MEXICAANSE VERTELLINGEN 13. TELEURSTELLING IN DE REVOLUTIE

 

Links met verband om zijn hand generaal Pancho Villa. Naast hem met snor en zwarte hoed staat generaal Eulalio Gutiérrez die net Concepcion in de staat Zacatecas heeft veroverd. Beiden zijn hier nog goede vrienden. Die vriendschap eindigt korte tijd nadat Eulalio tot interim president is geïnstalleerd door Villa en Zapata. 

Diego is teleurgesteld in de revolutie. Wat hij tot nu toe heeft gezien en meegemaakt, heeft weinig te maken met waar hij op hoopte. Hij dacht dat de revolutie min of meer als vanzelf uit zo monden op meer vrijheid en menselijkheid. In plaats daarvan zit hij vast in een leger van vechtlustigen die het vooral om hun eigen vrijheid te doen is, de vrijheid om te drinken en op vrouwen te jagen. Dat tenminste is wat de meesten bezighoudt. 

Het leger als een opstap naar een andere samenleving, ziet Diego ook niet meer zitten. Hij heeft geen militaire talenten en al zou hij ze hebben dan zou hij er nog niks voor voelen. Het leger benauwd hem. De generaals vallen behoorlijk tegen. Onder het mom van vrijheid, gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en democratie zijn ze vooral bezig met hun eigen macht. 

Hoe kan hij zich uit dit wespennest bevrijden? Hij vertrouwt zijn eigen generaal niet meer. Dus wat nu? Diego gaat te rade bij zijn vriend David  die ook al heeft laten doorschemeren dat ook hij de revolutie beu is.Ook hij wil uit het leger van Pancho Villa maar om andere redenen dan Diego. 

In de tijd dat hij in Parijs heeft rond gekeken bij bekende kunstschilders daar, heeft hij kennis gemaakt het het communisme. Wat hij er tijdens de soms felle nachtelijke disputen in de café’s over hoorde, beviel hem. Communisme is een goed georganiseerd plan om de macht over te nemen om daarna een arbeidersstaat te vestigen. De burgerlijke samenleving zal daarin plaats maken voor een vrije samenleving of zoals zijn kunstvrienden beweerden een kunstzinnige samenleving. Dat is pas bevrijding. Na de revolutie komt de kunst. 

Kom daar bij de Mexicaanse revolutie om! Daar bestaat niet eens het idee dat er een nieuwe samenleving moet komen, laat staan een kunstzinnige. De revolutie is verworden tot een draaideur waardoor de ene generaal de andere aflost zonder dat er wat veranderd bij de mensen. Het is een strijd om de macht van generaals tegen generaals waarin de soldaten marionetten zijn die dansen op de tonen van geweersalvo's en kanonschoten. 

Daar wil hij niet meer aan mee doen. Dan liever terug naar de kunsten dan kan de revolutie intussen uitrazen en wie weet komen er dan nieuwe kansen voor een echte communistische revolutie. Diego is geen kunstenaar maar is het wel met David eens dat ze zo snel mogelijk uit het leger moeten zien te komen.

MEXICAANSE VERTELLINGEN 11. DE INTOCHT IN MEXICO-STAD

 

In het midden van de stoet zie je de man met de grote hoed. Dat is Emiliano Zapata de grote boerenleider uit het zuiden van Mexico. Rechts van hem zit de Noordelijke generaal en opstandeling van boerenafkomst Pancho Villa. Ze trekken de stad binnen om hun president te installeren.

De revolutionaire familie is uiteen gevallen vanwege het wantrouwen tussen enerzijds de voormalige gouverneur, politicus, generaal en intussen president Carranza en anderzijds de twee selfmade generaals uit de provincie Pancho Villa en Emiliano Zapata.

Carranza eist het presidentschap op. De twee volksgeneraals hebben liever dat er eerst een tussenpaus komt zodat ze greep op de situatie houden. Met Carranza als president  kan het voor hen wel eens uit de hand lopen. 

Carranza trekt zich niks aan van hun idee om Eulalio Gutièrrez als voorlopige president te installeren en laat zich door het Congres tot president uitroepen. De rapen zijn gaar. Villa en Zapata besluiten om hardhandig in te grijpen. Ze trekken met hun legers op naar Mexico-stad om Carranza af te zetten en hun eigen interim president te installeren.

Diego weet nu dankzij zijn vriend David pas goed waar hij verzeild in is geraakt. Het is allemaal vele malen erger dan hij zich had kunnen voorstellen. Zoveel machtswellust ten koste van zoveel mensenlevens. Waar zijn we mee bezig zo vraagt hij aan David. Die bezweert hem de komenden gebeurtenissen af te wachten waarna ze altijd nog kunnen bekijken wat ze gaan doen. . Daarna kunnen ze nog altijd zien wat ze doen.

Carranza ziet de bui hangen en vertrekt naar Veracruz vanwaar uit hij hoopt de tegenaanval te kunnen organiseren. De intocht van hun beider legers wordt een triomftocht. De hele stad loopt uit om de beide helden van de revolutie te verwelkomen onder het roepen van ‘Viva Zapata” en “Viva Pancho Villa” en “Viva la Revolucion”.

De helden krijgen tezamen met de aanstaande president Eulalio Gutierrez een groots banket aangeboden met belangrijke politici van de stad. Ze nemen het gejuich van het publiek in ontvangst op het balkons en brengen een eerbetoon aan de vermoorde Francisco Madero, die ze de eerste revolutionaire president noemen.

Tot zover loopt alles volgens plan. De troepen vermaken zich intussen op de hun eigen bekende en vertrouwde wijze met drank en vrouwen. Van beide is meer te vinden in de stad dan in de dorpen en provinciestadjes die ze op hun marsroute gepasseerd zijn.

Menig feestjes loopt uit hand en eindigt niet altijd zonder geweld en soms zelfs met enkele doden. De mannen zijn net als hun bazen gewend meningsverschillen, ook over vrouwen en drank, te beslechten met geweld. Een revolver is gauw getrokken.Geen wonder dat na verloop van tijd de nieuwe president er op aandringt dat de herriemakers meer respect tonen en zich gedragen

Dat valt helemaal verkeerd bij de Villistas. Eulalio maakt geen schijn van kans en verplaats zijn regering buiten Mexico-stad. Daar verklaart hij dat Carranza, Villa en Zapata verraders van de revolutionaire geest zijn. Villa pikt dat niet en maakt kort en metten met zijn president. Die raakt gewond bij een van de schermutselingen en vlucht naar Noord-Amerika.

Diego zag de revolutionaire gang van zaken met bezwaard gemoed aan. Meer nog dan de generaals vallen zijn strijdmakkers hem tegen. Hij had meer menselijkheid van ze verwacht in plaats van elke dag de beest uit te hangen. 

De revolutie is hun levensstijl geworden. Ze kunnen elke dag sterven en dus leven ze er op los. De meesten dan toch. Sommigen geloven in de revolutie en hopen het te overleven, anderen laten zich leiden door pure overlevingsdrang en willen er vanaf.

Maar hoe? Deserteren is moeilijk. Eenmaal gevonden wordt je zonder pardon geëxecuteerd notabene door je eigen krijgsmakkers. Of je komt bij de tegenstander terecht en die zet voor de keus meevechten of executie.

MEXICAANSE VERTELLINGEN 9. DE MOORD OP MADERO

 

De Mexicaanse fotograaf Casasola heeft het moment vastgelegd dat president Francisco I. Madero, de man in het midden met snor en baard, tezamen met zijn vice-president Pino Suárez door een generaal van Huerta uit het paleis wordt gehaald en gearresteerd (13 februari 1913) 

We zijn gebleven bij het lot van Eulalio die dankzij zijn beschermheer en president Francisco I.Madero burgemeester is geworden van het stadje Concepcion. Helaas voor hem wordt zijn beschermheer door een staatsgreep van de wrede en verraderlijke generaal Victoriano Huerta, ooit een trouwe dienaar van dictator Porfirio Díaz, vermoord. Daarmee komt een roemloos einde aan zijn burgermeesterschap en blijft het noordelijke stadje Concepcion als een onthoofd en verweesd stadje achter.

Op dit punt van onze vertelling over onze kleine held Diego, moeten we uitweiden over Victoriano Huerta en al die andere generaals die in een revolutionaire gevecht om de macht zijn verwikkeld. Victoriano Huerta, zijn voornaam betekent overwinnaar, is net als Eulalio en Pancho Villa van eenvoudige afkomst: geboren in een dorp in het noorden en heeft net als andere generaals Indiaans bloed, Huichol bloed om precies te zijn. En net als onze kleine held Diego, weet hij al vroeg in zijn leven te ontsnappen aan zijn lotsbestemming door zich aan te melden bij het leger, in zijn geval het regeringsleger van dictator Porfirio Díaz. 

Zijn daaropvolgende militaire carrière laat zich het beste samenvatten als de slager van Porfirio Diaz. Hij voert oorlog tegen opstandige Yaqui indianen in het noorden en de Maya's in het zuiden. Dankzij zijn militair vernuft en wreedheid wint hij die oorlogen. Dat levert hem de rang van generaal op. 

Maar dan wordt zijn baas de dictator verslagen door de revolutionairen van de liberale democraat Francisco Madero en diens medestanders Pancho Villa en Pascual Orozco, elk met hun eigen leger. De dictator vlucht met hulp van zijn toeverlaat Huerta naar de havenstad Veracruz vanwaar hij de boot naar Europa neemt. Porfirio Diaz voorgoed verdwenen. Wat nu Mexico?

Het Congres kiest ene tussenpaus dier meteen de hulp inroept van Huerta om de opstand van de revolutionairen in het zuiden, geleid door de intussen roemruchte boeren-generaal Emiliano Zapata, neer te slaan. Zijn militair vernuft en zijn wreedheid laat hem deze keer in de steek. Het lukt hem niet om de troepen van Zapata te verslaan. Dat maakt Zapata nog populairder onder de bevolking. 

Madero wordt gekozen tot president. Een van zijn eerste daden is het ontslag van Huerta. Maar de goden van de Huichol laten hem niet vallen. Madero komt al snel in de problemen doordat zijn voormalige vriend en strijdmakker Orozco, een rijke mijnbouwer en neef van de voormalige keizer Maximaliaan van Mexico, vindt dat hij er bij de bedeling van hoge posten bekaaid is afgekomen. Hij had een een grotere beloning voor zijn loyaliteit aan Madero verwacht. Hij komt met zijn leger in opstand. Het staande regeringsleger faalt en dus stelt Madero de wrede generaal Huerta aan als zijn legerleider. Als van oudsher maakt hij Orozco een kopje kleiner. De gewonde Orozco vlucht over de Rio Grande naar Amerika.

Een andere verslagen opstandeling, Felix Diaz geheten en familie van de gevluchte dictator Porfirio Diaz, wordt ondertussen op gewelddadige wijze door zijn aanhangers uit de gevangenis in Mexico-stad bevrijd. Wat volgt zijn bloedige tien dagen strijd in Mexico-stad waarbij duizenden burgers en soldaten sneuvelen in de strijd tussen de regeringstroepen van Huerta en de aanhangers van Felix Diaz.

Huerta houdt stand tegen Diaz maar houdt ondertussen zijn eigen belangen nauwkeurig in de gaten. Nadat het grootste deel van de soldaten die trouw zijn aan president Madero, is gesneuveld, verandert hij met hulp van de Amerikaanse ambassadeur Wilson zijn geweer van schouder. Hij sluit onder diens toezicht een pact met Felix Diaz. President Madero wordt met een staatsgreep aan kant gezet en Felix volgt hem op.

Bij de inval in het paleis door de troepen van Huerta en Diaz wordt de broer van Madero vermoord. President Madero zelf wordt opgepakt en gevangen gezet. Vier dagen later worden Madero en zijn vice-president alsnog vermoord, zogenaamd neergeschoten tijdens een vluchtpoging. Met de dood van Madero eindigt de poging om van Mexico een min of meer liberale democratisch staat te maken.

MEXICAANSE VERTELLINGEN 8. MET PANCHO VILLA OP WEG NAAR MEXICO-STAD

De revolutionairen met hun leider Pancho Villa in het midden.

 

Zo wordt Diego van de ene dag op de andere revolutionair. Niet vanwege een politieke overtuiging, politiek bestaat in zijn dorp niet, maar omdat hij een ander leven wil. Hij wil geen landarbeider worden zoals zijn vader en al zijn voorvaderen tot aan de Spaanse Conquista toe en wie weet ook nog daarvoor. Per slot van rekening heeft hij indianenbloed in zijn aderen. 

De revolutie geeft hem de kans uit de geschiedenis van zijn voorvaderen te stappen en een begin te maken met zijn eigen geschiedenis. Zo een daad van eigen lotsbestemming is niks voor bange mensen. Maar zoals we weten was Diego als kind al niet bang en was hij vrijheidslievend en daar horen risico's bij, risico's die veel mensen liever niet nemen. 

Ondertussen heeft hij nog geen idee waar de revolutie over gaat. Het wordt tijd om eens te informeren bij zijn strijdmakkers tevens kameraden. Ze zijn op veldtocht naar Mexico-stad zijn om een nieuwe president te installeren. De vorige president, ooit een vriend van hun generaal Pancho Villa, deugt niet. 

Intussen is hen is ter ore gekomen dat Carranza, dat is de naam van de ondeugdelijke president, hun intocht in Mexico-stad niet afwacht. Hij is naar Veracruz, een oude havenstad aan de Golf van Mexico, gevlucht. Tot een veldslag met zijn troepen zal het dus niet meer komen. Hun mars is zonder slag of stoot een overwinningsmars geworden.

Onderweg krijgt Diego van zijn kameraden te horen wie de nieuwe president is. Om te beginnen is hij een goede vriend van de generaal. Ook hij stamt af van een armoedige dorpsfamilie. In zijn jeugd was hij herder en mijnwerker. Ondanks die eenvoudige achtergrond raakt Eulalio, zo heet hij, al vroeg geïnteresseerd in politiek.

Hij sluit zich aan bij de liberale revolutionairen - de democraten wordt wel gezegd - tegen dictator Porfirio Díaz. Hij vecht in de troepen van generaal Obregon en Madero. Als een goede, loyale en revolutionaire strijder wordt hij door Madero, wanneer die eenmaal president is geworden, beloond met het burgemeesterschap van het noordelijke stadje Concepcion, dat als voornaamste bron van inkomsten een bescheiden goudmijn heeft. 

Eenmaal aan de macht houdt hij op revolutionaire wijze huis in het stadje. Zijn eerste daad is de aankoop van een guillotine. Daarmee maakt hij met onmiddellijke ingang de notabelen van zijn stadje een kopje kleiner. Als de koppen gevallen zijn in de guillotine mand, is er nog maar een de baas in het stadje en dat is burgemeester Eulalio. Zoals gezegd, de revolutie is niet voor bangeriken.

MEXICAANSE VERTELLINGEN 7. DIEGO

 

Een revolutionair.  

Diego Castillo is een kind van zijn dorp. Het is een klein dorp, eigenlijk een grote familie waar iedereen even arm is of even rijk. Het is maar hoe je het bekijkt. Het bestaat uit twee straten, een doorgaande weg waarlangs winkels en huizen staan en een winkelstraatje parrallel daaraan, bestraat met keien en dat grenst aan een armoedig parkje tevens pleintje. Dit gaat door voor het centrum van het dorp. 

 

Er wordt geen honger geleden. Elk gezin heeft een stuk grond dat van de gemeenschap van de gemeenschap is. Gezinnen krijgen het in bruikleen. Op de percelen wordt voornamelijk mais en bonen voor eigen gebruik verbouwd. De meeste gezinnen hebben een bescheiden veestapel: een koe of wat, enkele schapen, geiten en een paard. Het dak boven hun hoofd hebben ze met hulp van vrienden en buren gebouwd.

Diego loopt tot wanhoop van zijn moeder als kind steeds van huis weg, lukraak de velden in. Ze is bang dat hij in een sloot of het beekje zal vallen en verdrinken. Diego is niet alleen een wegloper, hij is ook niet bang van dieren. 

Hij gaat net als de andere kinderen van zijn dorp naar school, een eenvoudige school met een paar klaslokalen. Daar leert hij lezen, schrijven en rekenen. Hij is een prima leerling.

Na schooltijd helpt hij zijn ouders op het land. Het liefst rijdt hij paard. Eenmaal gezeten op het paard voelt hij zich vrij. Voorlopig blijft het bij kleine rondjes rond het veld of het huis. Hij is nog te jong om alleen te paard erop uit te gaan. Als hij goed kan paard rijden, leert zijn vader hem jagen op klein en groot wild in de velden en de bossen. Zo leert Diego schieten en het mes hanteren. 

Rond zijn zestiende mag hij er alleen op uit trekken. Hij rijdt met zijn paard de bergen in om in de bossen op de hellingen te jagen. Als het kan blijft hij een nacht of langer van huis. Hij eet dan het zelf geschoten wild dat hij op een vuurtje klaar maakt. 

Op zulke momenten voelt hij zich een vrij man die leeft met en van de natuur. Bij het zien van de sterren aan de hemel voelt hij zich opgenomen in het universum. De geur van rook en vuur geeft hem een diep gevoel te leven. De nachtelijke geluiden van de wind in de struiken en bomen, het geritsel van dieren en het geluid van de sprinkhanen stellen hem gerust voor het slapen gaan.

De toekomst van Diego ligt vast zoals die al generaties lang vast ligt. Hij zal net als zijn vader en voor hem diens vader en zo verder een stuk land krijgen, trouwen met een vrouw uit het dorp, een huis bouwen en een gezin stichten. Niemand die daar aan twijfelt, ook Diego zelf niet. 

Maar op een dag waaiert een grote troep gewapende mannen het dorp binnen. Ze slaan hun kamp op en rond het pleintje in het dorp op. Diego beseft al snel dat dit mannen van Pancho Villa zijn, de onoverwinnelijke generaal van de revolutie. Die naar wordt beweerd zijn revolutionaire carrière is begonnen door van de rijken te stelen en de buit aan de armen te geven. Dat maakt hem tot een volksheld. 

Zijn heldhaftige levenstocht begon met de moord op de landeigenaar die zijn zus verkracht had. Er zat niks anders op dan de bergen in te vluchten. Daar zette hij zijn kruistocht tegen de landeigenaren voort. Toen de revolutie tegen dictator Porfirio Diaz uitbrak, sloot Villa zich aan bij de opstandelingen. Pancho bleek een te taaie tegenstander te zijn voor zijn leger.

Zodoende wordt hij een nog grotere held dan hij al was. Pancho Villa wordt een machtig man, die reputaties van politici en zelfs presidenten kan maken of breken. Zijn macht strekt zich uit tot aan Mexico-stad, de hoofdstad van het land. De troepen in zijn dorp zijn op weg naar de hoofdstad.

Die avond beseft Diego dat deze troep van Pancho Villa de kans van zijn leven zijn om aan zijn bestemming te ontsnappen, het dorp te verlaten en een vrij leven te veroveren. De revolutie zal nieuwe wegen voor hem banen. Zonder aarzeling haalt hij zijn paard van stal, zijn geweer van de muur, steekt zijn mes tussen zijn riem en gaat met de troep mee. Hij is revolutionair geworden.

MEXICO, RECUERDOS

Voormalig ouderlijk huis familia Garcia, San Miguel Regla 2019/
Antigua casa de la  familia García, San Miguel Regla 2019

Het oude fornuis in de keuken 2019/la vieja estufa en la cocina 2019

Foto van Pancho Villa en sombrero in het voormalige ouderlijke huis 2019/ Fotografia de Pancho Villa y sombrero a la pared en la casa vieja de la familia 2019

Inkijk in het voormalige ouderlijk huis 2019/
Ver en la antigua casa parental 2019

De timmerwerkplaats van vader Raymundo 2019/Taller de carpinteria de la pader Raymundo 2019