DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 19

Mijn moeder, mijn oma en een oudere broer
midden jaren 20 van de vorige eeuw

Na Pasen mag ik naar huis. Ik heb er bijkans drie maanden opzitten. Op de dag van mijn vertrek wordt mijn moeder opgenomen in hetzelfde ziekenhuis. We ontmoeten elkaar bij de voordeur van het ziekenhuis. Was dat toeval of georganiseerd door de Zusters van Liefde? Ze vertelt me dat ik bij haar moeder, mijn oma, zal komen te wonen. Ik hoor dat ze ziek is geworden van het altijd maar weer buiten staan voor mijn glazen huis tijdens haar ontelbaar vele bezoeken. Daar kwamen ook nog eens de zorgen bij over mijn toestand.

Bezorgde moeders zien heel wat af. Dat begint al bij de geboorte. Wat daarna komt weet niemand maar een ding is zeker, zorgen zullen er altijd zijn. Waarom worden zoveel vrouwen dan nog steeds moeder? Ze weten toch waar ze aan beginnen? Is het een geheimzinnige kracht van Moeder Natuur, gehoorzamen zij aan de wetten van de evolutieleer of is het de Liefde? Wie het weet mag het zeggen.

Neem nu het gezellige Kerstmis, het feest van de geboorte van Jezus Christus. Bekijk dat eens van de kant van moeder Maria. Zwaar zwanger onderweg naar een verre stad moet ze bevallen in een stal tussen koeien, ezels en schapen. Dat is toch geen doen? Zo een gebeurtenis feestelijk te vieren is onmenselijk. En alsof dat nog niet erg genoeg is, moet ze meteen na de bevalling op de vlucht met haar Zoon en Man naar een vreemd land vanwege een jaloerse koning die het op haar Zoon gemunt heeft. Het kan toch niet anders of ze heeft zich onderweg vaak wanhopig afgevraagd waar ze in ’s hemelsnaam aan begonnen is?

De rest van haar levensverhaal is al evenmin bemoedigend. In plaats dat haar Zoon een fatsoenlijke timmerman wordt zoals zijn vader, wordt hij een rondreizend prediker die zijn mond niet kan houden. Dat moet verkeerd aflopen. Nog maar net 32 jaar oud wordt hij verraden door een volgeling en opgepakt door de Romeinse bezetter. Die bespotten en mishandelen Hem. In plaats van een fatsoenlijk proces wordt hij ter dood veroordeeld door een opgehitst volk en aan een kruis gespijkerd. Zijn moeder maakt dit pijnlijke en droevige einde mee. Wat heeft haar Zoon haar anders gebracht dan ellende en verdriet? Zelfs als het God's eigen Zoon is, dan is dit nog geen doen.

Ik leer in het huis van mijn oma weer op eigen benen te staan. In de ouwelijke huiskamer loop ik van stoel tot stoel tot mijn benen sterk genoeg zijn om me te dragen. Ondertussen worden de dagen langer en mooier, met zon en warmte. Ik kan buiten spelen. Ik knikker bij de voordeur op de stoep met kinderen uit de buurt. Het is of er niks aan de hand is geweest.

(verschijnt elke dinsdag)

KELLENDONK'S MYSTIEK LICHAAM

Atelier Rembrandt, De Heilige Familie bij Avond, 1648, Rijksmuseum.

Ik lees niet meer zoveel romans als vroeger. Gewoonweg geen tijd ook al ben ik al weer jaren lang gepensioneerd. Er is teveel te doen om stil te zitten met een boek. Behalve als het over kunst gaat of met mijn werk te maken heeft, wat ik nog steeds een beetje doe. Maar soms komt het er toch van. Zo was ik al een hele tijd van plan om ook eens een boek te lezen van Frans Kellendonk. In willekeurige volgorde wilde ik dat om de volgende redenen.

Reve noemt hem en ik beschouw Reve als een groot schrijver dus zal het wel goed zitten met Kellendonk. Sentimentele redenen. Kellendonk is in den Bosch geboren, ik in Oss. Dat schept een band. We hebben beide een Brabants Katholieke achtergrond. Hij heeft net als ik in Nijmegen gestudeerd in de jaren 70. Hij studeerde Engelse taal en cultuur, ik sociologie en politicologie. De titel Mystiek Lichaam van zijn laatste boek sprak me aan al had ik geen idee waar het over ging. Ik was er nieuwsgierig naar. Op een zondagmiddag zag ik het boek 'Mystiek Lichaam' (Meulenhoff, Amsterdam, vierde druk 1987) liggen in een bekende boekenkraam op het Antwerpse antiekmarktje. Zodoende ben ik aan het lezen geslagen.

Ik ga er geen boekbespreking van maken. Er zijn er al genoeg te vinden op internet en bovendien is het niet mijn vak. Het was een verrassend boek, kan ik wel zeggen. Ik kwam er opvattingen in tegen die in deze tijd not done zijn.

Tijdens een etentje met haar vader, schetst zijn dochter Magda het verschil tussen mannen en vrouwen.

“Mijn leven is een nachtmerrie Pappie.Het is niets dan werken en zorgen en 's avonds thuis die ongezelligheid waar een vrouw nog veel weerlozer tegen is dan een man. Mannen laten zich met raketten de eindeloze ruimte inschieten ze vinden het avontuurlijk om in hun ruimtepakken door die zwartheid te tollen terwijl ene vrouw zou sterven van onbehagen. Een vrouw wil het een beetje knus en warm hebben maar als je weet dat zwangerschapsverlof onder de ziektewet valt dan kun je nagaan hoe levensvijandig het toegaat op mijn werk. De medische wetenschap heeft geen eerbied voor het leven en wil helemaal niet genezen wat die wil is godgelijk zijn en in zijn laboratoria mensen scheppen waar de wind dwars doorheen waait die nooit rust zullen vinden omdat ze niet uit een vrouw geboren zijn. Mannen hebben geen vertrouwen in de meest klaarblijkelijke levensfeiten daarom doen ze alles wat God gedaan heeft nog eens over, bouwen ze hun schijnwerelden vol gammele torenhoge staketsels die toch nooit tot in de hemel zullen reiken. Al het scheppen van mannen komt voort uit gebrek aan geloof en vertrouwen. Wat mij dus het allerschattigste lijkt is een hummeltje aan mijn borst kan me niet schelen of dat ongeëmancipeerd is. Ik heb vijfentwintig jaar in de schoolbanken gezeten ik heb een verantwoordelijk beroep waar negenennegentig procent van de mannen te stom voor is en toch is het een mooiste wat ik bedenken kan een hummeltje aan mijn borst.”(blz. 53)

Zelf homoseksueel zijnde laat Kellendonk de broer van Magda, Leendert, het volgende zeggen:

“Eeuwigheid, waar vind je nog eeuwigheid in dit tijdsgewricht? In de kunst een beetje, daar zijn woorden als eeuwigheid en onsterfelijkheid nog tamelijk gewoon. Dus is de nicht behalve jong of althans jeugdig ook artistiek of althans artistiekerig.Stileert hij zijn gebaren, draagt nostalgische of, als hij er geld voor heeft, de allerlaatste kleren, kan gene verhaal vertellen zonder er een hoogsteigen kunstzinnige en leugenachtige draai aan te geven. De Jugendstil is zijn lievelingsperiode. Alleen het woord al! …... De angst voor het niets vervalst zelfs het enige dat authentiek en oprecht is in de nicht, zijn liefde. Ook die wordt naäperij in zijn mannenwereld. Nergens ontmoet je zoveel Don Juans en nymfomane hotemetoten als juist daar.Hofmakerijen, echtverbintenissen compleet met trouw totterdood, jaloezie, gooi- en smijtwerk, alle vormen en conventies die zijn voortgekomen uit de zorg om het kroost, worden er zonder enige noodzaak en daarom lachwekkend geïmiteerd.De homoseksualiteit die buiten de geschiedenis staat en geen eigen vormen heeft, is tot imiteren en overdrijven gedoemd....Wat in de heterowereld gebeurt als tragedie, herhaalt zich in de homowereld als klucht. De liefde daar is trouw aan de vorm van de rechtgeaarde liefde en verraderlijk naar de inhoud. De liefde is parodie.” (blz. 120, 121)

Het is lange citaten geworden maar het is dan ook nogal wat, wat Kellendonk hier zijn personages laat zeggen. Men spreekt in dit verband van zelfhaat. Kellendonk zou zijn homoseksuele geaardheid haten. Dat zou kunnen maar klinkt mij toch te gemakkelijk in de oren. Daarvoor haalt hij teveel overhoop.

Ik lees dat de vrouw door kinderen te krijgen schepper is van de wereld en zijn geschiedenis. De man is slechts medeschepper en daarom probeert hij alsnog zelf Schepper te worden door grootse daden te verrichten of uitvindingen te doen. De homo leeft bij gebrek aan kroost in een klucht met de liefde als parodie.

De personages lijken aan te sluiten bij de traditionele Katholieke leer volgens hetwelk de Maagd Maria met de geboorte van haar Zoon Jezus de wereld herschept en geschiedenis maakt. Haar man Sint Jozef die de rol van vader heeft zonder daadwerkelijk de schepper te zijn van zijn zoon Jezus. Dat is immers God de Vader. Tot slot de homoseksueel die niets bij kan dragen aan de schepping en de geschiedenis. Wat is dan de plaats van de homoseksueel in dit Mystiek Lichaam van de mensheid?