DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 52

 ©petrus nelissen, Jezus sterft, acrylverf op papier.

De goddelijke zwangerschap van de Heilige Maagd Maria leidt in de godsdienstles tot een mini-theologisch debat tussen klasgenoot T. en onze godsdienstleraar pater Karmeliet Scholtens, een fervent aanhanger van de Deense filosoof Kierkegaard. Ironisch en een beetje arrogant vraagt T. hoe H. M. Maria tegelijkertijd maagd kan zijn en toch zwanger van God? Voor het eerst van mijn leven maak ik een debat mee waar gezond verstand botst met Rooms Katholieke Geloofswaarheden. Lichtelijk gespannen wacht de klas af hoe de populaire Scholtens zich hieruit gaat werken.

Voorlopig is het 1-0 voor T. want zo te horen, heeft hij gelijk. Een ongetrouwd, lief jong meisje van ongeveer achttien jaar vertelt dat ze zwanger is en de moeder van God’s Zoon zal worden. Een engel zou haar daarvan op de hoogte hebben gebracht. Van Goddelijk zaad is geen sprake. De Heilige Geest zou haar bezwangerd hebben in de gedaante van een duif. Dat is hoogst ongewoon, zo niet belachelijk. Daar trapt toch niemand in? Ze roept met haar verhaal eerder de verdenking op zich de schande van het ongehuwde moederschap te willen besparen door zich te presenteren als de toekomstige moeder van niemand minder dan God’s Zoon.

Haar verloofde Jozef maakt het al net zo bont door net te doen of er niks aan de hand is en met haar te trouwen. Welke man doet nu zoiets? Dan ben je een sufferd of smoorverliefd. Alles voor de liefde of is het dat liefde blind maakt? Met Jozef wordt het verhaal alleen nog maar vreemder.

Volgens Scholtens laat de Rooms Katholieke kerk zich niet uit over de staat van het maagdenvlies van de H.M. Maria. Zij is maagdelijk omdat ze zonder erfzonde is geboren. Het een vloeit voort uit het ander. God kan geen Zoon krijgen bij een vrouw die belast is met de erfzonde. Haar maagdelijkheid is de hoogst bereikbare onschuld. Zoiets is alleen maar weggelegd voor God. De gewone man moet het doen met de minder onschuldige vrouw.

De ironie van het verhaal is dat hij geboren wordt als mens om uiteindelijk als God's Zoon geofferd te worden aan het kruis om de erfzonde van de wereld weg te nemen, mits men zich bekeert tot de R.K. Kerk. Als Zoon van God zou je toch liever bedanken voor zo een eindbestemming? De klas is dan ook niet overtuigt, hun theologische scepsis is gewekt. T. heeft met zijn eenvoudige vraag het zaad van het ongeloof geplant. Kun je nog met goed fatsoen geloven in de leer van de R.K. Kerk of moeten we van Scholten met in zijn voetspoor Kierkegaard aanvaarden dat er zaken zijn die ons gezond verstand te boven gaan?

(verschijnt elke dinsdag)

ROME EN DE MOEDER VAN ALLE VERHALEN

Dit beeld van de terechtgestelde Jezus in een Romeinse kerk laten weinig aan de verbeelding over.

Ik denk dat je het verhaal, het evangelie van de geboorte van Jezus Christus en zijn dood, gerust de moeder van alle verhalen kunt noemen. Zeker als je er het Oude Testament meetelt als side-stories. Het verhaal bevat alles wat elk goed verhaal moet hebben: een hoofdpersoon die naast mens ook nog eens de zoon van god is, je moet maar durven om met zo'n verhaal te komen. Het verhaal vertelt van zijn dramatische geboorte in armoedige omstandigheden. Hij wordt wereldberoemd maar is ook eenzaam. Hij vindt erkenning en heeft succes maar ook wantrouwen, miskenning en jaloezie. Hij gaat in zijn korte leven met rijken maar ook en vooral met armen om. Hij is opstandig en tegelijk erkent hij gezag. Hij heeft een schare volgelingen maar sommigen plegen verraad.

De combinatie van deze 2 beelden toont de invloed die de oudheid gehad heeft op de Christelijke kunst. 

Tegelijkertijd is het ook inhoudelijk een ijzersterk verhaal. Vorm en inhoud gaan perfect samen. Het is een goddelijk én een menselijk drama ineen dat iedereen, man of vrouw, jong of oud, arm of rijk kan navoelen en meebeleven. Een jonge vrouw die ongevraagd moeder wordt van notabene de zoon van God. Welke aanstaande moeder beleeft haar moederschap niet als de geboorte van een goddelijke zoon of dochter? Een dramatische geboorte want er blijkt nergens plaats te zijn voor een onverwachte bevalling vanwege een door de autoriteiten georganiseerde volkstelling. De politiek bepaalt de omstandigheden waarin de zoon van God wordt geboren. Het wordt daardoor een armoedige geboorte maar wel aangekondigd bij armoedzaaiers van herders en gek genoeg ook erkend door koningen uit onbekende, ver weg gelegen landen.

De pauselijk troon in de Basiliek van St. Jan van Lateranen: macht, pracht, kunst, verhaal, symboliek en eenzaamheid.

Vervolgens blijkt het kwaad in de persoon van koning Herodes het gemunt te hebben op deze pas geboren koning? Hij voelt zich bedreigd in zijn positie en laat daarom alle pas geborenen in en om Betlehem vermoorden. Een dodelijk misverstand. Het gezin slaat op de vlucht notabene naar Egypte, het land waar hun voorvaderen ooit als slaven uit zijn gevlucht. De ouders hebben het daarna nog vaak moeilijk met hun kind. Uit alles blijkt dat hij een eigen weg zal gaan. Een weg die zijn ouders niet altijd begrijpen maar waar ze volgens hun zoon vertrouwen in kunnen hebben.

Het leven van Jezus blijkt er een te zijn met bewondering en aanbidding van het publiek vanwege zijn preken en wonderen. Hij krijgt volgelingen waarvan enkelen zich laten verleiden tot verraad, leugens en ongeloof. Zijn dramatische publieke terechtstelling wordt door gezaghebbers en autoriteiten op verraderlijke en gruwelijke wijze voorbereid waarbij het immer wispelturige volk hem in de steek laat omdat hij niet de politicus blijkt te zijn waarop ze gehoopt hadden.

Nog steeds vinden tussen de pracht en praal van de kerken van Rome erediensten plaats. 

Het is geen wonder dat deze geraffineerde soap nog altijd miljoenen mensen in de ban houdt, hen troost biedt en steunt in hun dagelijkse sleur en worsteling om het hoofd boven water te houden, vooral geestelijk. Het is geen wonder dat dit verhaal duizenden kunstenaars, schilders, dichters, beeldhouwers, architecten, componisten en musici in de loop der eeuwen heeft geïnspireerd en tot op de dag van vandaag is blijven inspireren. Onze cultuur is er mee doordrongen tot in zijn diepste poriën en bouwt nog altijd voort op wat dit verhaal heeft voortgebracht. Dit alles maakt een bezoek aan Rome, waar dit verhaal zijn wereldwijde triomftocht is begonnen, de moeite waard.