Posts tonen met het label dadaïsme. Alle posts tonen
Posts tonen met het label dadaïsme. Alle posts tonen

woensdag 1 juli 2026

DADAÏSME BIJ 'OOG VAN OSS' VAN K26


Anthony Litjes, "A Chair", kunststof/nepgoud prikkeldraad. 


De door K26 georganiseerde jaarlijkse tentoonstelling in Oss is misschien wel de leukste van alle tentoonstellingen die het jaarlijks organiseert. Iedereen mag werk inzenden waardoor je een aardig overzicht krijgt van de beoefening van de kunsten in Oss en het moet gezegd worden dat het aardig wat is. Er doen maar liefst 48 kunstenaars aan mee met 76 werken.


Er is van alles te zien. Niet alleen het traditionele of klassieke schilderij, foto of beeld maar ook keramiek, textiel, digitale kunst en erg trendy mode. Je krijgt als het ware een overzicht van de kunstbeoefening onder amateurs, geschoolden en autodidacten in Oss en omgeving.


Er is een heuse vakjury die een favoriet uitkiest die vervolgens een trofee krijgt die gemaakt is door een van de leden van K26. Deze keer is het een beeldje gemaakt door Eline Melissen. De vakjury deelt ook nog een soort aanmoedigingsprijzen uit. Het is een boodschap aan de kunstenaar dat zijn werk een belofte inhoud, zo vermoed ik.


Het is teveel om allemaal in deze blog te bespreken en ik beperk me daarom tot een enkele opvallende presentaties. Die is niet opvallend in de ambachtelijke zin van het woord maar omdat het beeld  speelsheid en vrijheid van geest toont.


Speelsheid en vrijheid zijn beide belangrijk voor een kunstenaar. Hij of zij moet anders kijken naar de dingen in de wereld. Het mooiste is als de kijker verrast wordt door zijn of haar kijk op de wereld, een ding of wat dan ook.


Joland van der Heijden, "Industriestad", metaal, oude hamerkoppen.



Dat is moeilijker dan je denkt. Mensen zijn in wezen conservatief. Ze zoeken ook in de kunst naar de bekende dingen, afbeeldingen die hen gerust stellen, kortweg plaatjes genoemd. Maar weinig mensen willen ongerust gemaakt worden, dat doet het NOS journaal al genoeg of de krant.


Een voorbeeld van wat ik bedoel is de foto hierboven van een buitengewone gewone plastic tuinstoel met goudkleurig prikkeldraad omwikkeld. Samen met de rol goudkleurige prikkeldraad van deelnemer Anthony Litjes, is dit een verrassend stukje kunst op de tentoonstelling. Mooi ook dat het opgenomen is in de tentoonstelling.


De stoel met prikkeldraad lijkt het slachtoffer van nutteloos vandalisme. Een industrieel gemaakte stoel, een massaproduct ook nog eens gemaakt van vermaledijde kunststof en uitsluitend voor handig en efficiënt gebruik, wat is daar nu voor kunstigs aan? 


Niemand die ooit aandacht schenkt aan zo een dagelijks voorkomend voorwerp totdat hij door de kunstenaar uit zijn gewone, saaie bestaan wordt gehaald en met prikkeldraad omwikkeld. Dat is geen vandalisme maar verzet tegen saaiheid en gewoonheid. Je kijkt ineens met andere ogen naar zo een stoel.


Datzelfde effect wist in 1917 de Dadaïstische kunstenaar Duchamp op te roepen met zijn inzending van een industrieel gemaakt urinoir (Fountain) voor een tentoonstelling in New York. Tegenwoordig wordt betwijfeld of het wel Duchamp is geweest en niet de Duitse kunstenares Elsa von Freytag-Loringhoven, maar dat verandert niet de kern van de zaak.


Anne van Kessel-Carpeij, "Help", gemaakt van gevonden afval op straat.



Op die tentoonstelling werd voor het eerst een massaproduct als kunst gepresenteerd. Dat feit veranderde in een klap onze kijk op kunst. De boodschap is dat we omringd zijn door (industriële) kunst, tenminste als we het willen zien.


De Fountain heeft veel kunstenaars geïnspireerd zoals Andy Warhol met zijn geschilderde soepblikken en de als een striptekening uitgevoerde schilderijen van Roy Lichtenstein. Pop Art wordt geboren en later de conceptuele kunst. Niet voor niks verkoos een panel van 500 professionals in de kunst de Fountain als het invloedrijkste kunstwerk van de 20ste eeuw. 


Met de inzendingen “Industriestad” van Joland van der Heijden, 3 beelden gemaakt van oude hamerkoppen, en het beeldje  “Help” van Anne van Kessel-Carpaij, gemaakt van een engel omkleed met afval, zijn ook deze twee deelnemers opvolgers van waar Duchamp ooit mee is begonnen. Ze halen dagelijkse, onopvallende voorwerpen uit hun gebruikelijke omgeving en plaatsen ze op een voetstuk waardoor we worden uitgedaagd om anders te kijken.


De tentoonstelling "Oog van Oss 2026" duurt tot 19 juli, in K26, Hét Kunstpodium van Oss, Kruisstraat 26 te Oss.

 

vrijdag 23 oktober 2015

POP ART IN BELGIUM

petrus nelissen, wettig betaalmiddel, digitale collage

Afgelopen zondag ben ik naar de tentoonstelling 'Pop Art in Belgium' geweest. De expositie wordt aangekondigd als een niet te missen 'popromance'. Een romance is overdreven maar aangezien ik belangstelling heb voor pop art en het ING Art Centre op de Kunstberg in het hart van Brussel een aangename tentoonstellingsruimte is, besloten we een bezoek te brengen aan de tentoonstelling. Zondagmorgen zo vroeg mogelijk, dan zou het nog niet druk zijn. Om te kunnen genieten van een expositie heb je nu eenmaal rust en ruimte nodig. Met een horde mensen voor een schilderij zie je niet alleen niks, je hebt ook geen tijd om het kunstwerk te verkennen. Voor de prijs hoefden we het niet te laten. € 6,- voor senioren is geen geld.

In de folder lezen we dat “de verrassende tentoonstelling voor het eerst grote werken van gerenommeerde, internationale popartkunstenaars zoals Warhol, Lichtenstein, Rosenquist, Wesselmann samenbrengt met werken van Belgische artiesten uit die periode: Evelyne Axel, Pol Mara, Marcel Broothaers, Panamarenko...” Hoewel we de meeste kunstenaars kennen, waren we toch benieuwd naar wat we te zien zouden krijgen. Misschien zaten er wel nieuwe werken bij die we nog nooit gezien hadden en wie zweet inderdaad zelfs verrassend zouden zijn.

Roger Raveel, Karretje om de hemel te vervoeren, 1968, olieverf op hout en mixed media, Stichting Roger Raveel

Met die verrassing viel het wel mee. Veel van de werken kenden we al van andere museum bezoeken. Het karretje van Raveel om de hemel mee te vervoeren, blijft niettemin een aandoenlijk poëtisch meesterwerkje van Raveel. Het werk van Roy Lichtenstein slaat de brug tussen strips en schilderkunst. Broodthaers maakt werken met mosselen, het eten van de gewone Belg. We zien het onvermijdelijke soepblik van Warhol, een geschilderd luciferdoosje van Guy Degobert, een close-up van een ijsco van Evelyne Axell ,een sigaret tussen lippen geklemd van Tom Wesselmann en Molly Peters van Panamarenko.

Dat is meteen de grote verdienste van de Pop Art kunstenaars. Alles om ons heen kan kunst worden. Alleen, je moet het wel zien. Hun werk is een bevrijding uit het keurslijf van de smaak of dat nu kleur is, vorm of inhoud. Alles mag, niets is taboe. De Dadaïsten waren met hun protestkunst tegen de gekte van de Eerste Wereldoorlog hun daarin al voor gegaan. Zij introduceerden de zogenaamde 'readymades' met als hoogtepunt de 'Fontain' (een gewone pisbak) van Marcel Duchamp. Hoe krachtig hun boodschap is, blijkt uit het feit dat het publiek van vandaag nog altijd meewarig staat tegenover deze kunst. Er is geen kunst aan en dus is het geen kunst, zo luidt hun populaire (populistische?) oordeel. Ze beseffen niet dat ze nog nooit naar een pisbak hadden gekeken zoals Duchamp die hen liet zien.

Marcel Duchamp, Fountain, 1917 replica 1964, porselein, Tate Museum

Dat is wat kunst doet, de wereld om ons heen weer zichtbaar maken zodat we ons opnieuw kunnen verwonderen. Pop Art zijn de erfgenamen van de Dadaïsten. Zij laten ons met hun kunst zien wat er om eens heen te zien is. Zonder hen zouden we onze dagelijkse gebruiksvoorwerpen niet gezien hebben. Hedendaagse erfgenamen van de Pop Art zijn bijvoorbeeld de Noord Amerikaanse kunstenaars Jeff Koons en Paul McCarthy en de Engelse kunstenaars Damien Hirst en Tracey Emin.


Wat we ook van hun kunst vinden, ze hebben onze hoofden bevrijd van cliché's en taboe's waardoor we vrijer naar de wereld om eens hun kunnen kijken en misschien nog belangrijker vrijer zijn geworden in ons hoofd. Dat is de verdienste van kunst, dat het ons vrijer maakt in denken en doen, in zien en horen. Daarom alleen al is deze tentoonstelling de moeite waard. 

vrijdag 27 maart 2015

ERWIN BLUMENFELD: SCHOONHEID EN DE DOOD

Bloomfield President dada-chaplinist (1922).
 Een collage van Erwin Blumenfeld met een zelfportret uit het pré-digitale tijdperk.
Met deze collage bekende hij zich tot dadaïst en chaplinist.
Dat laatste is vermoedelijk een hoogst persoonlijke uitvinding.

Ik moet bekennen dat ik nog nooit van de fotograaf Erwin Blumenfeld (Berlijn 1897- New York1969) had gehoord totdat ik onlangs de documentaire zag 'Erwin Blumenfeld: The Man Who Shot Beautiful Women'. Hij heeft vooral bekendheid gekregen als modefotograaf voor het bekende modetijdschrift Vogue. Hij fotografeerde dan ook veel bekende en vooral ook mooie vrouwen zoals Marlene Dietrich, Grace Kelly en Josephine Baker. Blumenfeld was gek op vrouwen of nauwkeuriger 'de schoonheid van vrouwen', maar je begrijpt wel dat het een het ander nu eenmaal niet uitsluit. Vrouwen speelden dan ook voor en achter zijn lens een hoofdrol in zijn leven.

Zijn eerste fotografische succes begint dan ook met vrouwenportretten. Als hij vanwege een faillissement van zijn Amsterdamse tassenwinkel in de Kalverstraat verhuist (1932) naar een ander pand vindt hij in de kelder een volledig uitgeruste donkere kamer. Hij slaat nu pas echt aan het fotograferen. Hij nodigde vrouwelijke klanten uit om foto's van hen te maken. Die foto's plaatste hij vervolgens in de etalage van zijn winkel. Dat trok uiteraard de aandacht. Enkele foto's werden geëxposeerd en ook gepubliceerd. Maar van de fotografie leven was er nog niet bij.

'Hitler met Bloedende Ogen', een collage van Erwin Blumenfeld.
Dat Blumenfeld als Duitse Jood uit Berlijn afkomstig,
geobsedeerd was door Hitler,
is uiteraard niet verwonderlijk.
Na een faillissement van zijn winkel (1936) gaat hij in Parijs op zoek naar opdrachten. Daar fotografeert hij ook voor het eerst bekende schrijvers, schilders en artiesten waaronder de befaamde danseres Josephine Baker, de schilder Henri Matisse en de schrijver Francois Mauriac. Hij krijgt ook de Engelse modefotograaf Cecile Beaton over de vloer. Die brengt hem in contact met het Franse modetijdschriftVogue. Hij besluit met zijn gezin definitief naar Parijs te verhuizen (1937).

Eerst wordt hij als Duitser door de Duitse bezetters geïnterneerd. Wanneer hij in 1941 vrij komt vertrekt het hele gezin naar New York. Daar krijgt hij een contract bij het modetijdschrift Harper's Bazaar. Vervolgens werkt hij als freelancer voor Vogue. Met zijn artistieke inzichten en zijn grote liefde voor vrouwelijke schoonheid wordt hij de spraakmakende modefotograaf van zijn tijd. Blumenfeld deed alles voor de schoonheid.


Een van de vele voorpagina's van Vogue waar Blumenfeld zo beroemd om werd.

Maar met zijn succes, waarmee hij de modefotografie in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw voorgoed veranderde, vroeg zich ook af of hij met zijn modefotografie zich niet prostitueerde. Hij was meer dan alleen fotograaf van mode en hij moet het gevoel gehad hebben dat hij aan zijn artistieke talent en inzicht verraad pleegde door zich zo over te geven aan de goed betaalde modefotografie. Aan de andere kant is het natuurlijk ook zo dat hoe artistiek je ook bent, er ook brood op de plank moet komen.

Blumenfeld moet er zich van bewust zijn geweest dat er nog een schaduwkant zat aan zijn grote liefde voor vrouwelijke schoonhei, die van de vergankelijkheid met als definitief einde de dood. Zo lang je zelf jong bent, schenk je er weinig of geen aandacht aan. Je negeert het en werkt des te harder aan de schoonheid om de vergankelijkheid te overwinnen. De liefde voor de vrouwelijke schoonheid is dan ook meteen een strijd tegen de vergankelijkheid en de dood. Een strijd die je nu eenmaal verliest, altijd.

Uiteraard experimenteerde Blumenfeld met vrouwelijk naakt.
© Stern FOTOGRAFIE Portfolio No. 65 Erwin Blumenfeld,
distributed by teNeues, www.teneues.com,
Photo © Lisette Blumenfeld Georges,
courtesy Galerie Kicken Berlin and Art + Commerce

Blumenfeld deed uiteindelijk niet anders wat zoveel mannen doen namelijk hun aftakeling en uiteindelijke dood zo lang mogelijk buiten de deur te houden door zich zoveel mogelijk te omringen met mooie en liefst ook jonge vrouwen. Blumenfeld deed dat in zijn fotografisch werk maar ook in zijn dagelijks leven . Zijn Nederlandse vrouw Lena Citroen (een nicht van de Nederlandse schilder Paul Citroen) had daar moeite mee maar kon leven met de affaires van haar man omdat hij nu eenmaal kunstenaar is en die zouden net als Dracula mooie en jonge vrouwen nodig om zich energiek en jong te voelen.


Een zelfportret van Blumenfeld op latere leeftijd.

Lena had meer moeite met de 19 jarige Zwitserse Marina Schinz met wie Blumenfeld op 64 jarige leeftijd nog een verhouding begon. Hij zelf bekende eerlijk dat hij haar nodig had om zich jong te blijven voelen. Maar niet alleen hijzelf verouderde, ook zijn artistieke werk. Hij kon de veranderingen in de jaren zestig niet meer aan. Het ziet er naar uit dat hij in 1969 in Rome willens en wetens de dood verkoos boven de nederlaag van de ouderdom en de vergankelijkheid van werk en roem.