Posts tonen met het label het laatste oordeel. Alle posts tonen
Posts tonen met het label het laatste oordeel. Alle posts tonen

maandag 5 februari 2024

JEROEN BOSCH

Detail uit Het Laatste Oordeel van Jeroen Bosch, te zien in de Kunst Akademie in Wenen.


Jeroen Bosch is een fascinerend schilder, een meesterschilder van de hoogste categorie. Hij heeft enkele wereldberoemde drieluiken gemaakt waarop zoveel te zien is dat je er nooit op uitgekeken raakt. Helaas is geen enkel van die drieluiken behouden gebleven voor den Bosch, de plaats waar hij gewoond en gewerkt heeft, en zelfs niet voor Nederland.

Een van de beroemdste is misschien wel “De Tuin der Lusten” Het daagt de verbeeldingskracht van de toeschouwer maximaal uit. Het is te zien in het museum El Prado te Madrid. De drieluik “De Verleiding van de Heilige Antonius” hangt in het Portugees Nationaal Museum voor Oude Kunst te Lissabon.


Detail uit Het Laatste Oordeel van Jeroen Bosch.


Een ander beroemd drieluik hangt in Wenen, in de galerie van de Kunst Akdemie op Schillerplatz nummer 1. Gelukkig weten niet veel mensen dat. Nergens groepjes toeristen te zien met hun gidsen. De galerie is zoals een galerie moet zijn, een rustige ruimte voor de zintuigen en voor bezinning. 

De schilderijen van Bosch zijn immers schilderijen met veel inhoud. De verbeelding van goed en kwaad in beeld gebracht door fantasiefiguren die in je geest gaan rond zwerven. Raadselachtige figuren die door de tijd heen hun directe betekenis voor de kijker hebben verloren, maar je voelt de betekenis en die is gruwelijk en overdonderend. Misschien juist daardoor blijven ze fascineren.


Detail van Het Laatste Oordeel van Jeroen Bosch.

In de schilderkunst van Bosch gaat het over mensen en mensheid, gewone mensen. Hij schildert geen belangrijke, rijke of hooggeplaatste figuren. Het zijn schilderijen met mensen die mensen dingen doen, goede en slechte dingen. Bruegel is niet voor niks zijn opvolger. Ook die schilderde de mensen maar dan aardser en geen dreiging van het kwaad op de achtergrond .


Jeroen Bosch is een van onze belangrijkste schilderkunstige erflaters. Zijn schilderijen houden ons na ruim 500 jaar nog steeds een spiegel voor. Hij is een zedenmeester zonder moralist te zijn. Zijn fantasie is rijker dan welke schilder ook in Nederland. Bovendien durft hij te spotten met  kerkelijke en wereldse machtigen. Dat moet in zijn tijd gewaagd zijn geweest. 

dinsdag 9 juli 2019

DE VERNIEUWDE LAKENHAL IN LEIDEN (DEEL 1)

Het Drieluik "Het Laatste Oordeel" (1526-1527) van Lucas van Leyden (1493-1533) neemt een prominente plaats in een van de zalen. De vroeg begaafde schilder is jong gestorven. Dit altaarstuk deed me denken aan de bidprentjes die ik vroeg kreeg. Van Leyden brengt het laatste oordeel braaf, volgens de regelen der kunst van die tijd, in beeld. "Het Laatste Oordeel" van Jheronimus Bosch, min of meer een tijdgenoot van Van Leyden, spreekt me meer tot de verbeelding als het om oordeel en hel gaat.


Toen ik deze neger zag, moest ik twee keer kijken, zo echt kwam hij over. Wat intrigeert is dat hij de drager van het kruis van Jezus Christus vast heeft. Ik vroeg mij af of dit een eigentijdse verbeelding van de slavernij is of juist het tegendeel, ook hij is verlost? Het werk heet "preparations" en is in 1960 gemaakt door Roy Villevoye. De zwarte man is een Asmat man, een volk in Nieuw Guinea. Zij zouden net als Westerlingen geloven dat leven alleen mogelijk is via de doden. De vraag is dus hoeveel verschillen we van elkaa, aldus het museumbordje. De vraag blijft waarom ene Asmat man met het kruis van JC?

Leiden als bakermat van de Hollandse schilderkunst klinkt wat aanmatigend maar met Rembrandt, Jan Goyen, Jan Steen en Gerrit Dou om enkele van de beroemdste Leidse schilder te noemen, had Leiden onmiskenbaar veel in huis.


Laatst vroeg ik me af waar het werk van Jan Wolkers (1925-2007) was gebleven. Tot mijn verrassing heeft de Lakenhal werk van hem waaronder deze prachtige monochrome "Manhattan" (1964).


Een van de sjieke kamers in het museum die de rijkdom van het vroegere Leiden uitstralen.


De indrukwekkende trappenhal met op de eerste etage op de muur gedrukte gedichten. Bovenaan de trap een gedicht van Ilja Leonard Pfeijffer met een mooie  eerste zin "de tijd sloopt slordig, morst herinneringen,"


Het licht lijkt te zweven over de vloer van de hal. Links achter de zuil hangen twee schilderijen van Jan Wolkers waarvan ik meen te weten dat Wolkers zelf zei dat hij het licht wilde vangen.


Indrukwekkend wapentuig met op de achtergrond een enorm uitvergrote foto, een (net iets te) theatraal historiestuk van Erwin Olaf (2011).


Een Griezelkabinet op de bovenste verdieping van het museum.


Dit zou een Margritte kunnen zijn  maar het is een foto gemaakt vanuit het museum.


Het is en blijft heel moeilijk om het lijden van mensen uit te beelden. Het wordt al gauw teveel van het goede. Dit is een detail uit het schilderij "De Zelfopoffering van Burgemeester Van der Werf" door Gustaf Wappers (ca. 1830). Een thema dat pasta bij de dramatische romantiek van de negentiende eeuw.


"Couturejurk Nieuw Leids Laken #3", 2018 van Edwin Oudshoorn. Het contrast tussen deze frivole jurk en de ernstige mansportretten op de achtergrond is groot.