KERSTVERHAAL OPNIEUW VERTELD

"De aanbidding der koningen" in Aken is een getrouwe kopie van het originele schilderij van Jeroen Bosch (El Prado in Madrid). Zoals alle schilderijen van Bosch roept ook dit vragen op. Wat doet de halfnaakte man die vanuit de stal om de hoek naar het tafereel kijkt hier? Wie is hij? Is hij ook een koning gezien de kroon die hij draagt? Achter hem staat een groepje mannen dat weinig goeds van zin is. Zijn zij de verpersoonlijking van het kwaad met aan het hoofd de duivel, die op schilderijen van Bosch altijd op de loer ligt?

In grote tijden van verwarring en oorlog is een jonge vrouw samen met haar man op weg naar Betlehem. Op bevel van de Romeinse keizer moeten zij zich vanwege een volkstelling melden in hun geboorteplaats Betlehem. 

De Romeinen zijn de baas in hun land. Zij heersen sinds jaar en dag over het Joodse volk. Een raadselachtig volk, zo vinden de Romeinen Het beweert een bijzondere band te hebben met God, de enige ware God beweren ze. Geen wonder dat ze van onze goden verloren hebben, we hebben gewoonweg meer goden aldus de Romeinen.

De man zoekt voor zijn zwangere vrouw een fatsoenlijke plaats om de nacht door te brengen. Maar alle herbergen zijn vol. Was hij in het begin nog welgemoed en vol vertrouwen dat ze een slaapplaats en wat te eten zouden vinden, naarmate het donkerder wordt, groeit zijn onrust. Die onrust slaat om in paniek als zijn vrouw hem zegt dat ze op punt van bevallen staat.

Jozef, want zo heet de man van de jonge vrouw Maria, zoekt haastig in de velden naar een hut of wat dan ook, zodat ze enigszins beschut zijn. Aldus bevalt Maria in een stal tussen een ezel en een os. Ze noemen het kind Jezus. De pas geboren Jezus schreeuwt van geluk, zo beweert Jozef.

Hij vraagt enkele herders die verderop in het veld slapen en wakker zijn geworden van het rumoer, of zij eten en drinken bij zich hebben en wie weet, schone doeken om het kind in te wikkelen. Want de nacht is koud en nog lang. De herders springen op en lopen met Jozef naar de stal. 

Tot hun verbazing zien ze boven de stal een ongewoon heldere ster schijnen. Zij die de sterrenhemel kennen als geen ander, hebben zo’n ster nog nooit gezien. Vanwaar die wonderlijke ster boven de stal? In Betlehem hebben ze geruchten gehoord over de geboorte van een nieuwe koning, een die hen komt bevrijden van de Romeinen.

Niemand weet waar die koning geboren wordt en wie zijn vader en moeder zijn. Volgens de overlevering zal het een kind uit het huis van koning David zijn, de grootste koning die het koninkrijk Israel heeft gehad. Koning David was een volksheld die in zijn eentje de Filistijnse reus Goliat heeft gedood. 

Volgens dezelfde geruchten zal de nieuwe koning de Romeinse vazallen uit hun land verdrijven. De geruchten worden sterker als drie koningen uit het oosten in Betlehem op zoek zijn naar de pas geboren koning. Hen is gezegd dat een ster de weg zal wijzen. Dezelfde ster die de herders hebben gezien.

De drie koningen vinden de stal in het veld. Ze buigen voor het kind en zijn moeder. Elk van hen heeft een kostbaar geschenk bij zich voor de aanstaande koning. Daarmee hopen zij in vrede te kunnen leven met de nieuwe koning van de Joden.

Zo niet Herodes die in naam van de Romeinse keizer koning der Joden is. Met zijn ingebakken wantrouwen van de absolute machthebber gelooft hij de geruchten onmiddellijk. De komst van de drie koningen uit het oosten is voor hem het bewijs. Hij weet alleen niet waar het kind is. Achterdochtig, wreed en wantrouwend als hij is, besluit hij dan maar alle kinderen niet ouder dan twee jaar in en om Betlehem te laten doden.

De Joden gaan Herodes nog meer haten dan zij al doen. Hoe groter hun haat, hoe meer zij geloven en hopen dat de nieuwe koning de door God beloofde Messias is die hun land zal bevrijden en een koninkrijk van vrede en gerechtigheid zal stichten. 

Jezus ontsnapt maar net aan de dood. Maria en Jozef hebben als bij toeval gehoord van de plannen van Herodes en vluchten met Jezus naar Egypte. Enkele jaren later keert Jezus met zijn ouders terug naar zijn geboorteland, waar hij in vrede opgroeit tot hij zijn taak om het Joodse volk en alle mensen op aarde te bevrijden van het kwade op zich zal nemen.

PRETTIGE KERSTDAGEN

DE SPROOKJESJAREN ZESTIG 55: JOZEF

De naoorlogse generatie (geboren in 1946) in de startblokken van het onderwijs dat begon met de kleuterklas van de parochie de Heilige Gerardus Majella of Visserskerk.

Jozef was mijn maatje in de huiswerkklas waartoe ik als zittenblijver verbannen was ter bevordering van huiswerk-discipline zodat ik niet nog een keer zou blijven zitten. In dat geval, zo verzekerde mijn vader me gespeeld grimmig, zou ik van school af moeten en tewerkgesteld worden bij Zwanenberg. De twee uur durende huiswerkklas begon na schooltijd. Jozef en ik zaten bij binnenkomst aan de linkerkant van de aula, ongeveer in het midden.  Jozef zat aan de muurkant, ik zat zes stoelen van hem vandaan aan het gangpad. 

Met zijn uitbundige blonde kuif, helder blauwe ogen en zijn brede lach met een prachtige rij witte tanden was Jozef een uithangbord van spontaniteit en levensvreugde. Plichtsgetrouw maakten we elke namiddag ons huiswerk. De afstand tussen ons was geen belemmering om elkaar te helpen maar ook grappen te maken en briefjes naar elkaar te gooien. We maakten er een vrolijke huiswerkklas van. Dank zij Jozef ging ik dagelijks, bevrijd van het huiswerk, opgewekt naar huis met het tevreden gevoel mijn plicht te hebben gedaan. Zo kwamen levensernst en levenslust op een natuurlijke manier bij ons samen.

Ik ging na dat jaar over naar de derde klas. De dreiging van tewerkstelling bij  Zwanenberg was van tafel net als de verplichte huiswerkklas. Jozef was intussen nergens meer te vinden, als in rook opgegaan. In de bus vertelde hij dat ze tijdens de zomervakantie naar Rotterdam verhuisd waren. Daar had hij alsnog de school afgemaakt waarna hij was gaan werken en lid geworden van de Jong Socialisten.

Ik hoor voor het eerst dat hij uit een rood nest komt. In onze schooltijd hadden we het daar nooit over gehad. Politiek was geen onderwerp van gesprek in onze overwegend Rooms katholieke dorpsstad. Zijn ouders zijn overtuigde PvdA stemmers en dan ligt volgens Jozef een lidmaatschap van de Jong Socialisten voor de hand. Ik vertel hem dat ik afscheid heb genomen van de Roomse kerk en sinds kort mij aan het oriënteren ben in de grote wereld en aldus terecht ben gekomen bij Politeia, vooral vanwege hun verzet tegen de Vietnamoorlog. Dat verzet brengt ons dus nu samen in deze busreis naar West-Berlijn. Het kan gek lopen in een leven.
(verschijnt elke vrijdag) 

Elke gelijkenis met bestaande personen 
of gebeurtenissen berust op louter toeval.
 

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 52

 ©petrus nelissen, Jezus sterft, acrylverf op papier.

De goddelijke zwangerschap van de Heilige Maagd Maria leidt in de godsdienstles tot een mini-theologisch debat tussen klasgenoot T. en onze godsdienstleraar pater Karmeliet Scholtens, een fervent aanhanger van de Deense filosoof Kierkegaard. Ironisch en een beetje arrogant vraagt T. hoe H. M. Maria tegelijkertijd maagd kan zijn en toch zwanger van God? Voor het eerst van mijn leven maak ik een debat mee waar gezond verstand botst met Rooms Katholieke Geloofswaarheden. Lichtelijk gespannen wacht de klas af hoe de populaire Scholtens zich hieruit gaat werken.

Voorlopig is het 1-0 voor T. want zo te horen, heeft hij gelijk. Een ongetrouwd, lief jong meisje van ongeveer achttien jaar vertelt dat ze zwanger is en de moeder van God’s Zoon zal worden. Een engel zou haar daarvan op de hoogte hebben gebracht. Van Goddelijk zaad is geen sprake. De Heilige Geest zou haar bezwangerd hebben in de gedaante van een duif. Dat is hoogst ongewoon, zo niet belachelijk. Daar trapt toch niemand in? Ze roept met haar verhaal eerder de verdenking op zich de schande van het ongehuwde moederschap te willen besparen door zich te presenteren als de toekomstige moeder van niemand minder dan God’s Zoon.

Haar verloofde Jozef maakt het al net zo bont door net te doen of er niks aan de hand is en met haar te trouwen. Welke man doet nu zoiets? Dan ben je een sufferd of smoorverliefd. Alles voor de liefde of is het dat liefde blind maakt? Met Jozef wordt het verhaal alleen nog maar vreemder.

Volgens Scholtens laat de Rooms Katholieke kerk zich niet uit over de staat van het maagdenvlies van de H.M. Maria. Zij is maagdelijk omdat ze zonder erfzonde is geboren. Het een vloeit voort uit het ander. God kan geen Zoon krijgen bij een vrouw die belast is met de erfzonde. Haar maagdelijkheid is de hoogst bereikbare onschuld. Zoiets is alleen maar weggelegd voor God. De gewone man moet het doen met de minder onschuldige vrouw.

De ironie van het verhaal is dat hij geboren wordt als mens om uiteindelijk als God's Zoon geofferd te worden aan het kruis om de erfzonde van de wereld weg te nemen, mits men zich bekeert tot de R.K. Kerk. Als Zoon van God zou je toch liever bedanken voor zo een eindbestemming? De klas is dan ook niet overtuigt, hun theologische scepsis is gewekt. T. heeft met zijn eenvoudige vraag het zaad van het ongeloof geplant. Kun je nog met goed fatsoen geloven in de leer van de R.K. Kerk of moeten we van Scholten met in zijn voetspoor Kierkegaard aanvaarden dat er zaken zijn die ons gezond verstand te boven gaan?

(verschijnt elke dinsdag)

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 19

Mijn moeder, mijn oma en een oudere broer
midden jaren 20 van de vorige eeuw

Na Pasen mag ik naar huis. Ik heb er bijkans drie maanden opzitten. Op de dag van mijn vertrek wordt mijn moeder opgenomen in hetzelfde ziekenhuis. We ontmoeten elkaar bij de voordeur van het ziekenhuis. Was dat toeval of georganiseerd door de Zusters van Liefde? Ze vertelt me dat ik bij haar moeder, mijn oma, zal komen te wonen. Ik hoor dat ze ziek is geworden van het altijd maar weer buiten staan voor mijn glazen huis tijdens haar ontelbaar vele bezoeken. Daar kwamen ook nog eens de zorgen bij over mijn toestand.

Bezorgde moeders zien heel wat af. Dat begint al bij de geboorte. Wat daarna komt weet niemand maar een ding is zeker, zorgen zullen er altijd zijn. Waarom worden zoveel vrouwen dan nog steeds moeder? Ze weten toch waar ze aan beginnen? Is het een geheimzinnige kracht van Moeder Natuur, gehoorzamen zij aan de wetten van de evolutieleer of is het de Liefde? Wie het weet mag het zeggen.

Neem nu het gezellige Kerstmis, het feest van de geboorte van Jezus Christus. Bekijk dat eens van de kant van moeder Maria. Zwaar zwanger onderweg naar een verre stad moet ze bevallen in een stal tussen koeien, ezels en schapen. Dat is toch geen doen? Zo een gebeurtenis feestelijk te vieren is onmenselijk. En alsof dat nog niet erg genoeg is, moet ze meteen na de bevalling op de vlucht met haar Zoon en Man naar een vreemd land vanwege een jaloerse koning die het op haar Zoon gemunt heeft. Het kan toch niet anders of ze heeft zich onderweg vaak wanhopig afgevraagd waar ze in ’s hemelsnaam aan begonnen is?

De rest van haar levensverhaal is al evenmin bemoedigend. In plaats dat haar Zoon een fatsoenlijke timmerman wordt zoals zijn vader, wordt hij een rondreizend prediker die zijn mond niet kan houden. Dat moet verkeerd aflopen. Nog maar net 32 jaar oud wordt hij verraden door een volgeling en opgepakt door de Romeinse bezetter. Die bespotten en mishandelen Hem. In plaats van een fatsoenlijk proces wordt hij ter dood veroordeeld door een opgehitst volk en aan een kruis gespijkerd. Zijn moeder maakt dit pijnlijke en droevige einde mee. Wat heeft haar Zoon haar anders gebracht dan ellende en verdriet? Zelfs als het God's eigen Zoon is, dan is dit nog geen doen.

Ik leer in het huis van mijn oma weer op eigen benen te staan. In de ouwelijke huiskamer loop ik van stoel tot stoel tot mijn benen sterk genoeg zijn om me te dragen. Ondertussen worden de dagen langer en mooier, met zon en warmte. Ik kan buiten spelen. Ik knikker bij de voordeur op de stoep met kinderen uit de buurt. Het is of er niks aan de hand is geweest.

(verschijnt elke dinsdag)