HET GEHEIM VAN DE MONA LISA

Mona Lisa van Da Vinci

Sinds Da Vinci het portret Mona Lisa heeft geschilderd (1503-1506) vraagt men zich af wie er op staat en wat die geheimzinnige lach betekent? Het portret is ondertussen zo beroemd geworden dat de toeristen er voor in de rij staan in het museum het Louvre te Parijs.

Er is veel over geschreven en zelfs gezongen. Een van de eersten die de lach van Mona Lisa bezong was de Amerikaanse zanger Nat King Cole in 1950. Intussen heeft hij al enkele opvolgers gehad: Melanie Fiona in 2009, Molly Nilson in 2014 en rapper Will.i.am in 2013. 

Wie is Mona Lisa? Dat weet niemand zeker. Men vermoed dat het Lisa Gherardini is, de vrouw van de Florentijnse koopman Francesco del Giocondo, die het portret zou hebben laten maken. In Italië staat het schilderij dan ook bekend als La Gioconda. 

Mona is een afgeleide van Monna wat een afkorting is van het Italiaanse Madonna.  Het waarom van de toevoeging Mona is niet duidelijk. Is het omdat ze met haar kuise glimlach en al even kuise doorzichtige sluier de uitstraling heeft van een Madonna? 

De drie Madonna's van Da Vinci. Van Links naar Rechts: Madonna met de Anjer, Madonna Benois, Madonna met kind en St.Anna.

In die tijd schilderde elke zichzelf respecterende Italiaanse schilder minstens een madonna in zijn leven. Da Vinci heeft er zelfs 3 geschilderd: Madonna Benois, Madonna met de Anjer en de Madonna met kind en haar moeder Sint Anna.

Al in de zestiende eeuw inspireerde het portret diverse schilders waaronder Albrecht Dürer en Rafaël. De surrealist Dali gaf Mona Lisa in 1954 een snor waardoor het een soort zelfportret van hem werd. Banksy maakt icm 2007/2008 de muurschildering “Mona Lisa Bazooka”.  

Madonna van Rafaël in de Sixtijnse kapel van het Vaticaan.

Zowel zangers als beeldende kunstenaar waren geboeid door de geheimzinnig glimlach van Mona Lisa, niet hoe die schilderkunstig is gemaakt, dat is een techniek op zich, maar de betekenis.

Sommige experts interpreteren de mysterieuze glimlach van de Mona Lisa als een uitdrukking van wijsheid en deugd, omdat het zowel ingetogenheid als passie weerspiegelt. Anderen geloven dat de glimlach van de Mona Lisa een soort ironie of ondeugendheid vertegenwoordigt. Sommige experts hebben zelfs beweerd dat de glimlach van de Mona Lisa een soort wiskundig raadsel is dat da Vinci in het schilderij heeft verwerkt.

Er is zelfs een religieuze interpretatie van de Mona Lisa glimlach, omdat het verwijst naar het christelijke idee van verlossing door genade en geloof. (www.Arsmundi.de/nl)

Ik vermoed dat het een religieus schilderij en geen portret van een bestaande vrouw, althans niet zo bedoeld. Het zou wel eens Maria kunnen zijn, de Moeder van Christus, die net te horen heeft gekregen van de engel Gabriel dat ze de Moeder van Jezus Christus, de Zoon van God , zal worden. 

Als dat zo is, dan heeft Da Vinci voor een heel andere verbeelding van de boodschap gekozen dan de ook nog in zijn tijd gebruikelijke Roomse iconografie die al dateert uit de tijd van de catacomben in Rome. Het gebruikelijke beeld is dat van een eerzame jonge vrouw die verrast wordt door een engel uit de hemel die haar vertelt dat ze zwanger is van een zoon van God. 

Da Vinci heeft ervoor gekozen haar te portretteren als de eerzame, deugdzame en kuise vrouw die net te horen heeft gekregen dat ze moeder zal worden van een zoon van God. Een tegelijkertijd heuglijke boodschap maar evenzeer zorgelijk. Ze zal meteen beseft hebben dat het geen eenvoudig moederschap zal worden. Vandaar die mysterieuze glimlach en de ernstige blik gericht op de toeschouwer. Een origineel concept dat zeker past bij het genie van Da Vinci.

KERSTVERHAAL OPNIEUW VERTELD

"De aanbidding der koningen" in Aken is een getrouwe kopie van het originele schilderij van Jeroen Bosch (El Prado in Madrid). Zoals alle schilderijen van Bosch roept ook dit vragen op. Wat doet de halfnaakte man die vanuit de stal om de hoek naar het tafereel kijkt hier? Wie is hij? Is hij ook een koning gezien de kroon die hij draagt? Achter hem staat een groepje mannen dat weinig goeds van zin is. Zijn zij de verpersoonlijking van het kwaad met aan het hoofd de duivel, die op schilderijen van Bosch altijd op de loer ligt?

In grote tijden van verwarring en oorlog is een jonge vrouw samen met haar man op weg naar Betlehem. Op bevel van de Romeinse keizer moeten zij zich vanwege een volkstelling melden in hun geboorteplaats Betlehem. 

De Romeinen zijn de baas in hun land. Zij heersen sinds jaar en dag over het Joodse volk. Een raadselachtig volk, zo vinden de Romeinen Het beweert een bijzondere band te hebben met God, de enige ware God beweren ze. Geen wonder dat ze van onze goden verloren hebben, we hebben gewoonweg meer goden aldus de Romeinen.

De man zoekt voor zijn zwangere vrouw een fatsoenlijke plaats om de nacht door te brengen. Maar alle herbergen zijn vol. Was hij in het begin nog welgemoed en vol vertrouwen dat ze een slaapplaats en wat te eten zouden vinden, naarmate het donkerder wordt, groeit zijn onrust. Die onrust slaat om in paniek als zijn vrouw hem zegt dat ze op punt van bevallen staat.

Jozef, want zo heet de man van de jonge vrouw Maria, zoekt haastig in de velden naar een hut of wat dan ook, zodat ze enigszins beschut zijn. Aldus bevalt Maria in een stal tussen een ezel en een os. Ze noemen het kind Jezus. De pas geboren Jezus schreeuwt van geluk, zo beweert Jozef.

Hij vraagt enkele herders die verderop in het veld slapen en wakker zijn geworden van het rumoer, of zij eten en drinken bij zich hebben en wie weet, schone doeken om het kind in te wikkelen. Want de nacht is koud en nog lang. De herders springen op en lopen met Jozef naar de stal. 

Tot hun verbazing zien ze boven de stal een ongewoon heldere ster schijnen. Zij die de sterrenhemel kennen als geen ander, hebben zo’n ster nog nooit gezien. Vanwaar die wonderlijke ster boven de stal? In Betlehem hebben ze geruchten gehoord over de geboorte van een nieuwe koning, een die hen komt bevrijden van de Romeinen.

Niemand weet waar die koning geboren wordt en wie zijn vader en moeder zijn. Volgens de overlevering zal het een kind uit het huis van koning David zijn, de grootste koning die het koninkrijk Israel heeft gehad. Koning David was een volksheld die in zijn eentje de Filistijnse reus Goliat heeft gedood. 

Volgens dezelfde geruchten zal de nieuwe koning de Romeinse vazallen uit hun land verdrijven. De geruchten worden sterker als drie koningen uit het oosten in Betlehem op zoek zijn naar de pas geboren koning. Hen is gezegd dat een ster de weg zal wijzen. Dezelfde ster die de herders hebben gezien.

De drie koningen vinden de stal in het veld. Ze buigen voor het kind en zijn moeder. Elk van hen heeft een kostbaar geschenk bij zich voor de aanstaande koning. Daarmee hopen zij in vrede te kunnen leven met de nieuwe koning van de Joden.

Zo niet Herodes die in naam van de Romeinse keizer koning der Joden is. Met zijn ingebakken wantrouwen van de absolute machthebber gelooft hij de geruchten onmiddellijk. De komst van de drie koningen uit het oosten is voor hem het bewijs. Hij weet alleen niet waar het kind is. Achterdochtig, wreed en wantrouwend als hij is, besluit hij dan maar alle kinderen niet ouder dan twee jaar in en om Betlehem te laten doden.

De Joden gaan Herodes nog meer haten dan zij al doen. Hoe groter hun haat, hoe meer zij geloven en hopen dat de nieuwe koning de door God beloofde Messias is die hun land zal bevrijden en een koninkrijk van vrede en gerechtigheid zal stichten. 

Jezus ontsnapt maar net aan de dood. Maria en Jozef hebben als bij toeval gehoord van de plannen van Herodes en vluchten met Jezus naar Egypte. Enkele jaren later keert Jezus met zijn ouders terug naar zijn geboorteland, waar hij in vrede opgroeit tot hij zijn taak om het Joodse volk en alle mensen op aarde te bevrijden van het kwade op zich zal nemen.

PRETTIGE KERSTDAGEN

MEXICAANSE VERTELLINGEN 2. JUAN ONTMOET MOEDER MARIA

Op pad naar zijn maïsakker ontvangt Juan rozen van de vrouw van god, de vader van hun beider zoon.

Dat alles gaat zo goed als voorbij aan de bewoners in het dorp ver weg in de bergen, verborgen tussen bossen en meren.  Daar wonen zij in hun hutten van hout, klei en stro. Het leven gaat er zijn gang zoals het altijd al zijn gang is gegaan. Ze bewerken het land, zaaien en oogsten maïs en eten tortillas. 

Ze missen hun oude goden niet. Die brachten niets dan onzekerheid over de dag van morgen. Zou de zon nog opkomen of zouden ze voortaan in duisternis gehuld moeten leven? Hun bestaan onder de zon moest bij de oude goden verzekerd worden door het offeren van harten van mannen, vrouwen en zelfs kinderen. Met de nieuwe blanke heersers was daar een einde aan gekomen. De zon zal voortaan elke dag schijnen. De angst voor eeuwige duisternis is verdwenen.

Op zo een dag dat de zon hun huizen en hun land beschijnt, wandelt Juan zoals elke dag met zijn schop van zijn huis naar zijn verderop gelegen maïsveld. De akker ligt in de schaduw van bomen en grenst aan een beekje dat uitmondt in een meer verderop. Als de regen uitblijft, tapt hij het water van het beekje af en laat het vrij over zijn akker tussen de maïsaanplant stromen. Daarom heeft Juan altijd een goede oogst. De gezinnen in het dorp hebben nooit honger dankzij de regen en het beekje uit de bergen.

Op die dag verschijnt op zijn pad naar de akker een vrouw in een wit kleed en een blauwe mantel. Hoogst verbaasd en verontrust kijkt hij haar aan. Hij beseft dat er een machtige godin voor hem staat en weet niet wat te doen. Hij zinkt automatisch op zijn knieën en wacht af. Ze stelt hem gerust. Hij hoeft niet bang te zijn. Ze komt met een boodschap voor het dorp.

 

Zij vertelt hem dat zij de vrouw is van de hoogste god, de vader van haar goddelijke zoon Jezus. Juan heeft vernomen dat haar zoon op last van zijn vader aan een kruis is gestorven als het allerlaatste offer om de mensen met de vader te verzoenen. Een daad zo onbegrijpelijk dat het wel goddelijk moet zijn. Wie anders offert zijn zoon op om zich te verzoenen? 

Ze zegt hem op haar te vertrouwen. Hij durft nauwelijks ter instemming te knikken. Het is voor Juan ondenkbaar haar niet te vertrouwen. Ze vertelt hem dat zij samen, de vader, de zoon en zij zelf temidden van de dorpelingen willen wonen. Daarom stelt ze voor dat in het dorp een huis gebouwd wordt waarin zij kunnen wonen: waar god de vader geëerd kan worden, waar het offer van de zoon kan worden herdacht en waar zij de noden van de mensen kan horen.

Hij belooft voor haar aangezicht dat hij een huis zal bouwen voor de vader, de zoon, en haar, zijn moeder. Dan vraagt hij haar hoe de dorpelingen hem op zijn woord kunnen geloven? “Ik ben immers de minste onder hen, met de kleinste akker en het kleinste huis”, zo zegt hij haar.

Moeder Maria, want zij is het die voor hem op het pad staat, pakt zijn mantel en strooit daarin witte en rode rozen. “De rozen zullen getuigen van de waarheid van je woorden”, zegt Maria. Dan verdwijnt ze zoals ze is gekomen. Juan kijkt om zich heen en ziet dat alles is zoals het was. De bomen en de struiken staan er zoals altijd bij. Het pad is nog hetzelfde pad.

40. HET BELOOFDE LAND. MARIA

 

Dora en Maria aan tafel in het appartement van onze vrienden waar we tijdelijk in wonen.

Sinds ik in Colombia verblijf worstel ik met de kwestie van de armoede. Ik heb nooit armoede gekend, wel soberheid. Voor een arbeidersgezin in die tijd, vlak na  de Tweede Wereldoorlog, was dat normaal. Het was de tijd van de wederopbouw en daarbij hoorde de slogan “een beter toekomst", maar dat was niet meteen het geval. Er moest eerst flink gewerkt en gespaard worden.Dat leerden we op school door elke week een zegel te kopen van 25 cent en die in het spaarboekje van de Rijkspostspaarbank te plakken. Zo leerden we al vroeg zegeltjes plakken.

Ik meen dat mijn vader als slager bij varkensslachterij Zwanenberg  veertien gulden per week verdiende. Geen vetpot maar je kon er als gezin met drie kinderen van leven. Veel extra’s zat er niet in maar dat hindert niet als je niet beter weet. In de zomer verdienden we wat extra’s door samen boontjes te rengen voor de conservenfabriek van Zwanenberg.

Het belangrijkste voor ons gezin was de zekerheid van een wekelijks inkomen. Mijn vader had een vaste baan waardoor we een huis konden huren, zo goedkoop mogelijk, zonder luxe maar goed genoeg. Pas toen we verhuisden naar een rijtjeshuis in de Merelstraat in een nieuwe uit de grond gestampte naoorlogse woonwijk, hadden we wat meer comfort. Mijn moeder hoefde niet meer in een aan de keuken aangebouwd portaaltje op een butagasstel te koken en we hoefden ons ook niet meer in de keuken te wassen. Vooruitgang kan heel eenvoudig zijn. 

De Colombiaanse gezinnen in de armoedewijken van Bogotá hebben geen enkel vooruitzicht op een betere toekomst tenzij je het een vooruitgang vindt om van een armoedige hut op het platteland  te verhuizen naar een zelfgebouwde hut in de stad op een illegaal stuk grond in een krottenwijk. Je zou kunnen zeggen dat ze van de regen in de drup terecht zijn gekomen maar ja, de stad biedt meer kansen dan het platteland. De krotten zijn gebouwd van afval hout, blik, plaat geslagen vaten, zelf gemaakte cementblokken en zelfs karton. Een flinke regenbui en het hutje is naar de knoppen. 

Een vaste baan als basis voor het gezinsleven zoals mijn vader had, is er niet bij. Veel vaders en moeders zien zich daarom genoodzaakt wat straathandel te drijven in het centrum van de stad, zich te verhuren als dagloner of als dienstmeid. Wij doen voor het eerst van ons leven ervaring op met zo een inwonend dienstmeisje in het appartement van onze vrienden waarin we tijdelijk kunnen wonen. Dankzij een verkregen beurs zijn ze op reis naar de Verenigde Staten ter voorbereiding van een jaar studie aan een universiteit in New York.  

Hoewel het een piepklein appartement is, is er toch rekening gehouden met een inwonend dienstmeisje. Ze slaapt in een heel klein kamertje, bijna het formaat van een ingebouwde kast. Maria, zo heet ze, heeft net zoveel moeite om aan ons te wennen als wij aan haar. Wij kunnen het niet over ons hart verkrijgen dat zij het eten opdient om daarna  in de keuken in haar eentje te moeten eten. We nodigen haar uit aan onze tafel. 

Het onvoorziene gevolg is dat de verhoudingen zoek raken. Ze beslist om geen koffie op te dienen aan enkele vrienden die bij ons op bezoek zijn. Bij navraag blijkt dat ze twee van de drie vrienden niet mag. We leggen haar uit dat het niet aan haar is om daarover te beslissen. Soms bemoeit ze zich ongevraagd met zaken die niet voor haar bestemd zijn. Onze uitleg stuit op onbegrip en zelfs op tranen. Het valt niet mee om een dienstmeisje in huis te hebben en  dan heb ik het nog niet over ons gevoel dat we geen privéleven meer hebben. Het loopt gelukkig goed af omdat onze vrienden bijtijds terugkeren zodat wij, zoals was afgesproken, kunnen verhuizen naar het appartement van Rosier. 

(wordt vervolgd)