BRIEF AAN EEN CANADESE VRIEND, 12 AUGUSTUS 2025

 

Metselrobot

Dear Old Chap, 

De aanspreekvorm "dear old chap" hoorde ik laatst  in een aflevering van een TV serie over de beroemde detective Poirot, bekend van de verhalen van Agatha Christie, een scherpe waarneemster van de Engelse samenleving. Ik heb te weinig ervaring met Britten om de gevoelswaarde te kunnen inschatten van de uitdrukking maar het lijkt me informeel en vertrouwelijk in de betere kringen van Engeland. De aanspreekvorm zou dus ook van toepassing kunnen zijn op onze briefwisseling, een gedachtenwisseling tussen twee heren, of overdrijf ik nu?

Over heren gesproken, dat herinnert mij aan de aanspreektitel "amice" Die komt namelijk voor in de verhalen over Heer Bommel en Tom Poes. Bommel is een Heer van stand voor wie geld geen rol speelt.  Zijn buurman is een aansteller van een haan van adel, Cantecleer genaamd die in een protserig kasteel woont en hoog van de toren kakelt.  Bij gelegenheid spreekt hij Bommel neerbuigend en spottend aan met "amice". 

Het gekke is dat ik indertijd in een briefwisseling ook met amice werd aangesproken door de minister van Buitenlandse Zaken. Ik ben er toen vanuit gegaan, gezien ook de inhoud van de brieven, dat het een hogere vorm van vriendelijkheid en welwillendheid was. 

De wet van Frankenstein die zegt dat daar waar een mens vervangen kan worden door een robot dat ook zal gebeuren, krijgt met AI nieuwe impulsen. Er wordt al druk gesproken over de inzet van robots in zorginstellingen en bedrijven. 

Ik zag laatst op TV een metselrobot. Hij is nog niet zo snel als een echte metselaar. Die metselt 600 stenen per uur, de robot de helft. Volgens de robotmaster zal hij de toekomst net zo snel kunnen metselen als een echte metselaar. De Frankensteinisering van de maatschappij is niet meer te stoppen, zo vrees ik.

Onlangs was ik bij de apotheek voor mijn driemaandelijkse voorraad pillen. Ook daar slaat de Frankensteinisering toe. Als enige klant in de winkel, moest ik me melden bij de robot voor een nummertje. Daarna was het wachten tot ik opgeroepen werd. De laatste keer hoefde ik zelfs de winkel niet meer in. Ik moest met een per email toegezonden code, een automaat aan de buitenmuur activeren waarna ik na enige tijd het pakket uit de automaat kon halen. Gezellig is anders. Je zult zien dat de medewerkers straks toch klagen over stress en werkdruk. Dat krijg je als je uitsluitend nog maar robots en automaten om je heen hebt. Daarmee wordt het werk niet aangenamer.

In Nederland geldt dat je na je zeventigste jaar bij een aanvraag tot verlenging van je rijbewijs, medisch gekeurd moet worden. Die verlenging moet om de  5 jaar. Je kunt bij wijze van spreken blind, kreupel en dementerend zijn zolang je maar geen verlenging nodig hebt. 

Eens komt de dag dat je het niet meer krijgt en dan ben je inderdaad afhankelijk van anderen voor van alles en nog wat. Sommige mensen zitten daar niet mee, die gaan over tot online winkelen. Maar in jouw geval kan dat niet omdat jij de worteltjes met eigen ogen in de winkel wilt zien, alvorens ze op te eten. Ik vind dat een daad van barmhartigheid tegenover de natuur, tegenover de worteltjes dan toch. Wij houden ook niet van on-line winkelen. Soms heb je iets nodig wat niet meer in de winkel verkocht wordt. Dan moet het maar on-line maar met tegenzin.

Sinds we uit de kinderen zijn, kan ik het onderwijsstelsel niet meer volgen. Ze zeggen dat het verbeterd is in het kader van de kansengelijkheid maar onderzoeken wijzen elk jaar uit dat het lezen bij jongeren hard achteruit gaat, net als rekenen. Met alle inspanningen, miljoenen extra geld en allerlei nieuwe voorzieningen lukt het niet om de jongeren fatsoenlijk te leren lezen en rekenen. Er is iets rot in het onderwijs maar wat, schijnt niemand te weten. 

Eerst hadden we kinderarbeid, toen kindsoldaten in Afrika en nu hebben we in Nederland en België jongeren die in opdracht van de drugsmaffia een lading drugs uit containers in de haven van Rotterdam halen, meestal containers uit Latijns Amerika. De drugs worden meegesmokkeld in allerlei goederen, zelfs in bananen en koffie. Er vallen nu doden onder deze jongeren omdat ze onderling ruzie krijgen of omdat de drugs niet naar behoren worden afgeleverd. 

Nu zijn we in afwachting wat Trump in Alaska gaat bekokstoven met Poetin. De vrees is dat Trump land van Oekraine gaat weggeven om zijn gewenste "vrede" te krijgen en daarna de Nobelprijs voor de vrede. Europese leiders hebben alles op alles gezet om dit te voorkomen maar of dat gaat lukken?

Als Navo-man Rutte ook al spreekt over landruil voor vrede dan moeten we het ergste vrezen. Rutte heeft zich ontpopt als een ideale spreekpop van Trump. Laten we hopen dat het zover niet gaat komen. Het zou een ramp zijn als de agressie van Putin op deze manier beloond wordt.

De Gaza oorlog drijft veel vooral linkse Nederlanders tot wanhoop. Zij willen dat Nederland alles doet om de oorlog te stoppen en de humanitaire situatie te verbeteren. Maar Nederland en zelfs Europa beschikken over onvoldoende machtsmiddelen om Israel zwaar onder druk te zetten. 

Dat is de prijs die Europa betaalt voor de koers die het na de val van de muur heeft gevolgd: nooit meer macht uit de loop van het geweer maar vertrouwen op de internationale orde en internationaal recht waaronder mensenrechten. Dat is natuurlijk een mooi streven maar ver van de realiteit zoals we zien in de Gaza strook, in Oekraïne en in Sudan.

Wij bieden ondertussen het hoofd aan een officiële hittegolf met temperaturen boven de 30 graden. De hitte zal waarschijnlijk tot zaterdag in het land blijven. Voor ons betekent het rustig houden, geen fietsrondjes of inspannende bezigheden. 

Ik ben uitgenodigd voor een wereldcongres in Porto, Portugal in oktober. Ik beschouw het als een eer dat ik uitgenodigd ben. Ik ben benieuwd wie ik er ga ontmoeten, of er nog veel oude vrienden aanwezig zijn.

Veel groeten, sterkte en tot de volgende brief,

ARMOEDE

Als ik ergens het belang van het gezin heb gezien om ondanks materiële armoede waardig te kunnen leven en het leven in al zijn aspecten het hoofd te kunnen bieden, is het wel in landen van de Derde Wereld. Deze foto is gemaakt in 1977 in Costa Rica bij een kleine landbouwcoöperatie, opgericht om de armoede op het platteland te bestrijden.

Er is ik geen land in de wereld dat zo rijk is en waar zoveel over armoede wordt gepraat, onderzocht en beleid gemaakt als ons land. Het zit onze protestantse moraal danig in de weg dat er ondanks de brede welvaart er nog steeds armoede in Nederland is. Het is een schuldbewustzijn dat diep in onze cultuur ligt verankert. Armoede mag niet.

Volgens ons nationaal planbureau, een gecombineerde erfenis van socialisme en protestantisme, is een op de zeventien mensen arm, dat is net geen 5% van de bevolking. Zonder verder overheidsingrijpen zal dat in 2024 stijgen tot net geen 6%.

Armoede wordt in Nederland voornamelijk gedefinieerd in termen van geld. “Mensen zijn arm als hun huishouden langere tijd onvoldoende geld heeft voor de normale, noodzakelijke uitgaven”. Het Sociaal Cultureel Planbureau spreekt van een ‘niet-veel-maar-toereikende’ armoedegrens en is gebaseerd op budgetten voor zaken als energie, water en voeding.

In geld uitgedrukt is de grens voor een alleenstaande van 21 jaar en ouder 1473 euro per maand, voor een stel is dat 2069 euro, voor een alleenstaande-woningdeler is het 934 euro en voor een alleenstaande 1137 euro. Met twee minderjarige kinderen is de grens voor een stel 2110 uur en een eenoudergezin 1680 euro.

Armoede is in ons land een beleidsmatig en administratief overzichtelijke, meetbare en geordende aangelegenheid. Ik denk dat er weinig landen zijn die een dergelijk geordend inzicht en overzicht hebben van armoede.

Maar er is nog meer. Armoede wordt opgesplitst in een gebrek aan financiële, materiële, culturele en sociale middelen. De politieke aandacht gaat vooral uit naar de financiële middelen. Logisch natuurlijk want geld is te regelen. Gebrek aan sociale en culturele middelen is bestuurlijk politiek moeilijker aan te pakken.

Om het nog ingewikkelder te maken wordt er ook nog onderscheid gemaakt tussen armoede en kansarmoede, tussen relatieve en absolute armoede, tussen je arm voelen (relatief) en arm zijn gemeten in geld (absoluut). Kansarmoede is een veel complexer verschijnsel met meerdere dimensies. 

Het treedt op bij mensen, al dan niet in gezinsverband,  die geen plek in de maatschappij weten te veroveren, niet financieel-economisch, niet sociaal en niet cultureel. De betrokken personen zijn niet weerbaar, niet in staat om zich maatschappelijk te manifesteren. 

Zoiets aanpakken is veel ingewikkelder dan financiële armoede. De tragiek is dat geld in zulke situaties meestal niets verandert aan hun maatschappelijk onvermogen. Ze kunnen overleven maar hun leven niet zelf inrichten, hun eigen verantwoordelijkheid nemen.

Werken kan helpen. Wie werk heeft, kan zich eerder in de maatschappij integreren dan iemand die werkeloos is. Werk kan dus een gangmaker zijn om een persoon of gezin uit de armoede te halen. Wat ook belangrijk is, is goed onderwijs dat aansluit bij de talenten en mogelijkheden van de betreffende personen. 

Maar er is meer. Wat te denken van een meer op het gezin gericht beleid? Een beleid dat ervoor zorgt dat gezinnen hun kinderen leren hoe zich te handhaven in de maatschappij en de samenleving, financieel economisch en sociaal-cultureel.

Veel mensen uit arme gezinnen zeggen het gered te hebben in de maatschappij omdat ze in hun kindertijd een veilig nest hadden waarin ze geholpen werden om hun talenten op sociale en cultureel gebied te ontwikkelen. Hoewel ze thuis geldelijk arm waren, hebben ze ze zich nooit arm gevoeld. Hun rijkdom was en is de warme herinnering aan hun kindertijd thuis.

Overheden zouden een beleid moeten voeren om juist die gezinstaken te versterken maar vaak gebeurt het omgekeerde. Overheden nemen uit naam van zorg gezinstaken af en hevelen ze over naar staatsinstellingen. 

Zo worden kinderen meer en meer verzorgd op school met bijvoorbeeld gratis ontbijt en/of lunch waardoor het gezamenlijke eten in gezinsverband nog verder naar de achtergrond verdwijnt. De overheid zou dit juist moeten aanmoedigen in plaats van het gezinsleven te ontmantelen. Als een kind ergens vroeg leert wat solidariteit is, wat samen delen is, wat het delen van gevoelens kan betekenen is het wel in het gezin.

 

ONDERWIJS IN NEDERLAND

ASML's chipmachines zijn een wonder van innovatie en samenwerking. Geholpen door een scherp afgesteld orkest van tientallen toeleveranciers die allemaal unieke onderdelen maken, produceert de Veldhovense onderneming als enige in de wereld extreme ultra violet-chipmachines (euv's). Daarmee worden de kleinste, krachtigste halfgeleiders gefabriceerd, die het hart vormen van onze telefoons en datacenters. De euv-technologie is door meer bedrijven uitgeprobeerd. Maar waar concurrenten hun tanden stukbeten op de eindeloze complicaties en torenhoge ontwikkelkosten, zette ASML onder de technische leiding van Van den Brink door.

Lees het volledige artikel over ASML en zijn technische directeur in het FD van 11 mei.

 

Onderwijs is nu niet direct mijn terrein. Was het wel ooit, lang geleden maar sindsdien ben ik een outsider. Niettemin, ik verbaas me erover hoe het in het onderwijs toegaat. Onze kinderen gaan achteruit in lezen, schrijven en ook rekenen ondanks dat we up-to-date schoolgebouwen hebben, hulpmiddelen en heel veel kennis.

Dan zie ik in de krant de levensloop van de man die aan het technische roer van ASML staat, technisch directeur Martin van den Brink. Zoals we intussen weten is ASML een van de meest ingenieuze en technologisch meest ontwikkelde machinebouwers in de wereld. 

De man is in de vorige eeuw naar school geweest, toen de onderwijs denktank in Den Haag nog niks voorstelde. Hij legt het klassieke traject van midden jaren vijftig van de vorige eeuw af. 

1969-1973: Lagere technische school ofwel ambachtsschool in elektrotechniek te Ede.
1973-1976: Middelbare Technische School MTS in Elektronica te Apeldoorn
1976-1980: Hogere technische school HTS in  Electrotechniek, te Arnhem
1980-January 1984: Technische Universiteit Twente in Natuurkunde te Enschede 

De ambachtsschool is afgeschaft net als de daarop volgende twee scholen. Het is allemaal vervangen door meer verfijnd onderwijs waar volgens de boeken meer kennis wordt opgedaan en dat beter is voorbereid op de moderne tijd.

Er wordt van van den Brink verteld dat hij de enige man bij ASML is die weet hoe een machine in elkaar zit. De meesten kennen maar een deel van de machine. Hij heeft het overzicht.

Als ik dit lees en hoor vraag ik me af of het Nederlandse onderwijs nog dit soort mensen kan afleveren. Soms heb ik de indruk dat het Nederlandse onderwijs dat gedirigeerd wordt vanuit den Haag meer bezig is met alle leerlingen gelijk te maken in plaats van uit elke leerling het beste te halen.

 

ZORGPREMIE

PvdA voorzitter Hans Spekman vindt dat nivelleren een feest is.

Mocht er nog iemand aan twijfelen dat Nederland een regelzuchtig kruideniersland is tot twee cijfers achter de komma dan weten we het nu zeker dank zij de nivellering via de zorgpremie door het aanstaande kabinet Rutte II. Nivelleren via de zorg, is dat nu wel zo verstandig? Waarom niet, in Nederland wordt alles maar dan ook alles gebruikt om te nivelleren. De arbeidsmarkt, de woningmarkt, het vervoer, het onderwijs en nu dus ook de zorgmarkt.

Je zou denken dat als je wilt nivelleren je dat het beste kunt doen via het belastingstelsel. Dat gebeurt ook. We hebben in Nederland zoals in alle beschaafde landen een progressief belastingstelsel waarin degenen die meer verdienen ook meer betalen. Op die manier betalen de sterkste schouders –in financiële termen dan toch – de grootste financiële lasten.

Als er te weinig wordt genivelleerd kun je dat dus het beste corrigeren met behulp van belastingstarieven. Zo niet in Nederland. Daar wordt alles aan nivellering onderworpen. Tot hoever kun je daarbij gaan? Sommigen zouden het liefst een totale nivellering hebben zodat we straks allemaal in een C&A pak lopen, de Nederlandse variant op het Mao pak, maar over het algemeen beseft men dat met zo’n drastische nivellering uiteindelijk geen mens gediend is.

Moet je wel op andere terreinen dan de belastingen nivelleren? Neem nu de woningmarkt, een markt waarover Den Haag zich sinds de Tweede Wereldoorlog met liefde buigt. Het is de markt waarlangs Nederland dwangmatig in het gareel wordt gehouden daarin gesteund door woningbouwers, cooperaties, architecten en ambtenaren, zozeer zelfs dat de gemiddelde Nederlander al lang niet meer beseft hoezeer hij in een door den Haag geregisseerd keurslijf zit. Maar is daarmee de woningnood in Nederland opgelost? Welnee, het blijft sukkelen van de ene mislukking naar de andere.

In het onderwijs is het al niet anders. Den Haag regelt het van je geboorte tot aan je dood. Overal zijn regels voor en voorzieningen met uitzonderingen zodat toch iedereen mee kan. In beginsel althans, want in de praktijk loopt het toch allemaal anders dan gepland. Scholen zijn onpersoonlijk geworden, docenten en leraren gedemotiveerd en veel leerlingen haken af of kiezen het verkeerde onderwijs. De technische opleidingen blijken zodanig verwaarloosd dat Nederlandse bedrijven straks geen personeel meer kunnen vinden.

Ik vrees dat het met de zorg dezelfde kant op zal gaan. Ook die sector is onderdeel geworden van het Nederlandse spel om de nivellering waardoor alles weer onnodig ingewikkeld gaat worden zodat er straks ook weer van alles mis kan gaan zoals bij de WAO en de AWBZ. Fraudegevoelige regelingen zijn het die uiteindelijk in hun tegendeel verkeren. Maar geen nood in Den Haag pakken ze dat meteen op en regelen er weer wat anders tegenaan. Zo blijven we lekker bezig.