Posts tonen met het label marcel broodthaers. Alle posts tonen
Posts tonen met het label marcel broodthaers. Alle posts tonen

donderdag 16 januari 2025

DE PRENTEN VAN JAN BERVOETS

Jan Bervoets, "De Wereld Rondom mij", 165x223 cm, bijgeschilderde ets 2024


Is de Antwerpse kunstenaar Fred Bervoets (1942) een eigentijdse Jeroen Bosch of Bruegel? Ik kwam op het idee toen ik bovenstaand werk zag in een email van de Antwerpse kunstgalerie De Zwarte Panter. Dankzij deze galerie ken ik het werk van Bervoets al dertig jaar. 

Bervoets is geen onbekende in het Vlaamse kunstland. Hij is zoals dat heet een erkend kunstenaar sinds hij studeerde aan de Koninklijke Academie Schone Kunsten en het Hoger Instituut voor Schone Kunsten in Antwerpen. Maar een erkend kunstenaar hoef je nog niet altijd te begrijpen. 


Het raadselachtige schilderij "De Tuin der Lusten" van Jeroen Bosch, te zien in El Prado in Madrid, is een verbeelding van de lust als een van de belangrijkste oorzaken van goed en kwaad in de wereld. Middenpaneel van een drieluik (220x389 cm), 1480-1490

Dat hij een geëngageerd kunstenaar is, dat was me al meteen duidelijk vanaf zijn eerste werken net als zijn Vlaamse inslag. Vlamingen hebben meer gevoel voor het absurde dan Nederlanders. Kijk maar naar Margritte, Ensor, Delvaux en Broodthaers. Wat wil je ook. Vlaanderen is een land in het voorgeborchte. Het bestaat en bestaat niet. Het bestaat als deel van België waar het eigenlijk geen deel van wil zijn. Het absurde krijgen de Vlamingen dan ook met de paplepel ingegoten.


België is van oorsprong een tussen het wal en schip geraakt land,  het resultaat van oorlogen tussen de Spaanse en Franse heersers met de daar tussendoor de Protestantse troepen uit het noorden. De Vlamingen bleven verweesd achter totdat ze onder leiding van een Brusselse elite werden meegenomen in het avontuur van de onafhankelijkheid samen met Franstaligen. Dat avontuur is nog niet ten einde zo dat al ooit tot een einde komt.


Vlaamse kunstenaars zijn net zo barok als hun taal. Ze zeggen de dingen treffend zodat de woorden hun glans en betekenis houden. Ze spreken met zachtheid, zonder overdaad aan woorden. Het Vlaamse gevoel voor absurditeit is van een barokke overdaad en tegelijk eenvoudig. 


'Luxuria" (De Wellust, uit "De Zeven Hoofdzonden"), Pieter van der Heyden naar Pieter Bruegel, 1558


Kijk maar eens naar het werk van zo uiteenlopende Vlaamse kunstenaars als Panamarenko, Marcel Broodthaers, Kamagurka en dus ook Fred Bervoets. Bervoets is de voortzetting van de schildertraditie die we kennen van de Bosschenaar Jeroen Bosch (1415-1516), de Bredase Brusselaar Pieter Brueghel de Oude (1525/1530- 1569) en Ensor (1860-1949), de kunstenaar uit Oostende.


James Ensor. 'De intrede van Christus in Brussel in 1889", 258x431 cm


Alle vier hebben ze gemeen dat ze het kwaad onder de mensen in beeld brengen. Brueghel sluit het meest aan bij Bosch omdat tussen hem en Bosch amper 100 jaar verschil zit. Ensor is 400 jaar later en Bervoets 500 jaar later. 


Zijn beeldtaal verschilt van Bosch, Brueghel en Ensor maar hun kijk op mens en maatschappij is hetzelfde. Het wordt tijd dat Bervoets ook in Nederland meer erkenning krijgt. Misschien iets voor het Noord Brabants museum als het museum voor kunst, geschiedenis en cultuur van Brabant? Per slot van rekening hebben we het hier over schilders uit de zuidelijke Nederlanden en daar hoort Den Bosch ook bij. Den Bosch is een cultureel gesproken een Vlaamse stad verdwaald in een protestants land.



vrijdag 23 oktober 2015

POP ART IN BELGIUM

petrus nelissen, wettig betaalmiddel, digitale collage

Afgelopen zondag ben ik naar de tentoonstelling 'Pop Art in Belgium' geweest. De expositie wordt aangekondigd als een niet te missen 'popromance'. Een romance is overdreven maar aangezien ik belangstelling heb voor pop art en het ING Art Centre op de Kunstberg in het hart van Brussel een aangename tentoonstellingsruimte is, besloten we een bezoek te brengen aan de tentoonstelling. Zondagmorgen zo vroeg mogelijk, dan zou het nog niet druk zijn. Om te kunnen genieten van een expositie heb je nu eenmaal rust en ruimte nodig. Met een horde mensen voor een schilderij zie je niet alleen niks, je hebt ook geen tijd om het kunstwerk te verkennen. Voor de prijs hoefden we het niet te laten. € 6,- voor senioren is geen geld.

In de folder lezen we dat “de verrassende tentoonstelling voor het eerst grote werken van gerenommeerde, internationale popartkunstenaars zoals Warhol, Lichtenstein, Rosenquist, Wesselmann samenbrengt met werken van Belgische artiesten uit die periode: Evelyne Axel, Pol Mara, Marcel Broothaers, Panamarenko...” Hoewel we de meeste kunstenaars kennen, waren we toch benieuwd naar wat we te zien zouden krijgen. Misschien zaten er wel nieuwe werken bij die we nog nooit gezien hadden en wie zweet inderdaad zelfs verrassend zouden zijn.

Roger Raveel, Karretje om de hemel te vervoeren, 1968, olieverf op hout en mixed media, Stichting Roger Raveel

Met die verrassing viel het wel mee. Veel van de werken kenden we al van andere museum bezoeken. Het karretje van Raveel om de hemel mee te vervoeren, blijft niettemin een aandoenlijk poëtisch meesterwerkje van Raveel. Het werk van Roy Lichtenstein slaat de brug tussen strips en schilderkunst. Broodthaers maakt werken met mosselen, het eten van de gewone Belg. We zien het onvermijdelijke soepblik van Warhol, een geschilderd luciferdoosje van Guy Degobert, een close-up van een ijsco van Evelyne Axell ,een sigaret tussen lippen geklemd van Tom Wesselmann en Molly Peters van Panamarenko.

Dat is meteen de grote verdienste van de Pop Art kunstenaars. Alles om ons heen kan kunst worden. Alleen, je moet het wel zien. Hun werk is een bevrijding uit het keurslijf van de smaak of dat nu kleur is, vorm of inhoud. Alles mag, niets is taboe. De Dadaïsten waren met hun protestkunst tegen de gekte van de Eerste Wereldoorlog hun daarin al voor gegaan. Zij introduceerden de zogenaamde 'readymades' met als hoogtepunt de 'Fontain' (een gewone pisbak) van Marcel Duchamp. Hoe krachtig hun boodschap is, blijkt uit het feit dat het publiek van vandaag nog altijd meewarig staat tegenover deze kunst. Er is geen kunst aan en dus is het geen kunst, zo luidt hun populaire (populistische?) oordeel. Ze beseffen niet dat ze nog nooit naar een pisbak hadden gekeken zoals Duchamp die hen liet zien.

Marcel Duchamp, Fountain, 1917 replica 1964, porselein, Tate Museum

Dat is wat kunst doet, de wereld om ons heen weer zichtbaar maken zodat we ons opnieuw kunnen verwonderen. Pop Art zijn de erfgenamen van de Dadaïsten. Zij laten ons met hun kunst zien wat er om eens heen te zien is. Zonder hen zouden we onze dagelijkse gebruiksvoorwerpen niet gezien hebben. Hedendaagse erfgenamen van de Pop Art zijn bijvoorbeeld de Noord Amerikaanse kunstenaars Jeff Koons en Paul McCarthy en de Engelse kunstenaars Damien Hirst en Tracey Emin.


Wat we ook van hun kunst vinden, ze hebben onze hoofden bevrijd van cliché's en taboe's waardoor we vrijer naar de wereld om eens hun kunnen kijken en misschien nog belangrijker vrijer zijn geworden in ons hoofd. Dat is de verdienste van kunst, dat het ons vrijer maakt in denken en doen, in zien en horen. Daarom alleen al is deze tentoonstelling de moeite waard. 

maandag 19 maart 2012

LULLIG MONUMENTJE

Fotomontage van Manneke Pis.
 Ik ken geen lulliger monumentje dan het Brusselse Manneke Pis. Het beeldje zelf stelt niks voor. Het is nog geen 60 cm hoog. Het monument van Belgische blauwe steen (ook wel ardeense steen) waar hij op staat is een stuk groter. Van daarboven pist hij een lullig straaltje. Als fontein stelt het dus ook al niks voor. Het geheel ligt achter een manshoog hek zodat je geen overzicht krijgt van het monument zelf.

De omgeving is al even niksig. Aan het hek hangen lelijke informatieborden, aan de zijkanten staan bakken met verlepte bloemen en achter een van de pilaren steekt een trap uit die aan een ketting ligt. Blijkbaar wordt die af en toe gebruikt om het beeldje schoon te maken. 

Fotomontage van toeristen bij Manneke Pis.
Het geheel staat ingeklemd tussen twee zijmuren van huizen op de hoek van de Stoof - en de Eikstraat. De verf bladdert van de muren. Wat straatborden en een knalgroene vuilbak ontsieren de omgeving nog eens extra.

Toch staan er altijd groepen toeristen die poseren voor het pissende manneke. Toeristisch is het beeldje dan ook een groot success. Het is een absurdistisch geval dat aansluit bij het Belgisch absurdisme van kunstenaars als de Brusselse schilder René Margritte, de Belgische dichter en beeldend kunstenaar Marcel Broodthaers, de komiek Urbanus van Anus en de striptekenaar Kamagurka.