ROOMS ERFGOED IN OSS

Pastorie met Christusbeeld in Geffen 2018

Kerststal in de Grote Kerk te Oss, 2018

Sint Servatiuskerk in Oijen. 2018

Interieur Sint Franciscuskerk te Megen, 2018

 

Moeder Maria met kindeke Jezus, Sint Franciscuskerk te Megen.

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

What do you want to do ?

New mail

KONINGEN OP KRAAMVISITE

Jheronimus Bosch, 'Aanbidding van de Koningen', Drieluik,
Madrid, Museo Nacional del Prado

Met het schilderij “De aanbidding van de koningen” van Jheronimus Bosch is wat aan de hand. Je zou zeggen, wanneer is dat niet bij Bosch? Die man schildert immers nooit normale dingen, ook al lijkt het op het eerste gezicht zo normaal als een koe in de wei? 

We zien het bekende plaatje van een kerststal met in het midden het kindeke Jezus op schoot bij zijn moeder Maria, die samen devoot geëerd worden door 3 koningen. Onder het kind ligt een aandoenlijk wit schootkleedje zodat het kleed van Maria niet meteen onder gepoept of geplast wordt.

Er staan twee blanke en een zwarte koning voor Maria met kind. Heb je net Sinterklaas met Zwarte Piet gehad en dan staat daar ineens een zwarte koning, pal voor Maria en het kindeke Jezus. Het is nog een mooie koning ook, meer een jonge prins, helemaal in het wit gekleed met een exotisch cadeau in zijn hand en een al even exotische dienstbode achter zich. Afrika als een jonge prins op kraambezoek bij Maria en Jezus. Mooier kan het niet worden.

De oude neergeknielde grijsaard met rode mantel heeft zijn gouden beeld al voor de voeten van Maria gezet. De tweede grijs behaarde koning ziet er met zijn metalen kraag vol afbeeldingen een stuk krijgshaftiger uit. Hij heeft een gouden bord in de hand als cadeau voor de pasgeboren koning. 

Volgens de overlevering waren de 3 koningen door een heldere ster aan de hemel op de hoogte gebracht van de geboorte van een koningszoon. Dezelfde ster die ook de eenvoudige herders de weg naar de stal had gewezen. Die herders symboliseren het volk dat nieuwsgierig toekijkt. Ze loeren door een gat in de muur en vanaf het dak. Volk is nu eenmaal altijd nieuwsgierig.

Tegenwoordig zouden er TV camera’s staan en een groep paparazzi. De omstanders zouden selfie’s maken Jezus en Maria. Jammer dat dat toen allemaal nog niet bestond. Dan hadden we nu met veel meer zekerheid kunnen vaststellen hoe die geboorte van Jezus heeft plaatsgevonden. Nu moeten we er toch steeds naar raden ondanks bijvoorbeeld dit vroege schilderij van Bosch, die er ook zelf niet bij geweest is. 

Het mooie is dat de 3 koningen er geen moeite mee hebben dat een koningszoon in een stal is geboren. Blijkbaar was dat toen nog niet zo gek. Dat is vandaag de dag anders. Koningszonen en dochters worden in paleizen geboren met een gouden lepel in de mond. Ze zijn ook kinderen van erkende koningshuizen en niet zoals in dit geval van een eenvoudige plattelandsmeisje als Maria en een timmerman Jozef.

Over de meest opvallende man op het plaatje hebben we het nog niet gehad. We zien tussen de 3 koningen een half naakte man in de vervallen deur van de stal staan alsof hij zich een beetje schaamt voor zijn blootheid. Dat zou kunnen. Je gaat niet half naakt op kraamvisite. Dat is een regelrechte provocatie. Achter hem in de stal staat blijkbaar nog meer volk dat - zo te zien - bij hem hoort. 

Aangezien de bloterik met helm op zo te zien de helm van de middelste koning vast heeft, horen ze bij elkaar. Maar wie is hij dan? Ook iemand uit Azië zoals de middelste koning? Maar waarom dan? Zo op het eerste gezicht heeft zo’n man daar niks te zoeken. Nog minder snap ik dat Bosch hem zo een prominente plaats op het schilderij geeft. De bloterik heeft ook nog een koninklijke helm op zijn hoofd.

Ik heb wel een verklaring gevonden voor de aanwezigheid van deze naaktloper. Het staat in “De ‘geheimtaal’ van Jheronimus Bosch” van Jeanne van Waadenoijen (Hilversum 2007, blz. 61 en 62). Die verklaring lijkt geschiedkundig verantwoord maar is onbevredigend. Hij zou een volk vertegenwoordigen uit het Verre Oosten dat al enige Christelijke ideeën zou hebben gehad. Hij is een vooraankondiging van wat Jezus zal gaan brengen. Toch blijft er ondanks die verklaring er iets raars rond de man hangen.

KERSTMAN AAN DE MUUR

Kerstman op zoek naar zingeving van de Kerstviering?

Ik ben opgegroeid met een kerststal onder een kerstboom. Eigenlijk meer een kerstgrot die mijn moeder handig maakte van speciaal grotpapier. Kerstboom en kerststal zijn samen een prachtig voorbeeld van een perfecte integratie van 2 culturen. De heidense kerstboom als feestelijk symbool van de dagen die weer langer gaan worden en de Christelijke kerststal als aankondiging van een nieuw begin met de geboorte van een mensenkind met een Goddelijke missie om ons te verlossen van het kwaad en de duisternis. Geen marketing bureau die zoiets ook maar in de verste verte had kunnen verzinnen.

De kersstal is een krachtig symbool voor een heleboel Christelijke opvattingen die nog steeds de basis zijn van onze cultuur. Het vertelt het verhaal van de eenvoudige moeder Maria die uitverkoren is om de moeder van de zoon van God te worden, aangekondigd door God zelve met hulp van een engel. Dat is wel even iets anders dan de Griekse en in hun voetspoor de Romeinse Goden die meestal vrouwen misleidden om aan hun Goddelijke trekken te komen.

Maria was getrouwd met Jozef. Samen vormden ze een eenvoudig gezin waarin Jozef als timmerman op eerlijke wijze de kost voor zijn gezin verdiende. Al was hij niet de vader van het kind waar zijn vrouw Maria zwanger van was, hij nam toch zijn verantwoordelijkheid voor haar en haar kind. Een indringende boodschap voor liefde en verantwoord vaderschap.

 'Bitte bei KOTZEN hineinknien' staat er bij de vrouwen wc deur in een Anwerps café. 

De boodschap van de kerststal is ook dat God zijn oog liet vallen op mensen die ondanks hun eenvoud en armoede toch een grote rol in de geschiedenis van de mensheid spelen. Een rol die zo groot is dat drie koningen van heel ver dure geschenken komen brengen aan de pas geborene. Een niet mis te verstane boodschap dat alle mensen voor God gelijk zijn. Vandaar dat in de Christelijke legendes veelvuldig sprake is van rijke zonen en koningsdochters die al hun geld en goed weggeven aan armen omdat ze beseffen dat voor God alleen telt wat je doet voor je naasten die je gelijken zijn. Een opvatting die tot op de dag van vandaag stand heeft gehouden, ook in een ontkerkelijkte samenleving.

De vrees van de toemalige machthebber koning Herodos voor het pas geboren koningskind uit eenvoudige ouders was zo groot dat hij daarvoor alle pasgeborenen uit het stadje Betlehem liet vermoorden. Vanwaar die vrees van een koning voor een pasgeborene? Ziehier een voorbeeld van de macht van de geest, de idee over de heersende politieke macht. Tot op de dag van vandaag geloven mensen daarin zoals we keer op keer kunnen zien op TV als groepen mensen zich geweldloos verzetten tegen onderdrukking en overheersing.

Kerstmis in de wachtzaal van een ziekenhuis.

De kerststal symboliseert in al zijn eenvoud een ommekeer in het denken van de plaats van de eenvoudige vrouw, man en kind in de wereld, de verhouding van God tot de mensen en de idee dat de geest uiteindelijk machtiger is dan welke aardse, materiële macht ook. Bovendien gaat er van de kersstal een grote troost uit voor elk gezin dat in moeilijke omstandigheden verkeert, materieel of geestelijk. En dan heb ik het nog niet eens over de belofte van vrede waarmee uiteraard op de eerste plaats geestelijke, innerlijke vrede wordt bedoeld.

Dit alles is voor mij als ongelovige de reden waarom ik elk jaar toch weer de kersstal bij de kerstboom zet. Daarmee krijgt kerstmis echt zin. Het is ook de reden waarom ik zo treurig wordt van tegen muren klimmende kerstmannen met cadeautjes op hun rug. Een symbool van niks die als modegril dan ook wel weer gauw uit het beeld zal verdwijnen. Niet voor niks proberen veel Hollywood films de kerstman op te tuigen als een man die het goede in ons wakker maakt, die kinderen beschermt tegen het kwade, huiselijke vrede brengt enz.. Een zoektocht naar de zingeving van kerstmis terwijl die al eeuwenlang vastligt in de kerststal, tenminste als je die wilt zien.