staat geschreven op de webpagina die aan haar is gewijd.

"Sinds 1929 woonden de twee samen en in 1934 huwden ze voor de wet. In 1958 werd hun kerkelijk huwelijk te Montrejic ingezegend. Dit huwelijk was niet erg seksueel gericht, aangezien Dalí bekendstond om zijn fobie voor vrouwelijke genitaliën. Dalí was dan ook zeer waarschijnlijk nog maagd toen hij Gala in 1929 ontmoette. Nog voordat Dalí en Gala elkaar ontmoetten had hij een sterke vriendschap met de homoseksuele dichter Federico García Lorca, die tweemaal vergeefs seksueel contact zocht met Dali. Hun vriendschap eindigde nadat de film Un chien andalou van Luis Buñuel en Dalí uitkwam. García Lorca beschouwde deze film als een persoonlijke aanval op hem. …Hoewel Gala als Dalí's muze gold, bleef zij tevens omgaan met haar ex-echtgenoot en had veelvuldig affaires met vaak jonge minnaars die zij overlaadde met cadeaus. Op veel van de schilderijen van Dalí vindt men Gala terug, bijvoorbeeld Portrait of Galerina, Galatea of the Spheres en The Madonna of Port Lligat. In die tijd was Gala niet alleen zijn muze, maar ook compagnon, business manager en publicist. Gala en Dalí brachten de periode van de Tweede Wereldoorlog door in New York."

Op dit punt gekomen vinden we aansluiting bij de roman van Dali die immers werd geschreven in de tijd dat hij samen met Gala in zelf gekozen ballingschap in de VS woonde. (1940-1955) De roman verscheen tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog (1944) in een beperkte oplage en “leidde tot 1973 een vrijwel verborgen leven”, aldus de achterflap.

Dali schrijft in zijn opdracht aan Gala dat ze voortdurend aan zijn zijde was toen hij de roman schreef en dat “ze de goede fee van zijn evenwicht was die de salamanders van zijn twijfels uitbande en de leeuwen van zijn zekerheden kracht gaf…Voor Gala, die mij door haar zielenadel heeft geïnspireerd en heeft gediend als een spiegel, waarin de zuiverste meetkundigheden van de esthetica van de emoties die mijn werk heeft geleid, werd weerkaatst.” Aldus door Dali opgeschreven als voorwoord bij zijn enige roman ‘Verborgen Gezichten’.

Dali laat er met bovenstaande woorden geen twijfel over bestaan dat Gala hem begeleidde bij zijn onzekerheden waar elke kunstenaar onder gebukt gaat, hoe goed hij ook is. Zij is ook een inspiratiebron voor hem en dat is precies wat een muze tot een muze maakt. Tot slot was ze, zo begrijp ik uit zijn woorden, ook zijn beste criticus en ook dat is voor elke kunstenaar belangrijk.

(wordt vervolgd)

 

donderdag 10 november 2022

5. DALI EN GALA

 

Gala met Paul Eluard in 1917. In 1918 zijn ze getrouwd. In 1929 ruilt ze Paul Eluard in voor Salvador Dali waar ze haar hele leven bij blijft. Paul Eluard was bij de Franse Communistische Partij. Hij heeft gevochten in de Spaanse Burgeroorlog, heeft in het Franse verzet gezeten en de Griekse partizanen gesteund.

 

Het is niet verrassend dat Dali zijn enige roman “Verborgen Gezichten” aan zijn vrouw Gala opdraagt. Zij is immers zijn muze en en dat is ze niet zo maar geworden. Daar zit een verhaal aan vast zoals bij alles wat Dali betreft.

Gala was eerder de vrouw van de met Dali bevriende surrealistische dichter Paul Eluard.

Paul Éluard, pseudoniem van Eugène Émile Paul Grindel, (Saint-Denis, 14 december 1895 – Parijs, 18 november 1952) was een Frans dichter. Éluard is een van de bekendste Franse surrealisten. Zijn bekendste bundel is Capitale de la Douleur uit 1926.  

Ze was niet de eerste de beste zoals je op de aan haar gewijde webpagina ‘Gala Dali’ kunt lezen. Ze is in Moskou geboren onder de naam Elena Dmitrievna Djakonova (1894). Van beroep was ze onderwijzeres en ze was bevriend met de Russische dichteres Marina Tsvetajeva zodat ze goed bekend moet zijn geweest met poëzie.

 

Haar koosnaam Gala kreeg ze van Paul Eluard, een leeftijdgenote die ze ontmoette in 1913, in een sanatorium in Davos en waar ze op slag verliefd werd op hem.

"In 1916, tijdens de Eerste Wereldoorlog, reisde zij naar Parijs om zich bij hem te voegen. Een jaar later trouwden zij en op 10 mei 1918 werd hun dochter Cécile geboren. Gala had geen interesse in het moederschap, verwaarloosde haar dochter en trok zich de rest van haar leven niets van Cécile aan.... Door Éluard werd Gala betrokken bij de surrealistische beweging. Hiermee werd zij een muze voor veel verschillende kunstenaars, zoals Louis Aragon, Max Ernst en André Breton. Breton minachtte haar al snel, en beweerde dat ze een vernietigende invloed had op de kunstenaars waarde ze bevriend was. Gala, Éluard en Ernst leefden enige tijd samen in een driehoeksverhouding.

In augustus 1929 bezochten Gala, Éluard en enkele vrienden de jonge, surrealistische schilder Salvador Dalí in Port Lligat, vlak bij Cadaqués. Het was liefde op het eerste gezicht voor Gala en Dalí, die bijna tien jaar jonger was dan zij. Gala scheidde van Éluard en verliet hiermee ook haar dochter, om met Dalí in een dorpje aan de Spaanse kust te gaan wonen. Ondanks hun scheiding bleven de twee goede vrienden."
(Wikipedia ‘Gala Dali’)

Dat dorpje is Cadaqués aan de Spaanse kust onder Figueras, de Catalaanse stad waar Salvador Dali geboren is. Dali heeft er een vissershut gekocht waarvan hij een woning heeft gemaakt die hij  uitbreidde met de aankoop van nog een enkele hut. Het is hun hele verdere leven een thuis voor beiden geweest. Het huis is nu het Casa Museu Salvador Dali.

(wordt vervolgd)

dinsdag 7 oktober 2014

DALI EN 'DE KANTWERKSTER' VAN VERMEER

Johannes Vermeer, de Kantwerkster, circa 1669-1670, Louvre, Parijs.

Met Dali weet je eigenlijk nooit waar je aan toe bent. Meent hij nu wat hij zegt of is het allemaal spel? Net zoals bij de Nederlandse schrijver Gerard Reve weet je eigenlijk nooit zeker wanneer de ironie of de clownsact ophoudt en de ernst begint of is het andersom? Ze brengen ons in verwarring. Wat mij betreft een prettige verwarring.

Dali aan het werk met 'De Kantwerkster' van Johannes Vermeer in de Neushoornkuil van de dierentuin in Vincennes.(1955)
Mijn eerste bezoek aan het Dali museum in Figueres ergens in het begin van de jaren tachtig, voelde aan als een bevrijding. Gaandeweg door het museum werd me de boodschap van Dali min of meer duidelijk. Gebruik je fantasie en je verbeeldingsvermogen hoe je maar wilt. Maakt niet uit waarmee je werkt. Alles is toegestaan als je maar weet wat je wilt. Ik denk dat die haast totale geestelijke bevrijding de kern van het werk van Dali is.

Screenshot

Onlangs zag ik een documentaire met veel oud beeldmateriaal ('Salvador Dalí - Tragikomisch genie' is een film van François Lévy-Kuentz.Een coproductie van Ina/Centre Georges Pompidou/AVRO met financiële steun van France 5 en de Fondacio Gala Salvador Dalí.Eindredactie AVRO: Marijke Huijbregts.). Ondanks de bewering dat het raadsel van Dali zou worden opgelost, was dat niet het geval. Tenminste niet in de conventionele betekenis van het woord. Integendeel zelfs, je kreeg het idee dat Dali op sommige momenten volledig krankjorum was en de man eigenlijk behandeld had moeten worden. Maar toch is mijn respect voor zijn werk alleen maar toegenomen ook al vind ik hem af en toe wel erg commercieel. Maar dat was bij schrijver Gerard Reve al net zo. Maar zoal ook hij zei “er moet brood op de plank komen.” 

Dali toont trots het resultaat van zijn werk in de dierentuin.(screenshot)
Wat me deze keer opviel was dat Dali in deze documentaire maar liefst 2 Nederlandse schilders op geheel eigen wijze behandeld. Waarmee meteen gezegd is, hoe groot Nederland in de schilderkunst is. Toeval of niet, het is mooi meegenomen voor een taalgebied dat druk bezig is om langs de weg van het onderwijs zijn taal te verkwanselen aan internationale prestatielijstjes en nieuwe trends. Straks zitten we een hoog opgeleide elite die niet meer met de laag opgeleiden kan communiceren. Het klassenonderscheid zal groter zijn dan ooit.

Dali met zijn muze Gala in de zee bij Port Lligat waar hij vlakbij woonde.(screenshot)
De eerste Nederlandse schilder die in de documentaire uitgebreid aan de orde komt, is de zeventiende eeuwse Joahnnes Vermeer met zijn schilderij “De kantwerkster”. We zien het schilderij naast Dali staan terwijl hij aan het schilderen is in een dierentuin bij een neushoornkuil in de dierentuin van Vincennes. Vervolgens laat hij trots het resultaat zien. Alsof dat niet genoeg is, zien we Dali even later in een vertederend zwart wit filmpje als een namaak neushoorn of is het een perverse versie van de stierenvechter, gewapend met een narwalhoorn, afstormen op een groot doek met 'De Kantwerkster'. Dali doorboort het doek zodat er niks meer van overblijft.

Dali, Buste van "De Kantwerkster" van Johannes Vermeer, 1955

Dali speelt in het filmpje met de Spaanse stierenvechterssymboliek en de klassieke schilderkunst. Het lijkt bedoeld als een clowneske provocatie van het kunstminnende publiek met zijn eerbied voor de klassieke kunst. Ondanks die vernielzuchtige provocatie zien we Dali even later samen met zijn muze Gala in zee met tussen hen in een groot doek met daarop alweer 'De Kantwerkster' van Vermeer. Zijn commentaar: “Ik moest die afbeelding aldoor om me heen hebben. Tijdens de maaltijden, terwijl ik zwom. De hele zomer was ik vergezeld van dit obsederende beeld van de kantwerkster van Vermeer. En toen ik aan mijn bewerking van dat schilderij begon, verschenen er drie hoorns op het doek. De toeschouwers waren erg verbaasd.”

Screenshot

Vanwaar die hoorns, zo zal men zich inderdaad verbaasd afvragen. “De hoorn van de eenhoorn is ook de hoorn van de rinoceros. In dromen symboliseert die een soort hevig fallisch complex en tegelijk ook de kuisheid” aldus Dali. Volgens hem gaan kuisheid en erotiek goed samen. “De kerkvaders zijn het erover eens dat tijdens een mystieke fase, wanneer heiligen na onthouding sublieme visioenen krijgen en dichterbij engelen komen of God, dat ze dan altijd een ejaculatie krijgen. De kerk keurt dat goed.” Een provocatie van de bovenste plank. Hij typeert zichzelf verderop in de documentaire niet voor niks als erger dan een verrader, een provocateur.

"Op 17 december 1955 gaat Dali naar de Sorbonne om er voor een enthousiast publiek een lezing te houden over de 'fenomenologische aspecten van de paranoïde methode'. Bij die gelegenheid legt hij aan de hand van het afgebeelde document uit, dat 'De Kanwerkster' van Vermeer dankzij de logaritmische curven van rinoceroshoornen -waaruit ze naar zijn mening bestaat - een maximum aan biologische dynamiek bereikt." (Salvador Dali, Taschen, blz. 476).

In deel II van de tweedelige biografie van uitgeverij Taschen 'Salvador Dali' van Robert Descharnes/Gilles Néret, 2004) wordt de film van de kantwerkster zoals we die in de documentaire zien, genoemd. De film is gemaakt door Robert Descharnes en heeft de titel “De ongewone geschiedenis van de kantwerkster en de rinoceros” (blz. 477 en volgende). 
Dali zelf heeft dat verband uitgelegd op een lezing aan de Sorbonne universiteit in Parijs getiteld “Aspects phénoménologique de la méthode paranoïaque-critique”. In zijn “Dagboek van een genie” schrijft hij op 18 december 1955 daarover het volgende.

“Gisteravond Daliaanse apotheose in de Tempel der Kennis voor een gefascineerde menigte. Direct na mijn aankomst in een met bloemkolen overladen Rolls en de begroeting door duizenden flitslampen nam ik in het grote amfitheater van de Sorbonne het woord. Het sidderende publiek verwachtte definitieve uitspraken. Die heeft het gekregen. Ik heb besloten, zei ik, u deelgenoot te maken van de meest hallucinerende ervaring uit mijn Parijse jaren, omdat Frankrijk het intelligentste land ter wereld is. Terwijl ik, Dali, uit Spanje kom, het irrationeelste land ter wereld. Deze eerste woorden werden begroet met stormachtige bijval, want niemand is ontvankelijker voor complimenten dan de Fransman. De intelligentie, zei ik, leidt ons slechts in de mist van de uit scepsis voortkomende nuances, een mist die u tot de coördinaten van een gastronomische, supergeleiachtige, proustiaanse en bedorven onzekerheid reduceert. Daarom is het juist en noodzakelijk dat van tijd tot tijd Spanjaarden als Picasso en ik naar Parijs komen om de Fransen een stuk rauw, van waarheid bloedend vlees onder de neus te drukken. Zoals ik verwachtte ontstond op dit moment enig geroezemoes. Ik had gewonnen! Nu sprak ik één ruk verder: een van de belangrijkste schilders van onze tijd is ongetwijfeld Henri Matisse, maar Matisse vertegenwoordigt de laatste stuiptrekkingen van de Franse Revolutie, dat wil zeggen van de triomf van de bourgeoisie en de kleinburgerlijke smaak. Donderend applaus!!! Ik ging verder: de moderne kunst heeft tot een maximum aan rationaliteit en een minimum aan scepticisme geleid. De jonge schilders van tegenwoordig geloven nergens in. Het is niet meer dan normaal dat een mens die nergens in gelooft uiteindelijk zo goed als niets schildert, wat het geval is in heel de moderne schilderkunst, inclusief de abstracte, esthetische en academische kunst.”

Kunstkritiek van een kunstschilder, filosoof en fantast, acteur en poseur en uiteraard provocateur. De moderne kunstenaar gelooft nergens meer in en moet dus noodgedwongen wel zo min mogelijk tot niets schilderen. Zou hij daar ook Piet Mondriaan mee bedoelen? Daarover dan een volgende keer.