DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 72

De kerk is een stille getuige van een voorbij geestelijk aan het worden.

Gelukkig komt Krulkop af en toe naar Eindhoven, meestal op woensdagavond, de mooiste dag om de werkweek te breken. Naast de gebruikelijke wetenswaardigheden praten we over onze toekomst. Er zit voorlopig niets anders op dan dat we maar wat aan improviseren tussen Eindhoven en Oss. In het weekeinde hebben we elkaar, doordeweeks wordt er gewerkt, ik bij Philips, zij thuis. Een strak schema waar voorlopig weinig aan te doen valt.

Ik haal haar rond zes uur op van het nieuwe in beton gebouwde station vanwaar we naar het langzaam uitdovende centrum wandelen. Eindhoven mag dan een grote stad zijn vergeleken met mijn geboortestad, na sluitingstijd van winkels en fabrieken is het in Eindhoven net als in de rest van Nederland onverbiddelijk etenstijd. Iedereen aan tafel en daarna op de bank met koffie voor de TV, met dank aan Philips. 

Grootstad of niet, veel is hetzelfde als in mijn geboortestad, dezelfde rommelige  verzameling aan winkelpanden en tot winkels omgebouwde huizen. Het stadscentrum is bezig het hart van onze consumptiemaatschappij te worden en daarvoor moet af en toe ook wat gesloopt worden. De Roomse kerken herinneren aan het verleden van de stad als dorp, toen de kerk nog in het midden van het leven stond. Ze staan er in neogotische stijl verloren bij. De overdaad aan volkse beelden van heiligen wordt in de hoofden van de gelovigen verdrongen door TV beelden van nieuwe helden.

Het verhaal van de geboorte en dood van Christus, de uiteindelijk stichter van de Roomse kerk, hangt nog trouw aan de muur maar voor hoe lang nog? Door glas in lood ramen met de bekende taferelen uit het leven van Christus en de latere heiligen, valt in de lege kerk een zacht gedempt licht waardoor het geheel een sprookjesachtige sfeer krijgt. De kerk is een museum van een voorbij geestelijk leven.

Tijdens onze wandeling kijken we uit naar een betaalbaar restaurant. Collega oud-commando Z. heeft ons de Chinees Pom Lai in de grote winkelstraat aanbevolen, niet duur en toch goed. Hij kan het weten. Zijn van oorsprong Indische vrouw kent de Chinees-Indische keuken van haver tot gort. Voor ons is alles nieuw, zowel buitenshuis eten als chinezen. Het voelt aan als een luxe juist omdat we zuinig moeten zijn met ons zakgeld.

We brengen er de tijd door tot Krulkop de trein moet halen. Na het afscheid op het station loop ik terug naar huis, mijn nieuwe doordeweekse thuis. Het besef dat ik haar vrijdagavond weer zal zien, maakt het leven op de terugweg naar mijn nieuwe thuis lichter. Terug op mijn kloosterkamer overvalt me alsnog een lichte melancholie, een verlangen naar ik weet niet wat. Naar ergens anders ver weg, waar misschien een ander leven mogelijk is.

(verschijnt elke dinsdag)

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 71

De Luit spelende Nar van Frans Hals hangt boven mijn bed.

Ik ben niet veel op mijn kloosterkamer. Overdag ben ik aan het werk. Des avonds thuis doe ik meteen mijn colbert uit en mijn das af en schiet een trui aan. Ik ben een echte truiman. Tot verdriet van mijn moeder droeg ik op de middelbare school een donkerrode trui tot hij totaal versleten was met elleboogstukken en al. Ze zag mij veel liever in een pak met wit hemd en stropdas. Ze vond dat ik er dan knap uitzag. Ik geef toe dat ik er mee overweg kan als het moet maar als het even kan liever niet.

Daarna ga ik naar beneden en eet warm met het hele gezin, alweer net als thuis. En net als thuis eten we elke dag de heilige drie-eenheid: soep, aardappelen met vlees en nagerecht. Soms help ik afruimen en blijf daarna nog wat napraten. De zoon en de twee dochters hebben een druk sociaal leven en zijn meestal ’s avonds weg.

Als ik thuis ben op mijn pijpenlaatje wordt er rond acht uur beneden aan de trap geroepen of ik beneden koffie kom drinken of dat ik het boven wil hebben. Voor de gezelligheid ga ik meestal naar beneden. Het zijn geen beklijvende gesprekken, de bekende koetjes en kalfjes. Ze staan daar midden in de kamer en je krijgt ze met geen mogelijkheid weg. Toch blijf ik een tijdje plakken, uit beleefdheid en ook wel benieuwd waar het allemaal op uitdraait.

Soms wandel ik na het eten de stad in. Als ik dan aankondig dat ik in de stad zal koffie drinken, reageren mijn hospita en haar kleine koning verbaasd, bijna verontwaardigd. Jammer van het geld, thuis kost een kopje koffie niks. Ze hebben gelijk maar ik heb het er voor over. Geld is ook niet alles. Trouwens ik moet de stad in als ik die ooit wil leren kennen.

Ik kan het hun niet zeggen maar ik heb behoefte aan frisse lucht, ook geestelijk. Ik neem het mijn gastheer en vrouw niet kwalijk, maar hun geestelijk leven is benauwend en saai, voorspelbaar ook. Voor hen is het leven nu eenmaal zo, maar moet ik het daarmee doen? Ik besef dat zulks moeilijk is uit te leggen. Zij kunnen zich met de beste wil van de wereld geen ander leven voorstellen dan zij nu hebben. En al staat ook in mijn familiewapen geschreven “doe maar gewoon dan doe je gek genoeg”, dan wil ik toch nog wel onderzoeken wat dat is. Wie weet vind ik de stad Eindhoven een begin van een antwoord.

Dus hou ik mijn mond. Er zit niks anders op dan deemoedig te aanvaarden dat de geestelijke horizon van de een nu eenmaal niet die van de ander is. Het besef van de onmogelijkheid om hierover te praten, maakt je in zekere zin eenzaam, je beperkt je gesprekken noodgedwongen tot keuvelarijen, maar het is beter eenzaam te zijn dan permanente misverstanden te hebben met alle ruzie van dien.
(verschijnt elke dinsdag)

MET DE AUTO VAN OSS NAAR MAASTRICHT, 5 DECEMBER 2018

Oss

Oss

Oss

Oss

Kerk van Sint Oedenrode

Eindhoven

Eindhoven

Eindhoven

Maastricht

Maastricht

Maastricht

Maastricht

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 70

 

Straat in Philipsdorp (Strijp, Eindhoven)in de jaren vijftig van de vorige eeuw.

Elk laatste vrijdagochtend van de maand halen alle witte boorden, behalve uiteraard het hogere management, beneden in ons gebouw hun salariszakje op. We staan bedaard te wachten tot we aan de beurt zijn. Ik schuifel mee tot ik vooraan sta. Ik geef mijn naam op aan de mannen en vrouwen achter de tafel. Een van hen kijkt na of het klopt en zoekt vervolgens in de bakken vol met zakjes naar mijn salariszakje om het me vervolgens te geven.

Na ontvangst van het kasgeld begint het weekeinde. Wie gaat er na een zo vreugdevolle uitbetaling nog echt aan het werk? Salaris is in mijn geval en dat van mijn collega’s een groot woord. Als beginnende witte boorden verdienen we minder dan de arbeiders in de productie. Maar zo wordt ons verzekerd, wij hoeven ons daar geen zorgen over te maken. Over een paar jaar haalt onze salariscurve die van de blauwe boorden in en stijgt daarna maar door naar de top. De blauwe boorden zitten al vroeg in hun leven aan hun top terwijl die van ons nog moet komen. Dat is een hele troost voor ons.

Ik betaal honderd gulden per maand voor volledig pension, dat is niet veel voor slapen, eten en drinken. Mijn volpension bij de familie is meer een vriendendienst aan mijn vader dan een zakelijke overeenkomst. Solidariteit van vakbondsmensen onder elkaar. Die honderd gulden zijn net iets meer dan de helft van mijn maandloon. Van wat overblijft betaal ik mijn wekelijkse treinkaartjes naar huis, mijn kleren en zakgeld. De rest is voor mijn moeder die de wekelijkse was voor me doet en waarvoor ik in de weekeinden thuis slaap en eet.

Voor honderd gulden volpension kun je geen luxe verwachten, wat ik ook niet doe. Mijn slaapkamer is een pijpenlaatje gelegen aan de voorkant van het huis. Je komt er via een trap vanuit de woonkamer. Aan het eind van de kleine overloop is mijn deur. Tegenover de deur is een klein raam van waaruit ik voorover gebogen een stuk van de stille straat zie. Er staat een tafeltje rechts tegen de muur met nog net genoeg ruimte tussen tafel en bed om van de deur naar het raam te lopen. Aan de smalle kant van de tafel, met de rug naar de deur, staat een stoel. Die is voornamelijk om mijn kleren overheen te hangen voor het naar bed gaan. De kamer is kleiner dan thuis maar daar heb ik nooit een kamer voor mij alleen gehad. Ik ben er dus toch een beetje op vooruit gegaan.

Om het gezellig te maken heeft mijn hospita een kleedje op het tafeltje gelegd met daarop een bloempotje. Boven het tafeltje heb ik een rood geel gekleurd Tomadorekje opgehangen voor een paar boeken die ik van thuis heb meegenomen. Meestal lees ik liggend op het stugge pluche bedsprei. Aan het hoofdeinde van mijn eenpersoons bed heb ik een ingelijste reproductie van de vrolijke luitspeler van Frans Hals gehangen.
(verschijnt elke dinsdag)

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 69

Mijn vader heeft een kamer met vol pension voor me gevonden bij een bevriende vakbondsman in het voormalige Philipsdorp in Strijp. Het toeval wil dat ze wonen op loopafstand van de imposante rij gebouwen van Philips Strijp waar ik werk. De bevriende vakbondsman is penningmeester van een afdeling van de Eindhovense voedingsbond.

Vanwege een hartkwaal is hij met vervroegd pensioen. Hij brengt de dag door in een stoel die als een troon staat naast de kachel in de woonkamer, halverwege de voorkamer en de keuken. Zo overziet hij alles wat in huis gebeurt. Door de dag heen leest hij de krant, luistert naar het nieuws en de actualiteiten op de radio en lost puzzels op in speciale puzzelboekjes.

In een van de eerste weken dat ik bij ze woon, nodigt hij me uit voor zijn wekelijkse ronde langs de leden van de afdeling. In een grote oude Opel met stuurversnelling rijden we door een groot deel van Eindhoven. We lopen meestal achterom naar de keukendeur. De vakbondscontributie ligt al klaar op de keukentafel. Hij stelt me voor als de zoon van Theo die sinds kort bij Philips werkt en nu bij hem woont zo lang het nodig is. Er wordt instemmend geknikt. Na nog een kort praatje over het werk en ziektes vertrekken we naar het volgende adres.

Eigenlijk komen ze uit Drente. Na de Tweede Wereldoorlog kon hij komen werken in Eindhoven, in een van de bakkerijen van etos. Zo te horen missen ze hun geboortegrond niet. Dat zou ook moeilijk kunnen want ze hebben intussen drie grote kinderen, twee dochters en een zoon, die alle drie bij Philips werken. Na de lagere school zijn ze naar de Philips school geweest. De zoon werkt in de glasfabriek, de twee dochters op een kantoor in het ELA gebouw dat ook op Strijp staat. ELA staat voor Electro Akoestiek en Apparaten, een belangrijke Hoofd Industrie Groep van Philips waar onder andere bandrecorders en geluidsinstallaties voor bioscopen worden gemaakt.

Geen van drieën hebben ze haast in de liefde, ook al willen de twee meiden nog wel eens uitvoerig vertellen over wat hun met deze of gene mannelijke collega is overkomen. De belangstelling is er wel maar haast dus niet. Ik word van begin af aan beschouwd als lid van het gezin. Ik eet mee aan tafel bij het ontbijt en het avondeten.

Ik eet wat de pot schaft, een boerse pot als thuis, de heilige drieëenheid soep, aardappelen met vlees en pudding. Net als thuis mag onder het eten gepraat worden. We praten over de dingen van alledag op het werk en er worden nieuwtjes uitgewisseld. Ik blijf wat op de achtergrond, per slot van rekening ben ik nieuw en ondanks alle hartelijkheid niet echt een gezinslid. Ik merk al gauw dat kritiek op Philips niet wordt gewaardeerd. Niemand wil er een kwaad woord horen over het bedrijf dat het gezin zoveel goeds brengt.
 
(verschijnt elke dinsdag)

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 62

Ansichtkaart van Eindhoven uit 1914 met de Rechtestraat. Eindhoven is een samenraapsel van dorpen aaneengesmeed tot een stad.

Hoe klein onze afdeling ook is, we hebben een boekhouder, een gewichtig kijkend man met zwaar montuur, formeel gekleed in donker pak, wit overhemd met stropdas. Zijn houvast in de wereld is administratieve orde. Zodra hij ook maar het vermoeden heeft van eigengereid optreden van een van ons, komt hij zijn beklag doen. Hij is het tegengestelde van onze goedmoedige tekenaar, een  mopperaar in altijd dezelfde gebreide trui. 

Waar zijn misnoegen over de wereld vandaan komt, is niet duidelijk. Misschien is het een vage teleurstelling over het leven in het algemeen, misschien omdat het hem niet gelukt is een echte kunstenaar te worden? Hij tekent voor onze brochures. Het zijn strakke lijntekeningen volgens de regelen der kunst. We beschikken ook nog over de luxe van twee loopjongens die door de gebouwen zwerven om dummy’s van apparaten op te halen die getekend of gefotografeerd moeten worden. 

Terug achter mijn bureau van een van mijn eerste gesprekken met mijn afdelingschef merk ik dat mijn nog onbeschreven schrijfblok en nieuwe balpen vastgeplakt zitten aan het bureaublad. Een flauwe pesterij bedoeld om mijn reacties te peilen. Het lijkt me het beste er geen aandacht aan te besteden.

Ik meen te merken dat collega E. zich een beetje schaamt voor de grap. Hij begint een bemoedigend praatje met me. Ik beschouw het als een handreiking.E. is de versierder van de radio in de vensterbank. Nu de vrede tussen ons is getekend begint hij te vertellen. Hij is bij Philips helemaal niet op zijn plaats. Zijn grote doel in het leven is toneelspeler worden. Hoe eerder hij weg kan bij Philips hoe beter maar daarvoor moet hij eerst slagen voor het toelatingsexamen voor de toneelschool in Arnhem. Tot die tijd maakt hij technisch commerciële informatie over grammofoons. Hij is getrouwd en woont in Eindhoven, in het stadsdeel Gestel.

Eindhoven is dan nog min of meer een samenraapsel van de dorpen Strijp, Gestel, Woensel, Tongelre en Stratum die door Philips en in mindere mate de van Doorne’s Autofabrieken DAF,  Bata en nog wat andere grootindustrie aan het begin van de 19e eeuw zijn aaneen gesmeed tot een stad. Voor de zogenaamde echte stadsmensen, veelal hoger opgeleide import, is Eindhoven een groot dorp. Voor mij is Eindhoven de eerste grote stad waar ik kom te wonen.

(verschijnt elke dinsdag)

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 60

De tijd begint te dringen. De zomer loopt ten einde. Ik moet aan de slag.  Lanterfanten is nooit een doel in mijn leven geweest.  Maar voor ik kan wanhopen, komt mijn vader, de immer vasthoudend vakbondsman, met een krantenadvertentie. Deze keer geen baan bij de overheid maar bij een grote fabriek in het zuiden des lands en dan weet je het wel. Ze kunnen daar jonge mensen gebruiken voor van alles en nog wat.

Ik zie Philips wel zitten. Ik heb altijd veel plezier gehad van mijn Philips Pionier radio bouwdoos. Het gemakkelijk in elkaar te knutselen radiootje met zijn zelf te wikkelen spoel, transistors en diodes geeft via een kristalletje verbonden aan een oortelefoontje, prima ontvangst van Hilversum 1 en 2. Dank zij de Pionier ben ik ’s avonds in bed verbonden met radioland. De enige zwakke plek van de Pionier is zijn lange antenne. Ik gebruik de waslijn beneden in de achtertuin. Helaas maakt mijn moeder de verbinding regelmatig stuk met haar zwabber en poetsdoek tijdens de poetsbeurt van mijn slaapkamer. Maar gelukkig is het ook weer gemakkelijk te maken.

De twee keer dat ik vakantiewerk heb gedaan bij Philips zijn me ook goed bevallen. Het was er goed werken voor een schooljongen van 14 jaar. Ik verdiende 18 gulden per week en kreeg met een het eind een bonus. Een eigentijds kunststoffen schemerlampje voor op de TV. Het heeft nog jaren ons gezinsleven bijgelicht tijden het TV kijken.

Ik ga dan ook vol vertrouwen naar Philips personeelszaken in de Emmastraat in Eindhoven. De psychologische tests lopen goed af en ik word aangenomen. Ik kom te werken bij de Technisch-Commerciële Informatie Groep van de Hoofd Industrie Groep Radio Grammofoon en Televisie in een van de grote gebouwen van Philips Strijp aan de rand van het Philipsdorp.

(verschijnt elke dinsdag)

FOTOBLOG: VAN ABBE MUSEUM

Wij waren een dag voor de opening van de tentoonstelling "Glow Special: Stoplicht"
vandaar het stoplicht voor de voordeur van het museum. 
Het museum gaat trouwens pas om elf uur 's morgens open. Een beetje laat vonden we.

Een mooie praatplek over de vragen die het museum opwerpt.
De vragen zijn naar onze smaak nogal modieus: "Maak je als homo, homo-kunst?"
"De kunst als werkwoord." (geen idee waarom dit in het Spaans staat)
"Whose feminism is yours feminism?" 

Visueel imponerende zaal met bal maar we hebben geen idee wat hier te berde wordt
gebracht. We vermoeden dat de zaal hoort bij de tentoonstelling "De Straat" 
die gaat "over de straat als vorm van samenleven". Ook weer zo een praatthema.
De tentoonstelling lijkt een soort "geïllustreerde cursus" . 

Hierboven een deelvan de tentoonstelling "The Making of Modern Art".
In plaats van een serie schilderijen die dit proces kunnen verbeelden
krijgen we overvolle kabinetten met heel veel materiaal. Overdaad schaadt.

Dit doek verklaart misschien waarom het museum zich zo graag bedient van Engels.

We hebben veel schoolbezoeken gezien in het museum.
Het museum doet schools aan.

Een schilderij van Mondriaan hangt verloren tussen allerlei ander materiaal.

 

Twee identieke schilderijen van Mondriaan waarvan eentje een kopie is.
Het museum wil ons laten nadenken over de vraag of de kopie
een realistisch werk of net als het oorspronkelijke werk
een abstract schilderij? Tja. 

Boven de plasbak hangt de volgende tekst in Nederlands en Engels:
"In 1917 plaatste Marcel Duchamp een urinoir op een sokkel in een museum.
Door het gebruiksvoorwerp van zijn functie te ontdoen,
te signeren en als sculpturaal object te introduceren verklaarde hij het tot kunst.
Tania Bruguera (1968, Havana, Cuba) plaatste dit gesigneerde urinoir in het publieke toilet
van het museum (ps. met als titel 'Arte Util' =Nuttige Kunst). Door het kunstwerk zijn oorspronkelijke functie terug te geven nodigt ze ons uit om na te denken
over de gebruikswaarde en maatschappelijke functie van kunst."
Ga er maar aan staan.