DE PRENTEN VAN JAN BERVOETS

Jan Bervoets, "De Wereld Rondom mij", 165x223 cm, bijgeschilderde ets 2024

Is de Antwerpse kunstenaar Fred Bervoets (1942) een eigentijdse Jeroen Bosch of Bruegel? Ik kwam op het idee toen ik bovenstaand werk zag in een email van de Antwerpse kunstgalerie De Zwarte Panter. Dankzij deze galerie ken ik het werk van Bervoets al dertig jaar. 

Bervoets is geen onbekende in het Vlaamse kunstland. Hij is zoals dat heet een erkend kunstenaar sinds hij studeerde aan de Koninklijke Academie Schone Kunsten en het Hoger Instituut voor Schone Kunsten in Antwerpen. Maar een erkend kunstenaar hoef je nog niet altijd te begrijpen. 

Het raadselachtige schilderij "De Tuin der Lusten" van Jeroen Bosch, te zien in El Prado in Madrid, is een verbeelding van de lust als een van de belangrijkste oorzaken van goed en kwaad in de wereld. Middenpaneel van een drieluik (220x389 cm), 1480-1490

Dat hij een geëngageerd kunstenaar is, dat was me al meteen duidelijk vanaf zijn eerste werken net als zijn Vlaamse inslag. Vlamingen hebben meer gevoel voor het absurde dan Nederlanders. Kijk maar naar Margritte, Ensor, Delvaux en Broodthaers. Wat wil je ook. Vlaanderen is een land in het voorgeborchte. Het bestaat en bestaat niet. Het bestaat als deel van België waar het eigenlijk geen deel van wil zijn. Het absurde krijgen de Vlamingen dan ook met de paplepel ingegoten.

België is van oorsprong een tussen het wal en schip geraakt land,  het resultaat van oorlogen tussen de Spaanse en Franse heersers met de daar tussendoor de Protestantse troepen uit het noorden. De Vlamingen bleven verweesd achter totdat ze onder leiding van een Brusselse elite werden meegenomen in het avontuur van de onafhankelijkheid samen met Franstaligen. Dat avontuur is nog niet ten einde zo dat al ooit tot een einde komt.

Vlaamse kunstenaars zijn net zo barok als hun taal. Ze zeggen de dingen treffend zodat de woorden hun glans en betekenis houden. Ze spreken met zachtheid, zonder overdaad aan woorden. Het Vlaamse gevoel voor absurditeit is van een barokke overdaad en tegelijk eenvoudig. 

'Luxuria" (De Wellust, uit "De Zeven Hoofdzonden"), Pieter van der Heyden naar Pieter Bruegel, 1558

Kijk maar eens naar het werk van zo uiteenlopende Vlaamse kunstenaars als Panamarenko, Marcel Broodthaers, Kamagurka en dus ook Fred Bervoets. Bervoets is de voortzetting van de schildertraditie die we kennen van de Bosschenaar Jeroen Bosch (1415-1516), de Bredase Brusselaar Pieter Brueghel de Oude (1525/1530- 1569) en Ensor (1860-1949), de kunstenaar uit Oostende.

James Ensor. 'De intrede van Christus in Brussel in 1889", 258x431 cm

Alle vier hebben ze gemeen dat ze het kwaad onder de mensen in beeld brengen. Brueghel sluit het meest aan bij Bosch omdat tussen hem en Bosch amper 100 jaar verschil zit. Ensor is 400 jaar later en Bervoets 500 jaar later. 

Zijn beeldtaal verschilt van Bosch, Brueghel en Ensor maar hun kijk op mens en maatschappij is hetzelfde. Het wordt tijd dat Bervoets ook in Nederland meer erkenning krijgt. Misschien iets voor het Noord Brabants museum als het museum voor kunst, geschiedenis en cultuur van Brabant? Per slot van rekening hebben we het hier over schilders uit de zuidelijke Nederlanden en daar hoort Den Bosch ook bij. Den Bosch is een cultureel gesproken een Vlaamse stad verdwaald in een protestants land.

WELKOM IN KAMAGURKISTAN 1

 Tentoonstelling: Karmagurkistan, voorbij de grenzen van de ernst

t/m 28 oktober 2018, Het Noordbrabants Museum in den Bosch.

 Bert en Bobje bij Duchamp, ca.1990, zeefdruk

collectie Kees en Barbara van Kooten

 Kamagurka, Willy Toeter Vercomputer en de bloedraket, 1979, pen op papier.

In 1979 vraagt Adriaan van Dis, toenmalig redacteur van het NRC Handelsblad,

Kamagurka een strip te maken voor de laatste pagina van het Zaterdags Bijvoegsel.

Dit is het debuut van Kamagurka in deze krant, waar hij tot op heden voor tekent.

Deze strip verschijnt later ook in HUMO en in de bundel 'Bert maakt het gezellig'. 
(museumtekst)

 Kamagurka, Eerste expositie galerie Coppens,

Dick leert knutselen, 1991

Acryl op doek, Bruikleen Galerie Coppens, Brussel

 Kamagurka, Writer's Block

 Kamagurka, Neokubisten, De ondergang van het Kubisme, 2010

Olieverf op doek, Galerie De zwarte Panter, Antwerpen

Fragment uit Museumtekst

 Kamagurka, Tour de Trance, Zonder Titel, 2001,

Acryl op papier op hout.

Collectie Kees en Barbara van Kooten

De tentoonstelling 'Tour de France' in het Stedelijk Museum in Amsterdam

zet Kamagurka in 2002 op de kaart als kunstenaar.

Zijn werkwijze, waarbij hij zichzelf onder werkdruk in een trance brengt,

toont gelijkenissen met surrealistische technieken.

De surrealisten probeerden het onbewuste van de geest tot uiting te brengen,

door het opheffen van mentale controle.

Veel van de doeken van de 'Toer de Trance' laten invloeden zien van de CoBrA-beweging

en de Amerikaanse schilder Philip Guston (1930-1980),

die bekend staat om zijn cartooneske schildersstijl en de 'oogbolschepsels' die zijn doeken bevolken.

(tekst museum)

NEW MINIMALISM (XVI)

New Minimalism Number 32, Gallery De Zwarte Panter, Antwerp, 3 maart 2013

New Minimalism Number 33, Gallery De Zwarte Panter, Antwerp,3 march 2013

KAMAGURKA'S KONING BEATRIX

Kamagurka, Koning Beatrix. Tot en met 17 maart te zien in galerie 'De Zwarte Panter' in Antwerpen.

Jammer dat Kamagurka zijn schilderij 'Koning Beatrix' niet ingezonden heeft voor de tentoonstelling 'Beeldvan Beatrix' die momenteel in het Paleis Het Loo plaatsvindt. Je vraagt je af of de organisatoren en de jury het aangedurfd zouden hebben om dit provocerende en speelse schilderij van een zo bekende kunstenaar als Kamagurka een plaats te geven in de tentoonstelling. Weigeren zou moeilijk geweest zijn al was het maar omdat de kans groot zou zijn op de nodige commotie daarna in de Nederlandse (en Belgische) media. Het zou ook interessant geweest zijn om te zien hoe het publiek erop gereageerd had.

Wie het schilderij alsnog wil zien, zal daarvoor naar de galerie 'De Zwarte Panter' (Hoogstraat 70-74) Antwerpen moeten. Die galerie behoort tot de gevestigde waarden van die stad. Ten eerste omdat galeriehouder Adriaan Raemdonck bijzonder actief is met tentoonstellingen en veel kontakten onderhoudt met kunstenaars.Ten tweede omdat de galerie is gevestigd in een prachtig historisch pand midden in een van de drukste straten van Antwerpen, wat op zich al een bezoek de moeite waard maakt.

Deze werken zijn gemaakt door Kamagurka en de Nederlandse (Eindhovense) kunstenaar René Daniëls.

Tot en met 17 maart is er een tentoonstelling van schilderijen van Kamagurka, in Nederland en België vooral bekend als absurd humoristische tekenaar en cartoonist in bijvoorbeeld NRC Handelsblad. Er hangen een aantal schilderijen die hij samen met andere kunstenaars heeft gemaakt zoals RenéDaniels, Fred Bervoets, Dogbowl (Stephen Tuney), Jeroen Henneman Muzo en Werner Mannaers. Vandaar de titel van de tentoonstelling 'Quatre-mains', schilderijen gemaakt door 2 paar handen.

Ik hou van Kamagurka's humoristische absurdisme. De ene dag beter, treffender dan de andere dag maar altijd komisch en absurd. Kamagurka heeft een trefzeker gevoel voor het humoristische én het absurde in politiek, samenleving en het menselijk bestaan in het algemeen. De basis van zijn humor is die van het mededogen met daarbij het besef dat ons bestaan in wezen absurd is, zonder enige logica en zonder overzicht. We kennen dit soort absurdistische humor ook van Belgen als Urbanus, Wim Helsen en Philipe Geubels. Andere voorbeelden zijn het TV programma 'Man bijt hond' waaraan Kamagurka ooit meedeed door met een lijntrekker langs de Belgische grens te rijden en de Vlaamse TV serie over de lotgevallen van de onnozelaar Duts.

Vanwaar dat dit soort absurde humor zo dik gezaaid is in België? Is dat omdat België geen natie is van een volk met een taal zoals gebruikelijk? Is het omdat het een absurde geschiedenis heeft waarin het land dan wel bestond en dan weer niet? Is het de Belgische leefwijze met zijn improvisatie, zijn dorpse invidualisme, het besef dat machthebbers altijd machthebbers zullen blijven wat je ook doet? In de loop der jaren is het land nog absurder geworden met zijn taalgrens, een tweetalig Brussel, drie officiële talen, een piepkleine Duitse minderheid, een opdeling in staatjes, een royale minderheidswetgeving die de democratische meerderheid gedeeltelijk uitschakelt, een groot aantal regeringen met bijbehorende parlementen enz.? Wie het weet mag het zeggen.

Een van de 'Lazy Landscapes' die te zien zijn op de tentoonstelling van Kamagurka in de Antwerpse galerie 'De Zwarte Panter'

De tentoonstelling bevestigde wat ik eerder al vond van het schilderwerk van Kamagurka. De schilderijen zijn eigenlijk uitvergrote tekeningen. Ze zijn net zo grappig, absurd en speels maar dat is het hem nu juist. Het is meer van hetzelfde maar minder sterk. Koning Beatrix met een baard is een leuke vondst als variatie op de Mona Lisa met snor maar niet meer dan dat. Het lijkt er op dat schilderijen niet het gepaste medium zijn voor Kamagurka. Zijn experimenten met andere schilderijen verandert daar niks aan. Zijn meest geslaagde schilderijen vind ik zijn Landscapes waarbij me opvalt dat ze als plaatje op een scherm mooier uitkomen dan aan de muur. Zo zie je maar weer dat elk medium zijn eigen karakter heeft.

VLAAMSE MODDER

Krijgt Tom Lanoye wel genoeg aandacht?

Als Nederlander ben ik een buitenstaander in de Vlaamse Zaak. Toch houdt die me bezig want in de verte klinkt de echo door van de emancipatiestrijd van de Noord-Brabantse katholieken. Als lid van de naoorlogse generatie heb ik daar het staartje van meegemaakt dat eindigde met het verdwijnen van de Katholieke Volks Partij KVP, de Katholieke vakbond NKV, de Katholieke Volkskrant, enz. Hun einde betekende meteen de voltooiing van de emancipatie van de Katholieke Brabanders. In Vlaanderen is het zo ver nog niet.

Vanwege de herkenning vanuit mijn eigen verleden, heb ik sinds ik in Vlaanderen woon de Vlaamse Zaak op de voet gevolgd. Dat is niet gemakkelijk want vele andere zaken spelen een rol, de Tweede Wereldoorlog, het Belgische koningshuis, de Vlaamse taalachterstand, Franstalige superioriteitsgevoelens, de Katholieke kerk en niet te vergeten de Vlaamse bourgeoisie die Franstalig was. Aan hun schoenen geen Vlaamse modder.

Misschien dat daarom de Vlaamse Zaak vooral een volkse zaak is. Voor elke elite altijd en overal een bedreiging. Zo ook in Vlaanderen. Je zou kunnen zeggen dat het die elite gemakkelijk werd gemaakt zolang de Vlaamse Zaak politiek vooral behartigt werd door extreem rechts. Een politiek cordon sanitair rond het Vlaams Belang (voorheen Vlaams Blok) was voldoende om de politieke dreiging te bezweren. Totdat een aantal jaren geleden de Nieuw- Vlaamse Alliantie met partijleider Bart de Wever opdaagde en zich met hulp van de Christendemocraten legitimeerde als een democratische partij toegewijd aan de Vlaamse Zaak. Dat maakte de tot dan in het cordon sanitair opgesloten politieke krachten vrij, krachten die zorgden voor een politieke omwenteling in Vlaanderen. Onder leiding van Bart de Wever werd de N-VA de grootste politieke partij in Vlaanderen.

De Christendemocraten maar vooral de socialisten en de liberalen schoten in een politieke kramp. Wat volgde was het bekende schouwspel van de politieke bespuging, de verdachtmakingen, de pogingen tot politieke uitsluiting en het ridiculiseren van de de partij. De schok voor de Waalse en Brusselse politiek met in hun kielzog het koningshuis was zo mogelijk nog groter. Nu pas begon het door te dringen wat er aan de hand was en is.

Ondanks zijn politieke winst bij de laatste federale verkiezingen (2010)slaagde N-VA leider Bart de Wever er na een jaar onderhandelen niet in een Federale regering te vormen. Hoe precies dat spel gespeeld is, moet de geschiedenis uitwijzen. Wel verdacht is dat er nu met een Waalse socialist aan de leiding, de huidige premier di Rupo, er na jaren van getraineer door de Waalse politiek plotseling een akkoord over de kieskring Brussel Halle Vilvoorde BHV mogelijk was.

Na een periode van bezinning ging de Wever voor het burgermeesterschap van Antwerpen, de informele hoofdstad van Vlaanderen. Voor de Nederlandse lezertjes moet gezegd worden dat in België, met dank aan de Franse revolutie, het burgermeesterschap een politiek en niet zoals in Nederland een hoofdzakelijk ceremonieel burgermeesterschap is. De Wever kwam, zag en overwon met bijna 38% van de stemmen tot groot verdriet van de zittende linkse burgmeester Patrick Janssens van de breed samengestelde stadslijst (socialisten en christendemocraten). Janssens bleek slecht tegen zijn politieke verlies te kunnen.

Dat geldt ook voor linkse kunstenaars. De Antwerpse schrijver en voormalige Antwerpse stadsdichter Tom Lanoye kwam onlangs met het pesterige voorstel om het Antwerpse Hendrik Conscience plein om te dopen in Herman de Coninck plein wetende dat van de Vlaamse schrijver Consciense gezegd wordt dat hij zijn volk leerde lezen. De Vlaamse schrijver Hugo Claus verfilmde zijn beroemdste boek ' De leeuw van Vlaanderen'. Conscience wordt beschouwd als de eerste inspirator van de Vlaamse Zaak.

Waarom doet Lanoye dat? Omdat hij niet tegen zijn verlies kan? Omdat hij niet kan aanvaarden dat het N-VA kan wat het Vlaams Belang niet lukte? Of doet hij dat uit naam van het socialisme? Als dat zo is, dan is het maar de vraag of hij de SP er een dienst mee bewijst. Overigens staat Lanoye niet alleen in zijn afkeer van de N-VA en Bart de Wever. De wereldberoemde Antwerpse schilder Luc Tuymans kan ook niet nalaten om te sjagrijnen op de Wever. De surrealistische tekenaar en schilder Kamagurka heeft ook moeite om de N-VA als en serieuze volkspartij te nemen. Zij zien het Vlaamse nationalisme als een bedreiging terwijl nationalisme, mits uiteraard democratisch en open, een normale zaak is.