XI THEEBLAADJES

 

Xi Jinping op het congres van de Chinese Communistische Partij

Nog voor het Congres van de Chinese Communistische Partij in oktober hing een onbekende Chinees twee spandoeken op aan de Sitong brug in Beijing, met de tekst:.

“No COVID tests, I want to make a living. No cultural revolution, I want reforms. No lockdowns, I want freedom. No leaders, I want to vote. No lies, I want dignity. I won’t be a slave, I’ll be a citizen,”

"Go on strike at school and work, remove dictator and national traitor Xi Jinping! We want to eat, we want freedom, we want to vote!"

Het protest wordt van de brug verwijderd maar het kwaad is geschied. Foto’s van dit moedige en gedurfde protest gaan wereldwijd rond op social media.

Het protest krijgt wereldwijd navolging onder Chinese studenten buiten China. Er worden min of meer in het verborgene anti-Xi Jinping Posters opgehangen of op Instagram accounts gezet.

In China gebruiken studenten openbare toiletten als enige openbare ruimtes die niet bewaakt worden door de Chinese overheid, om met eenvoudige pamfletten te protesteren tegen ‘Dictator Xi-Jinping.'

In de gevangenis moet Ai Wewei zelfs poepen onder toezicht van twee agenten. Levensechte installatie te zien op de Weense Ai Weiwei tentoonstelling "In search for Humanity" (foto: petrus nelissen)

Dit doet me denken aan wat ik zag op de tentoonstelling van de Chinesse kunstenaar en activist Ai Weiwei in Wenen getiteld ‘In search of humanity’. In een serie levensgrote installaties bootst hij de absurde situaties na waarin hij zich bevond tijdens zijn drieëntachtig dagen durende gevangenschap in het jaar 2011.

Hij werd al die dagen 24 uur per dag bewaakt door twee agenten, wat hij ook aan het doen was. In een van de installaties is te zien hoe hij door twee agenten bewaakt wordt terwijl hij zit te poepen, in andere terwijl hij ligt te slapen. Poepend of slapend, de Chinese bazen bewaken je 24 uur per dag met twee man.

De controle drift en de angst voor opstandigheid van de Chinese communistische autoriteiten reikt verder dan het absurde.

Na zijn gevangenschap zat er voor Ai Weiwei niets anders op dan in ballingschap te gaan. De autoriteiten zouden hem, zijn gezin en familieleden anders nooit met rust laten.

DE CHINESE GOELAG VOLGENS AI WEIWEI

 

 Ai Weiwei and his father, Ai Qing, pictured at Farm 852 labor camp, Heilongjiang, China, in 1958. (Ai Weiwei Studio)

Wat is communisme in de praktijk? Als je Marx , Engels, Lenin en vele navolgers moet geloven is het de poort naar de ideale wereld van gelijkheid en eeuwigdurende vrede. We weten ondertussen dat dit niet klopt maar wat is het dan wel? Tot nu toe altijd een dictatuur en dan niet zo maar een, maar met strafkampen die doen denken aan de concentratiekampen in Nazi Duitsland. Zo kennen we van de Russische schrijver Solzjenitzin de boeken over de Russische Goelag Archipel, het uitgebreide netwerk aan strafkampen verspreid over Siberië waar miljoenen Russen dwangarbeid moesten verrichten vaak tot hun dood toe. In het huidige Rusland wordt aan de Goelag slachtoffers en hun verhaal geen recht gedaan.

Maar hoe zit het met China? Er was een tijd dat China leek vrijgesteld te zijn van de horror van het communisme, de revolutie die zijn eigen kinderen opvreet. Intussen dringen berichten uit Tibet en over de behandeling van Oeigoeren in het huidige China stukje bij beetje door en die liegen er niet om. De Chinese variant lijkt de Russische Goelag naar de kroon te gaan steken.

De Chinese kunstenaar Ai Weiwei in zijn boek “1000 jaar vreugde en verdriet” doet verslag van zijn belevenissen als kind in wat je de Chinese Goelag kunt noemen. Samen met zijn vader en een oudere broer was hij verbannen naar de rand van de Gurbantünggütwoestijn, lokaal bekend als Klein Siberië. Zijn vader was gebrandmerkt door de communistische partij als “groot rechts element” en “bourgeois schrijver”, een bekende methode onder communisten om vermeende onbetrouwbare burgers te “ontmenselijken”.

“In het midden van het hoofdkwartier van de compagnie stond een auditorium met op de gevel een ster met vijf punten, waarvan het heldere rood tot een roestkleur was verbleekt. Hier in het productiekorps had het auditorium dezelfde status als een voorouderaltaar in vroeger tijden; Inmiddels trof je dit soort gebouwen over in China aan, in fabrieken, communes, overheidsinstellingen, scholen en legereenheden. Boven de ster hing een portret van Mao, met links en rechts van hem Marx en Engels en rechts Stalin, die allemaal in de verte staarden met hun gezichten naar het midden van het gebouw gewend.
Iedere avond na het eten kwam de hele compagnie opdraven voor een vergadering, ongeacht hoe uitgeput iedereen was na een dag van zware arbeid. Onder het schelle licht van een kwiklamp zaten dan 240 arbeiders en hun gezinnen op meegebrachte stoeltjes te luisteren naar het ideologisch verslag van de politieke instructeurs, met een analyse van de politieke ontwikkelingen op nationaal niveau. In deze tijd , waarin ‘de politiek’ zich uitwerkte tot alle aspecten van het leven, moest iedere ochtend bij zonsopgang navraag worden gedaan naar de instructies van voorzitter Mao voor werk en studie. Aan het eind van de dag werd dat ritueel min of meer herhaald en werden de werk - en studieresultaten van die dag weer aan de voorzitter gerapporteerd. Het was aan de politieke instructeur om richtlijnen te geven voor het uitvoeren van de partijlijn, de implementatie van het partijbeleid, de uitvoering van de besluiten en directieven van hogerhand en de studie van het marxisme -leninisme en hert Denken van Mao Zedong. Daarna beoordeelde de bevelhebber het werk van die dag en verdeelde hij de taken voor de dag erna.” (blz. 17-18) 

De leer van de westerse Marx en Engels blijkt geschikt te zijn om de meest wrede dictaturen te ondersteunen, nota bene in landen die een lange eigen geschiedenis hebben zoals Rusland en China. Wat is het dat het Marxisme zo aantrekkelijk maakt in deze landen die al eeuwenlang een eigen cultuur hebben? Het strak geformuleerde klassendenken, het Marxistische idee van een dictatuur van het proletariaat, de belofte van een aards paradijs? Ik vermoed een mengeling van dit alles. Maar dan blijft het alsnog vreemd dat een westerse leer als het Marxisme zo aantrekkelijk is voor niet westerse landen.

 

HET TIJDJE VAN PENG SHUAI

 

Via Twitter werd campagne gevoerd om Peng Shuai vrij te krijgen. Nu beweert ze dat ze nooit 'een tijdje' is weg geweest.

Wie iets wil snappen van hoe geraffineerd en bruut de Chinese Communistische Partij en regering omgaat met een toptennisser als Peng Shuai, verwijs ik naar de volgende passage in het boek ‘1000 jaar vreugde en verdriet’ van de Chinese kunstenaar Ai Weiwei de ontwerper van het beroemde stadion het vogelnest en intussen verbannen uit zijn land.

Ai Weiwei verdween in 2011 voor 'een tijdje' van 81 dagen waarna de autoriteiten toegaven aan wereldwijde protesten en hem vrij lieten. Toen zijn paspoort in 2015 werd hersteld, ontvluchtte Ai China en woont sindsdien in het buitenland. Eenmaal veilig voor de Chinese autoriteiten maakte Weiwei een aantal diarama's waarin hij toont hoe hij tijdens zijn verdwijning dag en nacht werd bewaakt door twee agenten. Zelfs op de poepdoos keken twee bewakers toe.

 

“Onder de druk om zich te conformeren werd iedereen meegezogen in een ideologisch moeras van ‘kritiek’ en ‘zelfkritiek’. Mijn vader schreef herhaaldelijk dit soort zelfkritieken en toen de controle op gedachten en meningsuiting zo sterk werd dat zijn eigen leven in gevaar dreigde te komen, schreef hij net als anderen een essay waarin hij Wang Shiwei, de auteur van ‘Wilde Lelies’, aan de kaak stelde, een publieke stellingname die haaks stond op zijn innerlijke overtuiging.
Siuaties als deze deden zich voor in Yan’an in de jaren veertig, ze deden zich voor in het China van na 1949 en ze doen zich tot op de dag van vandaag nog steeds voor.”  (blz. 108 in ‘1000 jaar vreugde en verdriet’ van Ai Weiwei)

Stel je Peng Shuai eens voor. Die is na haar beschuldigingen van seksueel wangedrag van een hoge partijfunctionaris van Partij en regering een tijdje verdwenen. In dat ‘tijdje’ is haar te verstaan gegeven wat ze kan doen wil ze de affaire overleven.  

Wat er in dat ‘tijdje’ is gebeurd, laat zich raden aan de hand van de gevolgen. Na dat ‘tijdje’ verscheen ze als bij toverslag weer in het openbare leven waarna ze tegenover het Franse sportblad L’Equipe verklaarde dat ze nooit is verdwenen. “Zoveel mensen, onder wie mijn vrienden en mensen bij het Internationaal Olympisch Comité, stuurden me berichten, dat het gewoon onmogelijk was om hen allemaal te beantwoorden.”

Om het beeld van dat ‘tijdje’ compleet te maken, beweert ze in dat interview ze zelf het bericht over het seksuele wangedrag van een Chinese topfunctionaris van Twitter heeft gehaald wegen het enorme misverstand dat het had veroorzaakt.

Het Internationaal Olympisch Comité kan net als wij niet anders dan machteloos reageren op wat Peng Shuai beweert. “Het is haar leven, haar verhaal en dat is waarom zij daarover moet communiceren.”  Inderdaad, het is haar leven dat is afgenomen door de Chinese autoriteiten in het “tijdje” dat ze was verdwenen maar geen verdwijning is.
 

CHINESE KUNST IN HET NOORDBRABANTS MUSEUM

He Xiangyu, Death of Marat, 2011

Ik schrok van dit beeld omdat ik het meteen herkende als een beeld van Ai Weiwei.
 Xiangyu maakte dit beeld van Ai Weiwei toen hij in 2011 in Berlijn was. De voormalige president Wen Jiabao bracht toen een bezoek aan Duitsland terwijl Ai Weiwei in de gevangenis zat.

"Kunstenaar, politiek activist en pleitbezorger voor maatschappelijke en politieke vrijheid Ai Weiwei wordt door zijn vaderland altijd in de gaten gehouden. In 2011 werd hij zonder veroordeling, maar volgens de Chinese autoriteiten vanwege belastingontduiking, in Peking vastgezet. 81 dagen later werd hij vrijgelaten. Zijn paspoort kreeg hij pas jaren later weer terug."

Ik weet weinig van Chinese kunst. De enige Chinese kunstenaar die  ik volg is Ai Weiwei. Dat komt - denk ik - omdat hij een van de weinige Chinese kunstenaars is waarvan ik snap wat hij doet. Hij maakt verzetskunst tegen de dictatuur van de Chinese partij en daarmee tegen onvrijheid, tegen censuur, tegen onderdrukking, leugens en bureaucratische intimidatie. Ai Weiwei vecht vanuit een democratische houding voor mensenrechten of dat van Marat, de Franse revolutionair waarnaar Xiangyu het beeld van AI Weiwei heeft genoemd, betwijfel ik. Waarom hij zijn beeld niet gewoon Ai Weiwei heeft genoemd is mij ene raadsel.

Zhao Bandi, Scenery with Monitors, 2015
Ik citeer het bijschrift van het museum:
"Dit werk is, samen met Night View, dit jaar nog geweigerd
op de tentoonstelling 'China-Party' in het
Ullens Centre of Contemporary Art in Peking.
Als onderdeel van de collectie van Ulli Sigg
moesten de werken voor de expositie naar China worden gestuurd,
maar ze werden geweigerd." 

Ai Weiwei betaalt voor zijn strijd toch een hoge prijs. Uiteindelijk is hij na veel getreiter, rechtszaken en opsluiting feitelijk verbannen uit zijn land. Sindsdien woont en werkt hij in Duitsland. Zijn vrienden, vaak makkers in dezelfde strijd, hebben ook een hoge prijs betaald voor hun samenwerking met of steun aan Ai Weiwei. Ze zijn tot jarenlange gevangenisstraf veroordeeld, kunnen hun werk niet tentoonstellen en mogen niet wonen waar ze zelf willen.

Ai Weiwei, Vases-Whitewash
Niet lang geleden zag ik een docu waarin Ai Weiwei dit soort Neolithische potten
pardoen op de grond kapot liet vallen. 
Een protest tegen het vernietigen van de Chinese cultuur en geschiedenis
 door de Communistische Partij.
De bovenstaande wit geverfde potten getuigen van hetzelfde soort protest.

Nu was Premier Rutte onlangs nog in China met meer dan honderd zakenlieden. Je zou denken dat ze bij zo een gelegenheid wat laten horen over de schending van fundamentele mensenrechten. Maar ik heb geen woord daarover gelezen of gehoord, net zo min als de ondernemers die in dat land toch te maken krijgen met regelrechte onderdrukking van de vakbondsvrijheid. 

Zhao Bandi, China Lake C

Een schilderij wat doet denken aan de socialistisch realistische propagandastijl
waar China en ook de voormalige Sovjet Unie patent op handen.
Net als op die propaganda schilderijen, zien we Chinezen met wie het heel goed gaat.
Ze toosten op hun succes en hun jeugd maar ze staan wel niet op vaste droge grond,
dus hoe lang dat succes gaat duren is maar de vraag.
Het kan zo maar dat in een mum van tijd het water aan hun lippen staat. 

Voor Rutte en zijn ondernemers is China vooral een grote markt met kansen om veel, heel veel geld te verdienen. Dat mag maar als dat het enige wat voor hun telt is, dan deugen ze niet. Bovendien, zien zij het risico niet dat ze met al hun investeringen lopen? China is gene rechtstaat naar Westerse begrippen. Op elk gewenst moment kan de Partij met de regering ergens ingrijpen en het bedrijf met investering en al in beslag nemen. 

Qiu Shihua, Untitled, 1966, No.13.

Ik heb dit schilderij voor deze blog gekozen om ook iets te laten zien
van Chinese kunst die meer verband houdt met het meer
traditionele geestelijke leven in China.
Voor mij zo goed als onbekend terrein
dus hou ik het bij wat het museum erover schrijft:

"De taoïste Qiu Shihua maakt zijn 'witte schilderijen' direct na het mediteren.
In donkere kleuren zet hij in eerste instantie
de contouren en details van het landschap op het doek.
Daarna bedekt hij ze met dunne lagen witte olieverf.
Het werk wordt op deze manier schematisch en lijkt bijna te verdwijnen.
Het terughalen van het landschap naar de voorgrond vergt van de kijker
een zekere investering.
Het beeld lijkt uit het canvas op te doemen,
maar verdwijnt ook weer vliegensvlug."

Ook in het museum lopen ze op kousenvoeten als het gaat om de schending van deze fundamentele mensenrechten. Ik lees teksten over “politieke veranderingen en spanningen”, over “de grote mate van controle vanuit de overheid” en “het beleid van de Chinese Communistische Partij CCP dat gekenmerkt wordt door een sterk centraal gezag.”  Het museum stelt vast dat de kunstenaars “een relatieve vrijheid genieten maar wel in de gaten worden gehouden.” Het is alsof ze bang zijn om woorden als onderdrukking en dictatuur op te schrijven. Een museum in ons land behoort een bolwerk van geestelijke vrijheid en menselijke waardigheid te zijn en dus vrij uit en duidelijk te zijn.

De schilderijen voor de tentoonstelling “A Chinese Journey” zijn afkomstig van The Sigg Collection en is te zien in Het Noordbrabants Museum tot 8 juli.

DWALEN DOOR HET BONNEFANTEN MUSEUM 2

Dit schilderij "De Vogelval" (zie rechts onder) is van de werkplaats van
Pieter Brueghel de Jonge (1631). Het heeft niet de kwaliteit van de vader, 

Pieter Brueghel de Oude, maar het behoort wel tot de Brueghelse school.

Het schilderij ademt helemaal de sfeer van Brueghel de Oude waarin we met de blik 

van bovenaf op het landschap uitkijken. Het typisch Bruegheliaanse
landschap combineert op weergaloze wijze intimiteit en weidsheid, dichtbij en ver af.
Alle "decorstukken" werken hier mee: de zwart-winterse bomen rechts 

die door het landschap heen steeds kleiner worden, 

de mensen die zich op het ijs tussen de huizen vermaken en 

niette vergeten de vogels die de weidsheid van de luchten accentueren.
 Daardoor is het ondanks de drukte op het ijs een verstild, 

beschouwelijk schilderij dat rust uitstraalt.

Ook dit is onmiskenbaar een Bruegheliaans schilderij, eveneens van de werkplaats 

van Pieter Brueghel de Jonge (1605-1610) met het ook al Bruegheliaanse thema

van de volkstelling in Betlehem.

Onder rechts van het midden zien we Jozef en Maria, gezeten op een ezel.

Links vindt de telling door ambtenaren plaats terwijl het winterse dorpsleven

zijn gewone gang gaat.

Ook op dit schilderij kunnen we genieten van de combinatie van intimiteit en

weidsheid in het landschap, met zwarte winterse bomen, intiem gegroepeerde huizen,

een vergezicht en ook hier weer vogels die de hemel en de ruimte accentueren.

Als je deze schilderijen ziet, begrijp je ineens waarom Brussel en Vlaanderen

het centrum van de Europese stripwereld zijn geworden.

Frans Snijders, Stilleven met klein dood wild en vruchten, Antwerpen 1600-1657.
Veel schilderijen komen uit de omstreken van Maastricht,
de Zuidelijke Nederlanden met steden als Brussel en Antwerpen
en buurland Duitsland met o.a. Aken. 
Dit stilleven getuigt van de rijkdom van welgestelde burgers in de
Zuidelijke Nederlanden tijdens de Tachtigjarige Oorlog.
Het stilleven bood de schilder ook meteen de gelegenheid om zijn technisch kunnen te demonstreren.

Ai WeiWei (1957), Schaal met parels (2007), Jingdezhen porselein en rivierparels.
De schaal staat midden in een kleinere zaal vol met stillevens zoals hierboven.
In tegenstelling tot het stilleven hierboven is deze schaal geen demonstratie van technisch kunnen
van de Chinese kunstenaar Ai WeiWei.
De overeenkomst tussen deze schaal met parels en de stillevens
aan de muren is de uitstraling van rijkdom.

KUNSTSTADT WIEN 3

Kunsthalle Wien, 17 sept. 2016

Grote Uil aan de gevel van de bibliotheek van de Technische Universiteit,
Wenen 17 sept. 2016

Wiener Photomarathon, 17 sept. 2016

Station U Bahn Karlsplatz, Wien 17 sept. 2016

Ingang KunstAkademie met Gemälde Galerie, Wien 17 sept. 2016

Ai WeiWei in Wien, 17 sept. 2016

Fritz International Ranz Punk Book Fair Assembly, Wien 17 sept. 2016

Hallo! Hier gibt's rund um die Uhr Bargeld, Wien 17 sept. 2016

Casa Piccola, Wien 17 sept. 2016

Standbeeld met Hangjongeren in Museums Quartier, Wien 17 sept. 2016

AI WEIWEI: KUNSTENAAR, REBEL, BALLING, VLUCHTELING EN MIGRANT (deel 2)

Wat is Weiwei nu eigenlijk? Een balling of een vluchteling? Hij is door de Chinese regering weggepest en om erger te voorkomen, zoals een aantal vrienden en zijn advocaat is overkomen, is hij gemigreerd naar Duitsland. Hij is dus tegelijk vluchteling, balling en migrant. Door dit nomadische bestaan is hij ontworteld of heeft hij nooit echt ergens wortel kunnen schieten.

Ontworteld zijn of geen wortels hebben, heeft tot gevolg dat je op jezelf aangewezen bent en je helemaal opnieuw moet oriënteren in je nieuwe wereld. Je moet in de nieuwe situatie, je status zien vast te stellen. De tragiek is dat eenmaal je ontworteld bent, je voor altijd ontworteld blijft. Een vreemdeling in je nieuwe land, een vreemdeling ook in het land van je geboorte. Nergens meer een thuis. Degenen die langer in het buitenland gewoond en gewerkt hebben, kunnen erover meepraten. Wie nooit van huis en haard is weg geweest kan het zich maar moeilijk indenken.

Je raakt door de ontworteling op zijn minst ook een stuk van je identiteit kwijt. Een gebruik in het ene land kan zeer ongebruikelijk zijn in het andere land. Dat begint al met kleding en gedrag. Wie ben je in Duitsland, in hoeverre word je Duitser en wat is er nog Chinees aan je? Vragen waar je niet zo maar een antwoord op krijgt maar die je wel nodig hebt om verder te kunnen. Uit de twee hedendaagse tentoonstellingen van Ai Weiwei blijkt dat zijn kunstenaarschap meteen ook een zoektocht is geworden naar zijn eigen identiteit als Chinese vluchteling, als kunstenaar, als balling, vluchteling en migrant in Duitsland of moet ik zeggen Europa?

Voor Weiwei zal het Europa zijn. Hij heeft tegelijkertijd een tentoonstelling in de Centraal Europese stad Wenen, een monumentale stad van een oud Europees keizerrijk en een in in de Europese randstad Amsterdam, van waaruit de wereld al eeuwen bereisd wordt. In Wenen heeft Weiwei in het museum 21er Haus en het Belvedere een tentoonstelling gewijd aan zijn Chinese verleden en zijn nieuwe leven onder de naam ‘Translocation Transformation’. Hij heeft de ruïne van de woning van zijn voorouders, een familie van theehandelaren tijdens de Mingdynastie in China (1368 - 1644) , opnieuw opgebouwd in de hal van het 21er Haus in Wenen. Daarnaast staan twee kleine  huizen (zie foto voor een van die huizen) gemaakt van theeblaadjes omringd door een tuin van theeblaadjes. Aan het eind van de hal ligt een groot veld dat op het eerste gezicht gevuld lijkt met botresten maar dichterbij gekomen zie je dat het in China opgegraven theepotscherven zijn. 

In de tuin van het verderop gelegen museum Belvedere heeft hij de vijver vol gelegd met lotusbloemen die bij nader inzien zijn gemaakt van 5 reddingsvesten. Dit thema sluit dus aan bij dat in  Nederland '#SafePassage'. Om de vijver staat een "Circle of Animals",  grote "artistieke replica's" van originele antieke bronzen koppen uit de Chinese dierenriem, twee ervan zijn van Yves Saint Laurent geweest.

"Between 2000 and 2007 China bought back five of the looted animal heads (the original sculptures were from the whole body). In 2009 two further heads that had entered Yves Saint Laurent's private collection came up for sale at an auction. After some to and fro these were given to china as a gift by Francois-Henri Pinault. The rest are still missing. Ai Weiwei responded by recreating the series in bronzes that are not exact replicas but a monumental, artistic interpretation and as such, both physically and conceptually, are a product of the twentieth-forts century. The artist deliberately placed the heads, which were literally decapitated by the looters, onto posts." (overgenomen uit de tentoonstellingsfolder) 

Op de voorgrond een van de twee "theehuizen" gebouwd met gedroogde theeblaadjes en omringd door een theetuin van gedroogde theeblaadjes. Op de achtergrond de pilaren van zijn voorouderlijke huis dat sinds de Culturele Revolutie is vervallen. Weiwei heeft het opgekocht en het in het museum 21er Haus weer goeddeels opgebouwd.

“Transformation

The subjects of expulsion, migration or even an intentional “change of scenery” as catalysts of transformation in people and objects run like a thread through the life and the work of Ai Weiwei. This applies to his youth as much as the time as an artist in the USA, his return to China, and his emigration to Berlin. Every translocation is followed by a process of readjustment. This also involves inner migration and a change of identity. In spite, or perhaps because, of his nomadic life. Ai Weiwei remains a social figure, a political animal, and cannot be seen as detached from his environment, feloow humans, society, tradition and culture.” (tekst overgenomen van de folder bij de tentoonstelling in Wenen)

De vijver achter het Weense museum Belvedere met op de voorgrond een gekopieerd antiek bronzen hoofd uit de Chinese dierenriem. In de vijver liggen lotusbloemen, elk gemaakt van 5 zwemvesten. 

Met zijn tentoonstelling in het Amsterdams fotomuseum FOAM ‘#SafePassage’ onderzoekt hij de status van vluchteling in Europa. , een status die hij dus nu ook heeft.

“#SafePassage

Als politiek vluchteling onder constante surveillance door de Chinese overheid voelt de kunstenaar zich verwant met de groeiende stroom vluchtelingen die Europa proberen te bereiken. Sinds zijn eerste bezoek aan het Griekse eiland Lesbos in december 2015 heeft Ai Weiwei vluchtelingenkampen in Syrië, Turkije, Italië, Frankrijk en andere belangrijke toevluchtsoorden bezocht.

De tentoonstelling #SafePassage in Foam gaat over het lot van het individu ten opzichte van het maatschappelijke systeem. Van Ai Weiwei’s persoonlijke ervaringen ten tijde van zijn onderdrukking door het Chinese overheid, tot de duizenden vluchtelingen en migranten die hun leven riskeren om Europa te bereiken, om daar vervolgens op gesloten grenzen te stuiten.” (Tekst overgenomen van de website van FOAM)

Houtsneden behorend tot het voorouderlijk huis van Weiwei

Dankzij zijn kunstenaarschap en zijn internationale bekendheid is de vluchtelingstatus van Ai Weiwei anders en materieel beter dan die van de gemiddelde door hem gefotografeerde vluchteling. Maar de ontworteling is er niet minder om. Elk vluchteling zal op zijn manier geestelijke inspanningen moeten doen om de ontworteling dragelijk te maken en dat is en blijft moeilijk. Hoeveel behoud je van je land van herkomst en wat neem je over van je land van aankomst? Dat zal voor ieder persoon anders uitvallen. Je moet je eigen identiteit opnieuw opbouwen en dat is een moeizame aangelegenheid. 

De opbouw van een nieuwe identiteit, integratie of ook wel  aanpassing, neemt de rest van je leven in beslag. Kijk maar naar het integratieproces van bijvoorbeeld Turken en Marokkanen. De ene Turk of Marokkaan is qua integratie de andere niet. Tot veler verrassing heeft de ontworteling ook nog zijn gevolgen voor de nieuwe generatie, zelfs als die geboren is in het nieuwe land. Geen wonder want de ouders geven hun kinderen geen kant en klaar identiteit mee maar de ontworteling zelve. Het is een erfenis van zijn of haar gemigreerde ouders waar ook zij mee moeten leren leven. Integratie is dus helemaal geen makkie en kan wel 3 generaties kosten, als het al ooit helemaal overgaat.

Zie ook mijn blog ‘Ai Weiwei en het sprookje van de Olympische Spelen'. 

AI WEIWEI: KUNSTENAAR, REBEL, BALLING, VLUCHTELING EN MIGRANT (deel 1)

De internationaal bekende en intussen ook beroemde Chinese kunstenaar Ai Weiwei is een rebelse kunstenaar of wat tegenwoordig heet activist, kunstenaar en dissident. Dat heeft hij met de paplepel ingegoten gekregen. Je kunt niet anders dan een rebelse kunstenaar worden als je vader, een bekende Chinese dichter, tijdens de Culturele Revolutie van Voorzitter Mao Tse Toeng verbannen wordt naar de Gobi woestijn. In het Penguin boekje ‘Ai Weiwei speaks - met Hans Ulrich Obrist’ (2011) lees ik dat hij de kunsten, het activisme en de dissidentie al heeft meegekregen met zijn geboorte. Zijn vader was een bekende Chinese dichter die net als zoveel intellectuelen indertijd tijdens de culturele revolutie, aangestuurd door Voorzitter Mao, verbannen werd naar de Gobi woestijn.

“Well, I was born in 1957. My father, Ai Qing, was a poet. As I was growing up he was criticized as a writer and punished and sent away to the Gobi desert in the northwest. So I basically spent sixteen years of my childhood and my youth in the Xinjiang Province, which is a remote area of China, near the Russian border. Living conditions were extremely harsh, and education was almost non-existent. But I grew up within the Cultural Revolution, and we had to exercise and study criticism, from self-criticism to political articles by Chairman Mao and Karl Marx, Lenin and such. That was an everyday exercise and formed the constant political surroundings. Aftre Chairman Mao died I got into film university, at the Beijing Film Academy.” (blz. 73 in het Penguin Boekje ‘Ai Weiwei speaks with Hans Ulrich Obrist’, 2011).

Moet je nagaan. Tijdens de ballingschap van de Weiwei’s prezen de professoren Wertheim en Huizer de Chinese Culturele Revolutie als een voorbeeld ter navolging aan. Met Huizer heb ik daarover nog ooit een pittige telefoongesprek gevoerd maar er was geen beginnen aan. Te gelovig. De Maoïstische boodschap was ook aangekomen bij Jan Marijnissen en zijn vrienden in mijn geboortestad Oss. Er werd toen ook druk gezwaaid met het Rode Boekje van Mao. Er verscheen zelfs een speciale druk voor scholieren. China aan de Noordzee moesten we worden.

Na zijn ballingschap ging Weiwei dus naar de filmacademie, hij wilde namelijk kunstenaar worden. Toen hij de kans kreeg, vertrok hij naar New York (1982) Hij woonde er 10 jaar. Van balling was hij een gewone Chinese burger geworden en nu dus een migrant. 

“I stayed in New York. I gave up my legal status because I knew I was going to stay there forever, so I become an illegal alien. I tried to survive by doing any kind of work that came to hand - I did gardening at the beginning, and housekeeping. At that time my English was quite bad. Then I did carpentry, I did framing work, I had a printing job, I did all sorts of work just to survive, but at the same time I knew I was an artist. It became like a thing to be ‘an artist’. You’re not just somebody else, but an artist. But I wasn’t making so much art. After Duchamp, I realized that being an artist is more about a lifestyle than producing some product.” (blz.86)

Kunst als een leefwijze. Dat sluit aan bij ons idee van de romantische kunstenaar, de man die in armoede op zolder zijn meesterwerken schildert. Ai Weiwei heeft geen moeite met die opvatting. Hij vindt dat je moet leven voor je kunst en dat is natuurlijk nooit gemakkelijk. Hij was door wat hij zag van zijn vader tijdens hun ballingschap gehard:

“During the Cultural revolution he was punished with hard labour and had to clean the public toilets for a village of about 200 people…So for five years he never really had a chance to rest, even for one day. He often joked; he said, ‘You know, people never stop shitting.’ If he stopped one day, the next day’s work would be exactly doubled and he wouldn’t be able to handle it. He physically worked hard but he really handled this job well. I often used to go and visit him bat those toilets, to watch what he was doing. I was to small to help….So that’s my childhood education.”  (blz.74) 

In zijn eerste dertig levensjaren heeft Ai Weiwei al meer meegemaakt dan anderen in hun hele leven. In New York ontdekt hij dat hij weliswaar een vrij man was maar voor de rest weinig mogelijkheden had om zich daadwerkelijk aan de kunsten te wijden. 

“On the one hand you want to do something, but at the same time you realize it’s almost impossible, economically and culturally. It was an excuse for me to go back to China and to take a look, because for the past twelve years I hadn’t written back home and had never visited. I didn’t have a good relationship with my family. There was some distance. .. So in 1993 I made a decision and just packed everything and moved back.” (blz.87) 

Een andere reden om terug te gaan naar China was de ziekte van zijn vader, zo vertelde hij eerder op blz. 75. De beslissing terug te keren, is opnieuw een keerpunt in zijn leven. Terug in China zag hij dat er niets wezenlijks was veranderd in zijn land.

“I had no illusions about China., even though everybody told me that China had changed so much and that I should take a look. Some things had changed , some things hadn’t changed. What changed was that there was more beauty in the centre. It was a little bit looser about the economy. There was a little bit of free enterprise, but there was still a strong struggle, the ideology. And what hadn’t changed is the Communist Part - it’s still wide, still kills today. There’s still censorship, there’s no freedom of speech, just the same as I left. It’s really crazy. It’s really such a complex set of conditions.” (blz. 87-88)

Weiwei was als kunstenaar en als mens een vrijdenker geworden en dan kan het haast niet anders of je komt in een dictatoriaal land als vanzelf in botsing met de regering en de regerende Communistische Partij. Weiwei is echter niet bang voor de confrontatie.

Hij ondersteunt met zijn kunstprojecten de mensen in Sichuan die de regering de schuld geven van de dood van hun kinderen tijdens een aardbeving waarbij als gevolg van corruptie scholen als kaartenhuizen instortten. Ook bemoeide hij zich met het schandaal van de vergiftigde melkpoeder die een aantal pasgeboren baby’s het leven kostte.

Al gauw raakt het geduld van de autoriteiten met Weiwei op. In 2011 wordt hij officieel beschuldigd van belasting ontduiking, een bekende truc waar ook Poetin gebruik van maakt om zijn critici uit te schakelen. Nadat hij in hetzelfde jaar wordt vrijgelaten, krijgt hij huisarrest. Vrienden van hem worden ondertussen tot jarenlange gevangenisstraffen veroordeeld. Zijn advocaat verdwijnt zelfs spoorloos. In 2015 krijgt Weiwei zijn paspoort terug en gaat in ballingschap naar Berlijn.

NOS MARIEKE

 Chairman Mao Zedong in Blue. (Een digitale fotobewerking van PETRUS)

NOS journaliste Marieke de Vries lijkt me een prima verslaggeefster. Jammer dat ze, nu ze sinds kort in China zit, de plank mis slaat over de Chinese kunstenaar Ai Weiwei. Naar aanleiding van diens Gangnam Style protestfilmpje verwees ze naar hem als de lieveling van het Westen terwijl hij in China totaal onbekend zou zijn. Ik denk dat ze daarin wel gelijk heeft maar dan blijft de vraag waarom dat zo is. Waarom kent de Chinese gewone man Weiwei niet? Het antwoord is dat Weiwei geen openbaar leven mag hebben van de Chinese overheid.

Die beschouwt Weiwei als gevaarlijk, een onruststoker, een rebel en wie weet zelfs wel een opstandeling. Waarom is dat zo? Omdat Weiwei kritiek heeft op de Chinese regering. Hij wil hebben dat de regering verantwoording aan de Chinese burger aflegt over haar doen en laten, hij wil vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vereniging en nog wat van die dingen die onder de noemer van menserechten vallen.

Marieke zou eens moeten proberen Weiwei te spreken te krijgen om hem te vragen over waarom hij zoveel conflicten heeftt met de Chinese regering. Natuurlijk zullen er mensen zijn die beweren dat mensen als Weiwei niks betekenen in dat grote inmense China. Die willen geld verdienen in China en zijn dus bereid zelfs de kloten van Mao te kussen. Niet naar luisteren Marieke, dan zijn mensen met een andere agenda dan jij.

Trouwens verstandige mensen beseffen dat een goeie kunstenaar een antenne is van zijn samenleving. Iemand als bijvoorbeeld Karel van het Reve wist dat maar al te goed toen hij in zijn Moskoutijd (1967 -1968 voor Het Parool) uitgebreid contact had met Russische dissidenten als bijvoorbeeld Almarik en Sacharov. Van hen werd toen ook gezegd dat die geen deuk in een pakje boter van partijleider en regeringschef Breznjev konden slaan. Welnu de geschiedenis heeft het uiteindelijk anders gewild. Wie weet gebeurt dat straks in China ook.