Posts tonen met het label Bonnefanten museum. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Bonnefanten museum. Alle posts tonen

donderdag 19 juni 2025

BONNEFANTEN MUSEUM: HEDENDAAGS BEELD IN DIALOOG MET MIDDELEEUWSE BEELDEN

Voor de Middeleeuwer waren heiligenbeelden vanzelfsprekend en begrijpelijk. Hedendaagse beelden daarentegen hebben uitleg en toelichting nodig als gevolg van het verlies aan een gemeenschappelijk -katholiek of christelijk - verhaal. Voor meer informatie over het beeld, leze men de blog.


Als ik de zaal in het Bonnefantenmuseum binnenloop herken ik de beelden meteen. Het zijn heiligenbeelden waarvan ik dankzij mijn katholieke opvoeding de betekenis ken. Niet van elke heilige afzonderlijk, daarvoor zijn er teveel, maar in het algemeen weet ik dat het om beelden gaat van mannen of vrouwen die in hun leven voorbeeldig gedrag hebben getoond waarmee ze een plek naast God in de hemel hebben verdiend.


Sommige heiligen zijn bekender dan anderen. Er is een zekere rangorde van heiligen. De Heilige Maagd Maria staat op het hoogst op de ranglijst. Als de aardse moeder van Christus heeft ze bijna de status van een Godin en steekt ze met kop en schouders boven de anderen uit.


Andere belangrijke heiligen zijn natuurlijk de twaalf apostelen die overigens ook weer een rangorde hebben. Petrus is heel belangrijk, net als de vier evangelisten, de schrijvers van het Nieuwe testament, de getuigenis over het leven van Christus. Maar er zijn ook gewone heiligen als de Heilige Franciscus of Antonius enz.


Er staat een beeld in de zaal dat ik niet kan plaatsen. Pas na lezing van de bijbehorende toelichting weet ik waar het beeld over gaat (zie foto). De titel van het beeld is ‘Arcangelo III 2020” en is gemaakt door Berlinde De Bruyckere (1964,Gent) en bestaat uit was, hout, dierlijk haar, metaal en epoxy. 


“Dreigend, maar tegelijkertijd ook in zichzelf gekeerd, balanceert Arcangelo III op de tippen van diens tenen. Het silhouet wordt gevormd door stijve was waar dierlijke vacht in kleeft. Hoewel de vacht neerwaarts hangt, lijkt het alsof de figuur elk moment kan opstijgen. Het beeld zit met zulke tegenstrijdigheden, net als de periode waarin het werd gemaakt: de COVID-19-pandemie. De titel verwijst naar een engel. Deze figuur brengt, net als zorgverleners, hoop op verlossing en troost. Berlinde laat zich inspireren door de christelijke traditie en westerse kunstgeschiedenis. In deze zaal staat het hedendaagse werk in dialoog met middeleeuwse beeldhouwwerken met verwante onderwerpen.”


De dialoog tussen middeleeuwse kunst en moderne of hedendaagse kunst maakt alvast een ding duidelijk. Moderne of hedendaagse kunst verliest het van de middeleeuwse kunst als het om betekenis gaat. Middeleeuwse kunst is gebed in een gedeelde geestelijke wereld, een wereld die ik als modern mens dankzij mijn katholieke opvoeding nog enigszins kan bevatten. 


Maar wat zeggen hedendaagse beelden? Weinigen die het weten. Het beeld van De Bruyckere wordt pas begrijpelijk na uitleg van het museum. Op zichzelf staand zonder uitleg is het moeilijk te vatten. Je ziet wel triestigheid maar het waarom daarvan is niet duidelijk. Of zie je een gevallen engel die weer omhoog wil?  Of is het iemand in diepe rouw?


Er zit geen vanzelfsprekend verhaal maar aan het beeld zoals aan de omringende heiligenbeelden. Dat is het probleem van de moderne kunstenaar. Welk verhaal moet hij vertellen of vertelt hij het verhaal dat er geen verhaal meer is? Moderne kunst is alles behalve toegankelijk, tenzij je je als kunstenaar beperkt tot plaatjes maken, plaatjes die uit het leven gegrepen zijn. 


Over het algemeen zijn hedendaagse beeldenvoor het grote publiek ontoegankelijk en daarmee onbegrijpelijk. Met de moderne kunst en de ontkerkelijking is de vanzelfsprekendheid verdwenen. Kunst is individueel geworden, zo individueel dat je uitleg van een museum, van de maker of een deskundige nodig hebt. Dat stelt de kunstenaar voor de vraag wat kan hij nog maken dat betekenis heeft voor het brede publiek. 


 


maandag 17 augustus 2020

MYSTERIEUZE BEELDENTOVENAAR MARK MANDERS IN BONNEFANTENMUSEUM


Beelden kunnen je betoveren. Je komt er niet op uitgekeken. Ze oefenen een onverklaarbare aantrekkingskracht op je uit om te blijven kijken, er omheen te lopen en je te verbazen. Dat is het effect wat de beelden van Mark Manders op mij handen. Zelfs toen ik de foto's voor deze blog klaar maakte, hadden de beelden dat effect. Mark Manders betovert je met zijn beelden. Alsof je iets ziet wat je daarvoor nog nooit gezien hebt en wat je daarna nooit meer zult vergeten. Ik zou zeggen, laat je ook betoveren door Mark Manders. Nog tot 23 augustus te zien in Bonnefanten Museum te Maastricht.

PS. Om misverstanden te voorkomen. De onderschriften zijn van mij, dus niet van MM! De titels volgens MM zijn uiteraard in het museum zien.

PS2. De expositie heet " The Absence of Mark Manders" (Overigens heb ik een hekel aan Engelse titels voor exposities in Nederland. Niet omdat ik een hekel heb aan Engels, integendeel, maar omdat ik de Nederlandse taal een mooie taal vind en Maastricht mag dan in het diepe zuiden liggen van Nederland, het is altijd nog Nederland).

Ik zie je


De gekruisigde aan de kloostertafel


Achtergelaten


Treurig leven


Beklemd


Ik kom straks tot leven


Gespleten eenheid

Wie ben ik?

woensdag 25 september 2019

ANDY SUMMERS IN BONNEFANTEN



Ik heb onlangs de fototentoonstelling  “A certain strangeness” in het Bonnefanten museum in Maastricht bezocht. Dat viel niet mee. Er hangen ongelooflijk veel foto’s. Ik heb ze niet geteld maar het zijn er veel. Teveel voor mij in iedere geval maar misschien is dat een kwestie van leeftijd. Op een gegeven moment ben je moe van het kijken en neem je niks meer op.


De foto op de voorkant van de brochure van Bonnefanten. Andy over het waarom van zijn foto's: "Tijdens mijn jeugd hadden mijn ouders twee gehavende koffers barstensvol foto's.We zijn een paar keer verhuisd , maar die twee koffers doken altijd weer op. De foto's, "kiekjes" noemden mijn vader en moeder ze, lagen totaal ongeordend door elkaar, een rommelige chaos, een ratjetoe van foto's die een illustratie vormden van de jaren die mijn ouders hadden doorgemaakt...Ze waren intrigerend en magisch. Het was een andere tijd, de wereld voordat ik er was, en daarom hadden ze iets eigenaardigs en een charme die maakte dat ik steeds opnieuw een kijkje nam" (overgenomen uit de brochure)

Ik weet niet meer op welk moment maar op een gegeven moment had ik het ook wel gehad met de certain strangeness. Hoe vertaal je dat trouwens? Google geeft als vertaling "een zekere vreemdheid." In de museum brochure staat "een zekere eigenaardigheid". Dat vind ik niet zo een goede vertaling. Ik denk eerder aan "een zekere raadselachtigheid." Iedereen ervaart zijn omgeving wel eens iets dat vreemd is of raadselachtig. Fotografen zullen het wellicht vaker meemaken omdat ze nu eenmaal meer om zich heen kijken.


Foto van Andy Summers


De wereld is zonder twijfel een vreemde plaats. Je weet niet eens waarom je in die wereld bent. Bovendien doen mensen vaak onbegrijpelijke dingen en speelt het toeval voortdurend een rol. Situaties veranderen zoals water in een rivier stroomt. Breng daar maar eens enige logica in. Als fotograaf probeer je dat maar het mislukt vaak. Je foto’s maken de chaos alleen nog maar groter en onbegrijpelijker.


De tentoonstelling in Bonnefanten. Foto petrus nelissen


Andy Summers heeft er zijn vak van gemaakt naast een beroemd gitarist te zijn van de popband The Police. Van zijn band weet ik niks, zijn foto’s mogen er zijn al wordt de afwezigheid van enige andere betekenis behalve dat het vreemd is wat je ziet, op den duur vermoeiend. Hij zou er daarom beter aan doen om een overtuigende selectie van zijn foto’s te maken. Dat hij een goed fotograaf is naast gitarist is wel duidelijk. Daar zijn geen honderden foto's voor nodig.


de tentoonstelling in Bonnefanten. Foto petrus nelissen


De foto’s zijn allemaal in zwart-wit. Een kleurige wereld terugbrengen naar zwart-wit foto’s en niet naar kleurenfoto’s werkt op zich al bevreemdend. Daarom ook worden zwart-wit foto’s vaak als artistieker ervaren dan kleurenfoto’s. Het zwart-wit met zijn grijstinten benadrukt het vreemde, het raadselachtige, het mysterieuze in de wereld en van ons doen en laten en dat is op zich al  artistiek genoeg voor veel mensen.


De tentoonstelling in Bonnefanten. Foto petrus nelissen

Als ik het goed gelezen heb in de brochure (zie tekst onder de bovenste foto) is Andy Summers bezig zijn eigen koffers met "kiekjes" vol te maken met foto's die net zo vreemd zijn, raadselachtig, mysterieus of zelfs magisch als die hij aantrof in de twee koffers van zijn ouders. Daar is hij in geslaagd.

De tentoonstelling is te zien t/m 27 oktober

maandag 7 januari 2019

DAVID LYNCH IN HET BONNEFANTEN MUSEUM

 
David Lynch, SoMe one is in my house, overzichtstentoonstelling in het Bonnefantenmuseum in Maastricht.
Uitgedaagd door de aankondiging op de website van het Bonnefanten Museum ben ik onlangs naar een overzichtstentoonstelling van David Lynch (1946, een jaargenoot van me) wezen kijken. Hij is een bekend filmer maar daar wist ik niks van. 

David Lynch, 'Bob sees himself walking toward a Formidable Abstraction', 2000 Zoiets moet je wel durven maken.

Op de tentoonstelling draait een  zwart /wit filmpje, letterlijk een tekenfilmpje. Het is grappig en fascinerend om te zien. En dat geldt eigenlijk voor alles wat ik van hem gezien heb en dat is heel wat. Volgens het museum hangen en staan er 500 werken. Alles zien kan natuurlijk niet in een paar uur. 



David Lynch, 'Bobs Anti Gravity Factory', 2000 Dwaas idee maar ik zou de techneuten met dit soor dwaze ideeën niet graag de kost willen geven.


Er langs slenteren is de oplossing en dan kijken naar wat je boeit. Een wand vol tekeningen is teveel. Soms weten musea en kunstenaar geen maat te houden. Tijdens het slenteren kwamen woorden in me op als krankzinnig, buitenissig, onbegrijpelijk, waarom en wat bedoelt hij hiermee in ’s hemelsnaam enz. enz.? Maar zoals gezegd vooral fascinerend. 


In een van de zalen waar werken hangen van Lynch draait dit zwart-wit tekenfilmpje. Een kinderlijk filmpje, grappig maar met een griezelige ondertoon. Je wordt er niet vrolijk van.


Ik denk dat David zelfs op zijn zeventigste nog steeds bezig is te proberen greep te krijgen op zijn leven en de wereld, de USA wereld vooral. Hij doet het met humor en cynisme is mijn indruk, maar zeker weet ik dat ook weer niet. Ik ben geen Amerikaan.

David Lynch, 'My Girl Friend had Red Hair', 2013. Hier bekruipt me een gevoel van dood. Een akelige dood. Is zijn vriendin dood? En wat heeft de zebra er mee te maken? Waarom moet die weten hoe laat het is? Het is wel om te lachen. Haha Zebra, het is half zes geweest of negen uur? Ik bedoel maar, bij Lynch is alles luguber vreemd.

Voor meer kunstzinnig verantwoorde toelichting op het werk van David verwijs ik graag naar de website van het Bonnefanten Museum. De foto’s op deze blog van de tentoonstelling zijn slechts bedoeld om je een idee te geven van zijn werk.


David Lynch, 'This Man was shot 0,9502 seconds ago',  2004. Een merkwaardige fascinatie van Lynch. Is dit de akelige variant van de American Dream?


De overzichtstentoonstelling loopt tot 28 april 2019

Zaal met allemaal doeken met rode lampjes.

maandag 26 maart 2018

DWALEN DOOR HET BONNEFANTEN MUSEUM 3


Bij het kijken naar dit schilderij kreeg ik het gevoel dat ik eigenlijk naar een portret
keek 
van een vrouw in plaats van naar de Moeder Gods met haar zoon Jezus.
Het is geen icoon van de Moeder Gods maar een portret van vrouw van vlees en bloed
die haar kind toont aan de kijker.
In plaats van de Moeder Gods als 
onbereikbaar ver af te beelden,
wordt ze neergezet als een vrouw die je aan kunt kijken,
bij wijze van spreken zelfs aanraken. 
De andere twee figuren op het schilderij,
de Heilige Johannes de Doper 
(rechts met een schaapje in zijn hand) en de Heilige Hieronymus
zijn 
figuranten gedrapeerd rond Maria.
 
De schilder is onbekend. Het schilderij dateert uit de 15e eeuw, 1450 tot 1500.


Aangezien ik onbekend met de betekenis van de vogel die Jezus in zijn hand heeft, 
heb ik het op internet opgezocht. 
Volgens een website van het Rijksmuseum is de vogel 
een verwijzing naar zijn lijden: "volgens een legende zou een vogeltje 
toen een doorn van Christus' doornenkroon uit diens hoofd hebben getrokken." 

Het is altijd weer aandoenlijk te zien hoe weinig moeite het
schilders in de Middeleeuwen en nog lang daarna kostte de
aankondiging van de zwangerschap van de Maagd Maria
af te beelden alsof het de normaalste zaak van de wereld is 
dat een engel en een duif zich aandienen met de boodschap 
dat God de Vader haar uitverkoren heeft
om de moeder van Zijn zoon te worden.
Maria zelf kijkt ook niet op van die duif net zo min als van de engel.
Toch denk ik niet dat de gelovigen dachten dat het zo ook echt
gebeurd is. Het moet voor hen toch vooral ook een symbolische
voorstelling zijn geweest van hoe Maria uiteindelijk de
moeder van God's Zoon werd.



Benvenuto Tisi(1476-1559), Madonna en kind, 1510-1515.
Ook deze Maria kijkt de kijker recht aan waardoor het een
portret is van een vrouw en niet een icoon om Maria te aanbidden.
Ik denk dat door Maria af te beelden als een normale vrouw
het katholieke geloof warmer is dan bijvoorbeeld
het Orthodoxe geloof waarin de heiligen op veilige afstand
van ons mensen staan.
 Zoals meestal op schilderijen van Maria
met het kind Jezus, valt het schilders moeilijk om een baby
als geloofwaardig in beeld te brengen.
Meestal wordt het kind als te groot, te wijs of zo je wilt
te volwassen afgebeeld.



Michel Huisman (1957), Heerlen, No. 61, 1995
Deze merkwaardige houten doos op kippenpoten met zes varkensoren staat 
in het midden van een zaal met schilderijen van Maria en het Christuskind.
Ik lees op het begeleidend bordje:
"Schoorvoetend en wankel loopt dit 'dier' door de ruimte. 
Hij zwaait met zijn lamp, af en toe staat hij stil. 
Al lopend verbreekt hij uiteindelijk zijn eigen stroomtoevoer. 
Gedurende zijn tocht galmt in hem het Duitstalige 'onzevader'."

Ik zou het geen "hij" noemen maar een "het" want zoveel menselijks heeft het ding niet.
Wat moet ik met dit ding aan? Wat wil de maker mij n vertellen of
is het slechts een speledingetje?
Omdat het Onze Vader er in klinkt zal het wel tussen de schilderijen 
met Maria's met kind zijn gezet.
Dat het al wandelend zelf de stekker eruit trekt, waarna het stilstaat met een 
nutteloos geworden zaklamp, 
is misschien een verwijzing naar de dood?
Tijdens mijn bezoek zat de stekker er niet in. 
Het ding stond daar hulpeloos stil te staan.


donderdag 22 maart 2018

DWALEN DOOR HET BONNEFANTEN MUSEUM 2

Dit schilderij "De Vogelval" (zie rechts onder) is van de werkplaats van
Pieter Brueghel de Jonge (1631). Het heeft niet de kwaliteit van de vader, 
Pieter Brueghel de Oude, maar het behoort wel tot de Brueghelse school.
Het schilderij ademt helemaal de sfeer van Brueghel de Oude waarin we met de blik 
van bovenaf op het landschap uitkijken. Het typisch Bruegheliaanse
landschap combineert op weergaloze wijze intimiteit en weidsheid, dichtbij en ver af.
Alle "decorstukken" werken hier mee: de zwart-winterse bomen rechts 
die door het landschap heen steeds kleiner worden, 
de mensen die zich op het ijs tussen de huizen vermaken en 
niette vergeten de vogels die de weidsheid van de luchten accentueren.
 Daardoor is het ondanks de drukte op het ijs een verstild, 
beschouwelijk schilderij dat rust uitstraalt.


Ook dit is onmiskenbaar een Bruegheliaans schilderij, eveneens van de werkplaats 
van Pieter Brueghel de Jonge (1605-1610) met het ook al Bruegheliaanse thema
van de volkstelling in Betlehem.
Onder rechts van het midden zien we Jozef en Maria, gezeten op een ezel.
Links vindt de telling door ambtenaren plaats terwijl het winterse dorpsleven
zijn gewone gang gaat.
Ook op dit schilderij kunnen we genieten van de combinatie van intimiteit en
weidsheid in het landschap, met zwarte winterse bomen, intiem gegroepeerde huizen,
een vergezicht en ook hier weer vogels die de hemel en de ruimte accentueren.
Als je deze schilderijen ziet, begrijp je ineens waarom Brussel en Vlaanderen
het centrum van de Europese stripwereld zijn geworden.


Frans Snijders, Stilleven met klein dood wild en vruchten, Antwerpen 1600-1657.
Veel schilderijen komen uit de omstreken van Maastricht,
de Zuidelijke Nederlanden met steden als Brussel en Antwerpen
en buurland Duitsland met o.a. Aken. 

Dit stilleven getuigt van de rijkdom van welgestelde burgers in de
Zuidelijke Nederlanden tijdens de Tachtigjarige Oorlog.
Het stilleven bood de schilder ook meteen de gelegenheid om zijn technisch kunnen te demonstreren.

Ai WeiWei (1957), Schaal met parels (2007), Jingdezhen porselein en rivierparels.
De schaal staat midden in een kleinere zaal vol met stillevens zoals hierboven.
In tegenstelling tot het stilleven hierboven is deze schaal geen demonstratie van technisch kunnen
van de Chinese kunstenaar Ai WeiWei.
De overeenkomst tussen deze schaal met parels
 en de stillevens
aan de muren is de uitstraling van rijkdom.










maandag 19 maart 2018

DWALEN DOOR HET BONNEFANTEN MUSEUM 1

Dit is de eerste keer in mijn leven dat ik een breed lachende Maria zie. 
De veertiende eeuwse walnoten "Maria met Granaatappel"(1325-1350) komt uit Keulen. 
Het is in al zijn eenvoud een ontroerend beeld van een jonge vrouw die Maria moet zijn geweest. 
Ik heb de betekenis van de granaatappel op Google opgezocht. 
Ik lees daar dat in de oudheid de granaatappel liefde en vruchtbaarheid symboliseerde. 
Hoe langer ik zoek, hoe meer Bijbelse en andere betekenissen ik vind. 
In de hand van Maria zou hij de deugden van Maria symboliseren, 
de gemeenschap van de gelovigen en de bescherming van de kerk.


Zelden heb ik het verdriet van Maria om de dood van haar Zoon Jezus 
zo eenvoudig verbeeld gezien als in dit 14e eeuwse Tiroolse beeld (1375-1400) 
van elzenhout. Je moet maar durven, een hoofd zo schuin te plaatsen.
De pijn van het verlies staat  in haar gezicht gegriefd. 

Ik vind deze eigentijdse "Zwarte Madonna" (1917) van Edward Lipski 
goed passen bij de Middeleeuwse Mariabeelden. 
Ze straalt ingetogen waardigheid uit achter donker berookt glas waardoor ze onbereikbaar lijkt.
Door het verlies aan geloof en de ontkerkelijking verdwijnt ze langzaam
maar zeker uit het collectieve geheugen, in ieder geval in Nederland.

Dit vroeg zestiende eeuwse altaarstuk met de aanbidding van de Drie Koningen 
bij de geboorte van Jezus, laat zien dat in de Middeleeuwen 
een zwarte koning niet vreemd was.  
Op de website van heiligen.net lees ik dat ze reeds in de 6e eeuw 
worden afgebeeld als vertegenwoordigers van de 3 leeftijdsgroepen
(20, 40 en 60 jaar) 
en de drie continenten Afrika, Azië en Europa. 

Hun namen dateren van voor die tijd evenals de geschenken: 
Balthasar, Melchior en Caspar met goud, wierook en mirre. 
Rond het jaar duizend worden het koningen in plaats van wijzen die op kraambezoek komen. 



 "Winterlandschap met schaatsers" van Denijs van Alsloot uit Mechelen-Brussel 
omstreeks 1615-1620, d.w.z. ten tijde van de Tachtigjarige Oorlog. 
Schaatsen was toen al een populaire bezigheid in de Nederlanden.  
Ik zie dat de kerktoren op de achtergrond lijkt op de bijna 100 meter 
hoge stompe Sint Romboutstoren van Mechelen. Inderdaad, met de bouw 
is al begonnen in 1452 en vermoedelijk rond 1520 beëindigd,
 zonder dat hij was afgebouwd. 
De schilder komt uit Mechelen dus is het meer dan waarschijnlijk dat we 
de stad Mechelen zien op het schilderij. (vervolg hieronder) 


Detail van het bovenstaande schilderij.
Opvallend zijn de speciaal uitgedoste stellen die ijsdansen en
het rijk uitgedoste echtpaar links onder dat je aankijkt. 
Het kan haast niet anders of zij zijn de vermoedelijke opdrachtgevers van het schilderij.
Het is als het ware een portret van die twee op locatie. 
Het kind rechts kijkt ook naar ons toeschouwers.
Misschien het kind van het poserende echtpaar?

Er staat heel wat volk om die schaatsers en ook nog eens op de vestingmuren van de stad. 
Aan de kleding van de toeschouwers kun je zien dat Mechelen in goede doen verkeerde. 
De bloeitijd van Mechelen was in de 15e en 16e eeuw toen het 
de juridische hoofdstad van de Nederlanden was en vanaf 1507 
Margaretha van Oostenrijk de Nederlanden vanuit Mechelen bestuurde.