Posts tonen met het label madrid. Alle posts tonen
Posts tonen met het label madrid. Alle posts tonen

dinsdag 26 november 2024

MADRID, BORNEMISZA-THYSSEN MUSEUM, ZONDAG 6 OKTOBER 2024

 


Schilderij van Robert Rauschenberg (1925-2008)

Diny als kleurige noot bij een Rothko (1903-1970)

Allemaal met hun rug naar alweer een unheimisch schilderij van Balthus (1908-2001)

"De Hotelkamer", schilderij van Ed ward Hopper (1882-1967)

Op de achtergrond een schilderij van Paul Delvaux (1897-1994)

Vooraan een schilderij van Georges Braque (1882-1963)





donderdag 31 oktober 2024

MADRID, ZATERDAG 5 OKTOBER 2024

 

Madrileense daklozen poseren geduldig en zelfverzekerd. 

Spaanse gitaarmuziek terwijl we wachten in de lange rij bezoekers voor het El Prado.





Een verboden foto. Het is strikt verboden om te fotograferen in El Prado. Een van de beroemdste schilderijen van Goya, niet zijn beste, is 'De Naakte Maya".


Diny en mijn drie dochters in de straten van Madrid.


Almuerzo of Lunch time op straat.


De metro op zeg naar een Flamenco uitvoering.


Flamenco in het Centro Cultural Flamenco Madrid


vrijdag 26 april 2024

39. AMERICA LATINA. HONDERD JAAR EENZAAMHEID

De Colombiaanse schrijver Gabriel Garcia Márquez (rechts) is zijn leven lang bevriend gebleven met de Cubaanse dictator Fidel Castro. Een merkwaardige en absurde vriendschap als je beseft dat Castro er niet tegenop zag dichters en schrijven die kritisch over hem schreven gevangen te zetten of te verbannen. Een absurde vriendschap die verwant is aan de absurditeit van de geschiedenis van Colombia die Marquez zo virtuoos beschrijft in zijn boek 'Honderd Jaar Eenzaamheid'. Merkwaardig is dan weer dat hij zijn invloed op Castro uitoefende om politieke gevangenen vrij te krijgen. Zo kwam bijvoorbeeld de vakbondsman Reinol Gonzalez, een vroegere medestander van Castro die zich later verzette tegen zijn dictatuur, dankzij Marquez vrij.


Het weerzien met Alvaro en Martha is alsof we nooit weg geweest zijn. Na ons vertrek uit Colombia zijn beiden naar New York vertrokken alwaar Alvaro sociale psychologie heeft gestudeerd. Na de afsluiting van zijn studie had hij nog geld van de beurs over. Die mocht hij in Madrid besteden. 

Ze hebben sinds ruim een jaar een dochter. Martha is speciaal voor de bevalling teruggegaan naar Colombia. Een bevalling in een ziekenhuis in New York, zonder haar vertrouwde omgeving zag ze niet zitten. Nu is ze samen met Lorena meegekomen naar Madrid. 

In Madrid volgt Alvaro colleges Spaanstalige litteratuur. Ze bespreken er onder andere het pas verschenen boek 'Honderd Jaar Eenzaamheid'  van de Colombiaanse schrijver Gabriel Garcia Marquez. Aangezien ik het boek net gelezen heb, hebben we een aanknopingspunt voor uitgebreide gesprekken over Colombia. 

Ik deel het enthousiasme van Alvaro. Zelden heb ik een boek gelezen waar fantasie en werkelijkheid zo boeiend en gemakkelijk in elkaar overgaan. Generaties van de familie Buendia in het afgelegen stadje Macondo beleven de meest werkelijke en onwerkelijke avonturen, echte avonturen van liefde en dood maar ook vreemde zaken als de ontdekking van de natuurwetten. De stamvader van de familie Buendia ontdekt bijvoorbeeld dat de wereld rond is en van wie weet nog groter belang voor de toekomst van het stadje, hoe je ijs kunt maken. 

Marquez beschrijft het lot van Colombia, verloren in de tijd tussen vele culturen, eenzaam en alleen achtergebleven nadat de Spaanse heersers verdreven waren door de grote bevrijder Simon Bolivar. Wat achterbleef was een land met oude pre-Colombiaanse culturen waaronder ook nog in het woud levende indianenstammen, een dominante blanke cultuur van Spaanse afstammelingen met aan de kusten nakomelingen van de zwarte slaven uit Afrika. Maak daar maar eens een land van. 

Dan was de geboorte van de Republiek der Nederlanden een stuk eenvoudiger. Nadat de Spanjaarden verdreven waren, bleef een land achter met dominante protestanten en onderworpen katholieken maar hoe dan ook, ze spraken dezelfde taal en deelden dezelfde geschiedenis.

Colombia daarentegen heeft meer weg van de vreemde wereld van Alice in Wonderland, een wereld afgezonderd van de echte wereld. Het staat met een been in de moderne wereld en met het andere been in een oude wereld met verschillende bijgeloven en geschiedenissen. 

Geen wonder dat in het land een zekere chaos en verwarring heerst. De tegenstellingen tussen de nieuwe steden en het oude uitgestrekte platteland, tussen de verschillende culturen en rassen, de elite en het volk enz. maakt dat je een gevoel van vervreemding en absurditeit krijgt, alsof Colombia ergens in de ruimte op een eigen planeet bestaat, afgezonderd van de rest van de wereld en toch ook weer niet. Dat geeft een permanent gevoel van eenzaamheid, verlaten te zijn van god en alleman.

De Mexicaanse schrijver, dichter en essayist Octavio Paz schreef niet ook toevallig nog voor 'Honderd Jaar Eenzaamheid'  het boek ‘Het Labyrint van de Eenzaamheid’. Ook Mexico is ontstaan uit een mengelmoes van oude Indiaanse culturen waaronder sommigen die behoorlijk ontwikkeld waren als die van de Azteken en van de Maya’s. Daarover heen legden de Spaanse veroveraars net als in Colombia bijna letterlijk hun cultuur. Ze vernietigden piramides van Azteken om met de stenen kathedralen te bouwen.  

Net als Marquez stelt Paz zich de vraag wie de Mexicanen nu eigenlijk zijn? Ze zijn afstammelingen van culturen uit de oude pre-Colombiaanse wereld, de wereld van voor Columbus maar ook van de blanke Spanjaarden die het Christendom hebben verspreid als de enig geldende waarheid. 

Is het een wonder dat er aan het begin van de twintigste eeuw net als in Colombia het tot een burgeroorlog komt tussen de nog in hun eeuwenlange traditie levende kleine indiaanse boeren op het platteland en de blanke plantage eigenaren, tussen wat heet de conservatieven en de liberalen, tussen democraten en aristocraten? 

Blijkbaar kan het niet anders dan dat de geboorte van een nieuw land gepaard gaat met heftige tegenstellingen en onderlinge oorlogen. We vragen ons af of en wanneer dat ooit afgelopen zal zijn. 

 


vrijdag 12 april 2024

37. AMERICA LATINA. NAAR SPANJE

Ik was in die tijd nog geen toegewijde fotograaf. Dit is een van de weinige foto's die ik van Frans heb. Een merkwaardige of slordige foto. Je ziet nog net een been en nog wat meer van Dora. De foto is gemaakt tijdens een dagtocht die we maakten naar Segovia. In de bergen lag toen nog sneeuw.
 

De kogel is door de kerk. We gaan onze Colombiaanse vrienden Alvaro en Martha bezoeken in Madrid. Onze enige dochter logeert bij haar opa en oma, de vader en moeder van Dora, in Oss. Die zijn er blij mee en voor ons is het vertrouwd zodat we zonder zorgen weg kunnen.

De weg zelf is ons bekend. We rijden hem voor de derde keer. De eerste keer was in 1968, een avontuurlijke vakantie met vieren naar Marokko. We doorkruisten met een R-viertje heel Frankrijk en Spanje. We ontdekten toen hoe klein Nederland is en hoe groot  Frankrijk en Spanje.

We reden ook toen dwars door de Pyreneeën naar het Baskische San Sebastian. Daarna volgden we over tweebaans wegen de groene westkust richting Spaanse hoogvlakte om regelrecht naar Madrid te rijden. Vandaar ging het langs de molens van Don Quichot naar Granada en Malaga om bij Algeciras de Middellandse zee over te steken. Dat was Spanje in vogelvlucht

De tweede keer was in 1970. Ons doel was een zomercursus Spaans in San Sebastian. We kampeerden op een stijle berg net buiten de stad. In de ochtend volgden we de lessen in Spaanse taal, grammatica en litteratuur. In de middag maakte we aan het strand ons huiswerk en 's avonds volgende we lezingen over Spaanse geschiedenis en cultuur.  Op zondag verkenden we per auto de Pyreneeën.

San Sebastian is een Baskische stad met een Spaanse inslag. Je kunt aan de huizen nog zien dat het in de vorige eeuw een mondaine badplaats moet zijn geweest. Als het regent krijgt het versleten mondaine decor een tragisch karakter. Als de zon schijnt leven stad en strandleven op. Dan zie je iets van de vroegere allure terug.

Naar Marokko reden we in een veel te oude Renault Vier met open dak. Die heeft de reis met enkele haperingen maar net gehaald. Naar onze zomercursus reden we in een tweedehandse Fiat Zeshonderd die net voorbij Saint Jean de Luz begon te sputteren. We haalden met enig geluk de Fiat garage in San Sebastian. Nu maken we de reis naar Madrid opnieuw in een Renault Vier maar wel een die in betere staat is.

Vanwege zijn lichaamslengte zit Frans voorin. Daar kan hij zijn benen beter kwijt. Dora en ik wisselen elkaar af aan het stuur. De reis doen we in drie dagen. De eerste dag logeren we een eind onder Parijs in een eenvoudig hotel langs de Route Nationale. De volgende dag rijden we tot ergens onder Bordeaux niet ver meer van de Spaanse grens. De derde dag rijden we door tot in Madrid.  Een lange dag, maar te doen.

We stoppen om koffie te drinken en uitgebreid te lunchen. In Bogotá hadden we al gemerkt dat Frans een ongezonde maar ook matige eter is. Het belangrijkste bestanddeel van de dag zijn sigaretten en  koffie. Voor de rest houdt hij het bij een glas wijn en een eenvoudig stuk vlees met garnering, die hij meestal laat liggen. Eten is voor Frans noodzaak of bijzaak, het is hoe je het maar bekijkt.  

De aankomst in Madrid was een opluchting voor Frans en een verrassing voor Alvaro en Martha. Ze wisten dat we onderweg waren maar niet wanneer we precies zouden aankomen. Hun kleine appartement in een buitenwijk heeft een woonkamer en een keukentje, twee slaapkamers en een klein berghok zonder ramen. Dat laatste kamertje wordt onze slaapkamer. Alvaro en Martha slapen met hun dochtertje Lorena in de grote slaapkamer, Frans slaapt op de logeerkamer. 

Frans vertrekt binnen een week naar Colombia. Tijdens die week wil hij ons van alles laten zien in en om Madrid. Hij heeft immers in Spanje gewoond en gewerkt. In Spanje, anders dan in Frankrijk en later in Oostenrijk en Italië, houdt hij zich bezig met de Spaanse mystiek. In zijn voorwoord bij het deel over Spanje in zijn eerste boek ‘Ik zocht Gods afwezigheid’ (1956) geeft hij een soort samenvatting van het Spanje van zijn tijd, een Spanje dat nog niet zo bar veel veranderd is bij onze aankomst in april 1974.

“De herinneringen, welke ik in de volgende pagina’s op schrift stel, geven de tijd weer, dat ik in Spanje was om de ondergrond en het milieu te leren kennen van de Spaanse mystiek. Het kan vreemd schijnen met deze bedoeling naar een land te reizen, waar volgens de algemene opvatting der wetenschap op het ogenblik nauwelijks mystiek leven gevonden wordt. De tijd, dat Spanje hierin iets te betekenen had, ligt drie á vier eeuwen achter ons. Toen beleefde het een hoogtepunt van godsdienstig en cultureel leven, dat het nadien nooit meer bereikt heeft. De grootheid van Spanje behoort tot de geschiedenis en is op het ogenblijk zoek. … Men hoeft er zich slechts op te bezinnen, welke plaats Spanje momenteel in het politieke, economische en culturele leven der wereld inneemt om er van overtuigd te raken, dat hier van een leidende positie geen sprake is. Men zou zelfs de plaats van Spanje in het huidige wereldbeeld onbelangrijk kunnen noemen.” (Blz. 241 in voornoemd boek)


maandag 5 februari 2024

JEROEN BOSCH

Detail uit Het Laatste Oordeel van Jeroen Bosch, te zien in de Kunst Akademie in Wenen.


Jeroen Bosch is een fascinerend schilder, een meesterschilder van de hoogste categorie. Hij heeft enkele wereldberoemde drieluiken gemaakt waarop zoveel te zien is dat je er nooit op uitgekeken raakt. Helaas is geen enkel van die drieluiken behouden gebleven voor den Bosch, de plaats waar hij gewoond en gewerkt heeft, en zelfs niet voor Nederland.

Een van de beroemdste is misschien wel “De Tuin der Lusten” Het daagt de verbeeldingskracht van de toeschouwer maximaal uit. Het is te zien in het museum El Prado te Madrid. De drieluik “De Verleiding van de Heilige Antonius” hangt in het Portugees Nationaal Museum voor Oude Kunst te Lissabon.


Detail uit Het Laatste Oordeel van Jeroen Bosch.


Een ander beroemd drieluik hangt in Wenen, in de galerie van de Kunst Akdemie op Schillerplatz nummer 1. Gelukkig weten niet veel mensen dat. Nergens groepjes toeristen te zien met hun gidsen. De galerie is zoals een galerie moet zijn, een rustige ruimte voor de zintuigen en voor bezinning. 

De schilderijen van Bosch zijn immers schilderijen met veel inhoud. De verbeelding van goed en kwaad in beeld gebracht door fantasiefiguren die in je geest gaan rond zwerven. Raadselachtige figuren die door de tijd heen hun directe betekenis voor de kijker hebben verloren, maar je voelt de betekenis en die is gruwelijk en overdonderend. Misschien juist daardoor blijven ze fascineren.


Detail van Het Laatste Oordeel van Jeroen Bosch.

In de schilderkunst van Bosch gaat het over mensen en mensheid, gewone mensen. Hij schildert geen belangrijke, rijke of hooggeplaatste figuren. Het zijn schilderijen met mensen die mensen dingen doen, goede en slechte dingen. Bruegel is niet voor niks zijn opvolger. Ook die schilderde de mensen maar dan aardser en geen dreiging van het kwaad op de achtergrond .


Jeroen Bosch is een van onze belangrijkste schilderkunstige erflaters. Zijn schilderijen houden ons na ruim 500 jaar nog steeds een spiegel voor. Hij is een zedenmeester zonder moralist te zijn. Zijn fantasie is rijker dan welke schilder ook in Nederland. Bovendien durft hij te spotten met  kerkelijke en wereldse machtigen. Dat moet in zijn tijd gewaagd zijn geweest. 

vrijdag 6 januari 2017

KONINGEN OP KRAAMVISITE

Jheronimus Bosch, 'Aanbidding van de Koningen', Drieluik,
Madrid, Museo Nacional del Prado

Met het schilderij “De aanbidding van de koningen” van Jheronimus Bosch is wat aan de hand. Je zou zeggen, wanneer is dat niet bij Bosch? Die man schildert immers nooit normale dingen, ook al lijkt het op het eerste gezicht zo normaal als een koe in de wei? 

We zien het bekende plaatje van een kerststal met in het midden het kindeke Jezus op schoot bij zijn moeder Maria, die samen devoot geëerd worden door 3 koningen. Onder het kind ligt een aandoenlijk wit schootkleedje zodat het kleed van Maria niet meteen onder gepoept of geplast wordt.

Er staan twee blanke en een zwarte koning voor Maria met kind. Heb je net Sinterklaas met Zwarte Piet gehad en dan staat daar ineens een zwarte koning, pal voor Maria en het kindeke Jezus. Het is nog een mooie koning ook, meer een jonge prins, helemaal in het wit gekleed met een exotisch cadeau in zijn hand en een al even exotische dienstbode achter zich. Afrika als een jonge prins op kraambezoek bij Maria en Jezus. Mooier kan het niet worden.

De oude neergeknielde grijsaard met rode mantel heeft zijn gouden beeld al voor de voeten van Maria gezet. De tweede grijs behaarde koning ziet er met zijn metalen kraag vol afbeeldingen een stuk krijgshaftiger uit. Hij heeft een gouden bord in de hand als cadeau voor de pasgeboren koning. 

Volgens de overlevering waren de 3 koningen door een heldere ster aan de hemel op de hoogte gebracht van de geboorte van een koningszoon. Dezelfde ster die ook de eenvoudige herders de weg naar de stal had gewezen. Die herders symboliseren het volk dat nieuwsgierig toekijkt. Ze loeren door een gat in de muur en vanaf het dak. Volk is nu eenmaal altijd nieuwsgierig.

Tegenwoordig zouden er TV camera’s staan en een groep paparazzi. De omstanders zouden selfie’s maken Jezus en Maria. Jammer dat dat toen allemaal nog niet bestond. Dan hadden we nu met veel meer zekerheid kunnen vaststellen hoe die geboorte van Jezus heeft plaatsgevonden. Nu moeten we er toch steeds naar raden ondanks bijvoorbeeld dit vroege schilderij van Bosch, die er ook zelf niet bij geweest is. 

Het mooie is dat de 3 koningen er geen moeite mee hebben dat een koningszoon in een stal is geboren. Blijkbaar was dat toen nog niet zo gek. Dat is vandaag de dag anders. Koningszonen en dochters worden in paleizen geboren met een gouden lepel in de mond. Ze zijn ook kinderen van erkende koningshuizen en niet zoals in dit geval van een eenvoudige plattelandsmeisje als Maria en een timmerman Jozef.

Over de meest opvallende man op het plaatje hebben we het nog niet gehad. We zien tussen de 3 koningen een half naakte man in de vervallen deur van de stal staan alsof hij zich een beetje schaamt voor zijn blootheid. Dat zou kunnen. Je gaat niet half naakt op kraamvisite. Dat is een regelrechte provocatie. Achter hem in de stal staat blijkbaar nog meer volk dat - zo te zien - bij hem hoort. 

Aangezien de bloterik met helm op zo te zien de helm van de middelste koning vast heeft, horen ze bij elkaar. Maar wie is hij dan? Ook iemand uit Azië zoals de middelste koning? Maar waarom dan? Zo op het eerste gezicht heeft zo’n man daar niks te zoeken. Nog minder snap ik dat Bosch hem zo een prominente plaats op het schilderij geeft. De bloterik heeft ook nog een koninklijke helm op zijn hoofd.


Ik heb wel een verklaring gevonden voor de aanwezigheid van deze naaktloper. Het staat in “De ‘geheimtaal’ van Jheronimus Bosch” van Jeanne van Waadenoijen (Hilversum 2007, blz. 61 en 62). Die verklaring lijkt geschiedkundig verantwoord maar is onbevredigend. Hij zou een volk vertegenwoordigen uit het Verre Oosten dat al enige Christelijke ideeën zou hebben gehad. Hij is een vooraankondiging van wat Jezus zal gaan brengen. Toch blijft er ondanks die verklaring er iets raars rond de man hangen.