WIE NIET REIST BESTAAT NIET

Toeristen op een rondvaartboot op de rivier de Douro in Porto, Portugal (foto petrus).

 

In zijn “Filosofie van het Landschap” (AMBO Boek, 1970) wijdt Ton Lemaire een hoofdstuk aan het toerisme. Sinds het verschijnen van dat boek is het toerisme ontaard in massatoerisme met alle gevolgen van dien. Steden en landen worden bedolven door massatoerisme.

Sommige steden dreigen zelfs te bezwijken onder het massatoerisme. De lokale infrastructuur kan de toevloed niet aan, de lokale bevolking wordt de stad uit gejaagd door de stijgende prijzen, de overlast en de extreme drukte.

In steden als Venetië, Amsterdam, Dubrovnik en Barcelona worden maatregelen genomen die de balans tussen leefbaarheid van de stad en massatoerisme moeten herstellen of monumenten te beschermen. Er worden grenzen gesteld aan het aantal bezoekers o.a. door minder overnachtingen mogelijk te maken, met toegangskaarten of het aantal bezoekers te beperken.

Ton Lemaire onderzoekt in zijn boek naar de achtergronden, de dieper liggende oorzaak voor dit massaal op gang gekomen reizen. Er is natuurlijk de financiële oorzaak. Mensen kunnen reizen dankzij de toegenomen welvaart en de lage reiskosten. 

Dat reizen financieel mogelijk is, verklaart nog niet waarom zoveel mensen willen reizen. Volgens Ton Lemaire ligt dat aan de verandering in beleving van de wereldruimte. Wat is er gebeurd dat wij de ruimte met zijn steden en landschappen als een toeristisch object zijn gaan zien en ook willen zien?

De mens heeft door de geschiedenis heen altijd al gereisd. In de Middeleeuwen maakten mensen pelgrimstochten. Een pelgrimstocht was een reis met een doel, naar een geheiligde plaats, plek of kerk. De tocht maakte deel uit van de religieuze ervaring van de pelgrim. De pelgrimage stond in dienst van dat geloof, het christelijk geloof. Het was tegelijk een mythische en een mystieke reis.

Nu nog lopen door heel Europa pelgrimswegen: naar Santiago de Compostela, Canterbury, Rome, Jeruzalem en Lourdes. Maar ook geheiligde plaatsen die dichterbij huis liggen waren pelgrimsoorden: een voettocht naar de H.Maria in Den Bosch, een fietstocht naar Kevelaer in Duitsland of naar het Vlaamse pelgrimsoord Scherpenheuvel.

De belangstelling van de pelgrim gold niet het landschap of de stad, zogezegd de wereldruimte, maar God en met hem al wat heilig is. Met de Renaissance begon dat te veranderen. God verdween uit de steden en de landschappen. Daarvoor in de plaats kreeg men belangstelling voor de ruimte zelf, de steden en landschappen in die ruimte.

De mensen beginnen te reizen om hun wereld te kennen, zich de wereldruimte toe te eigenen. Men wil weten wie er allemaal leven in de wereld, wat daar te zien is en te koop en of er wat aan te verdienen is. De wereldruimte wordt een ruimte ten dienste van onszelf. 

Dat begint in de 15e eeuw met de ontdekkingsreizigers die over de wereld uitzwerven om de wereld waarin we leven te leren kennen en zoals eigen is aan mensen te veroveren. Maar met de Renaissance beginnen we ons ook los te maken uit de mythische tijdruimte. Eerst aarzelend en stapsgewijs maar allengs meer en meer.

In de negentiende eeuw maakt de techniek het ons mogelijk met de trein, de auto en het vliegtuig de wereld met eigen ogen te zien. We worden wereldreizigers om het reizen zelf.

Maar al reizend blijft de reiziger altijd en overal een vreemdeling, een buitenstaander. Dat was de vroegere reiziger ook al maar de snelheid waarmee gereisd wordt en afstanden afgelegd, maakt dat men meer dan ooit een vreemdeling blijft.

Toch willen we iets van onze reizen bewaren. We maken zoveel mogelijk herinneringen tijdens de reis. Herinneringen kunnen we mee terug nemen. Zo houden we toch nog iets over van de reis zodra we thuis zijn. Toeristen zijn verzamelaars van herinneringen waarbij ze worden geholpen door de moderne techniek.

Herinneringen kunnen worden vastgelegd op foto’s, films, video’s en vrijwel meteen gedeeld worden via het wereldwijde internet. We kunnen elke plek op de aardbol voortaan aandoen met beelden als getuigen van onze aanwezigheid aldaar. Tevens bewijzen onze reizen met herinneringen dat we van de wereld zijn, sterker nog dat we bestaan. Wie niet reist, bestaat niet.

TOERISTEN POSEREN AAN DE DOURO IN PORTO

 

PORTO: TELEFOON TOERISTEN

 

TOERISTEN IN PORTO

 

Bij de kathedraal

Bij de kathedraal

Vertrek met gids vanaf het plein voor de kathedraal

Ik en mijn hondje (en de smartfoon)

Sightseeing in de meest toeristische bus van alle toerist bussen.

Wat is hier te zien?

Op de kade van de Douro.

De gids vertelt wat je ziet.

BRIEF AAN EEN CANADESE VRIEND, 12 AUGUSTUS 2025

 

Metselrobot

Dear Old Chap, 

De aanspreekvorm "dear old chap" hoorde ik laatst  in een aflevering van een TV serie over de beroemde detective Poirot, bekend van de verhalen van Agatha Christie, een scherpe waarneemster van de Engelse samenleving. Ik heb te weinig ervaring met Britten om de gevoelswaarde te kunnen inschatten van de uitdrukking maar het lijkt me informeel en vertrouwelijk in de betere kringen van Engeland. De aanspreekvorm zou dus ook van toepassing kunnen zijn op onze briefwisseling, een gedachtenwisseling tussen twee heren, of overdrijf ik nu?

Over heren gesproken, dat herinnert mij aan de aanspreektitel "amice" Die komt namelijk voor in de verhalen over Heer Bommel en Tom Poes. Bommel is een Heer van stand voor wie geld geen rol speelt.  Zijn buurman is een aansteller van een haan van adel, Cantecleer genaamd die in een protserig kasteel woont en hoog van de toren kakelt.  Bij gelegenheid spreekt hij Bommel neerbuigend en spottend aan met "amice". 

Het gekke is dat ik indertijd in een briefwisseling ook met amice werd aangesproken door de minister van Buitenlandse Zaken. Ik ben er toen vanuit gegaan, gezien ook de inhoud van de brieven, dat het een hogere vorm van vriendelijkheid en welwillendheid was. 

De wet van Frankenstein die zegt dat daar waar een mens vervangen kan worden door een robot dat ook zal gebeuren, krijgt met AI nieuwe impulsen. Er wordt al druk gesproken over de inzet van robots in zorginstellingen en bedrijven. 

Ik zag laatst op TV een metselrobot. Hij is nog niet zo snel als een echte metselaar. Die metselt 600 stenen per uur, de robot de helft. Volgens de robotmaster zal hij de toekomst net zo snel kunnen metselen als een echte metselaar. De Frankensteinisering van de maatschappij is niet meer te stoppen, zo vrees ik.

Onlangs was ik bij de apotheek voor mijn driemaandelijkse voorraad pillen. Ook daar slaat de Frankensteinisering toe. Als enige klant in de winkel, moest ik me melden bij de robot voor een nummertje. Daarna was het wachten tot ik opgeroepen werd. De laatste keer hoefde ik zelfs de winkel niet meer in. Ik moest met een per email toegezonden code, een automaat aan de buitenmuur activeren waarna ik na enige tijd het pakket uit de automaat kon halen. Gezellig is anders. Je zult zien dat de medewerkers straks toch klagen over stress en werkdruk. Dat krijg je als je uitsluitend nog maar robots en automaten om je heen hebt. Daarmee wordt het werk niet aangenamer.

In Nederland geldt dat je na je zeventigste jaar bij een aanvraag tot verlenging van je rijbewijs, medisch gekeurd moet worden. Die verlenging moet om de  5 jaar. Je kunt bij wijze van spreken blind, kreupel en dementerend zijn zolang je maar geen verlenging nodig hebt. 

Eens komt de dag dat je het niet meer krijgt en dan ben je inderdaad afhankelijk van anderen voor van alles en nog wat. Sommige mensen zitten daar niet mee, die gaan over tot online winkelen. Maar in jouw geval kan dat niet omdat jij de worteltjes met eigen ogen in de winkel wilt zien, alvorens ze op te eten. Ik vind dat een daad van barmhartigheid tegenover de natuur, tegenover de worteltjes dan toch. Wij houden ook niet van on-line winkelen. Soms heb je iets nodig wat niet meer in de winkel verkocht wordt. Dan moet het maar on-line maar met tegenzin.

Sinds we uit de kinderen zijn, kan ik het onderwijsstelsel niet meer volgen. Ze zeggen dat het verbeterd is in het kader van de kansengelijkheid maar onderzoeken wijzen elk jaar uit dat het lezen bij jongeren hard achteruit gaat, net als rekenen. Met alle inspanningen, miljoenen extra geld en allerlei nieuwe voorzieningen lukt het niet om de jongeren fatsoenlijk te leren lezen en rekenen. Er is iets rot in het onderwijs maar wat, schijnt niemand te weten. 

Eerst hadden we kinderarbeid, toen kindsoldaten in Afrika en nu hebben we in Nederland en België jongeren die in opdracht van de drugsmaffia een lading drugs uit containers in de haven van Rotterdam halen, meestal containers uit Latijns Amerika. De drugs worden meegesmokkeld in allerlei goederen, zelfs in bananen en koffie. Er vallen nu doden onder deze jongeren omdat ze onderling ruzie krijgen of omdat de drugs niet naar behoren worden afgeleverd. 

Nu zijn we in afwachting wat Trump in Alaska gaat bekokstoven met Poetin. De vrees is dat Trump land van Oekraine gaat weggeven om zijn gewenste "vrede" te krijgen en daarna de Nobelprijs voor de vrede. Europese leiders hebben alles op alles gezet om dit te voorkomen maar of dat gaat lukken?

Als Navo-man Rutte ook al spreekt over landruil voor vrede dan moeten we het ergste vrezen. Rutte heeft zich ontpopt als een ideale spreekpop van Trump. Laten we hopen dat het zover niet gaat komen. Het zou een ramp zijn als de agressie van Putin op deze manier beloond wordt.

De Gaza oorlog drijft veel vooral linkse Nederlanders tot wanhoop. Zij willen dat Nederland alles doet om de oorlog te stoppen en de humanitaire situatie te verbeteren. Maar Nederland en zelfs Europa beschikken over onvoldoende machtsmiddelen om Israel zwaar onder druk te zetten. 

Dat is de prijs die Europa betaalt voor de koers die het na de val van de muur heeft gevolgd: nooit meer macht uit de loop van het geweer maar vertrouwen op de internationale orde en internationaal recht waaronder mensenrechten. Dat is natuurlijk een mooi streven maar ver van de realiteit zoals we zien in de Gaza strook, in Oekraïne en in Sudan.

Wij bieden ondertussen het hoofd aan een officiële hittegolf met temperaturen boven de 30 graden. De hitte zal waarschijnlijk tot zaterdag in het land blijven. Voor ons betekent het rustig houden, geen fietsrondjes of inspannende bezigheden. 

Ik ben uitgenodigd voor een wereldcongres in Porto, Portugal in oktober. Ik beschouw het als een eer dat ik uitgenodigd ben. Ik ben benieuwd wie ik er ga ontmoeten, of er nog veel oude vrienden aanwezig zijn.

Veel groeten, sterkte en tot de volgende brief,

BRIEF AAN MIJN MEXICAANSE VRIEND, 13 JULI 2025

Mexico, het land van tortillas en tacos.

 

Beste filosoof van het vaderland der Otomies, 

Een bekend gezegde in Nederland luidt dat we allemaal ouder worden en dat met de ouderdom de gebreken komen. Hoe waar is dat! Maar vertel het maar eens aan de jeugd, die denkt dat ze het eeuwig leven heeft en altijd over deze aardbol zullen rond rennen met lust en energie. 

Onze jeugd leeft in zo'n genereuze tijd dat ze niet eens meer beseffen hoe goed ze het hebben vergeleken met hun voorouders en als ze het wel zouden beseffen zoals een bedachtzame enkeling doet, dan weet men niet wat men er mee aan moet. De remedie is naar het schijnt vrolijk doorleven en vooral feesten zodat de ernst van het leven ver weg blijft. 

Mijn leeftijd in aanmerking genomen, 79 jaar en bijna twee maanden functioneert mijn hart goed aldus de cardioloog. Met behulp van een klein kastje rond mijn nek en enkele draden op mijn lichaam is mijn hart 72 uur lang doorgemeten. De reden was dat er aanwijzingen waren dat er misschien iets niet helemaal in orde is, waaronder een abnormaal lage hartslag. Enfin, het is dus in orde.

Dat de almachtige Trump de corruptie in Mexico tot aan de hoogste niveau's in Mexico blootlegt, is hier onbekend. Wij lezen hier vooral nieuws over zijn onmenselijke jacht op migranten of ze nu wel of niet illegaal in het land zijn. Naar het schijnt zijn vooral Mexicanen daarvan het slachtoffer. Wist je trouwens dat er naar schatting 36 miljoenen Amerikanen met een Mexicaanse achtergrond zijn?

Ik heb de door jou opgestuurde informatie gelezen en de krant El Universal op internet. Daarin staat dat uit Amerikaanse onderzoeken naar drugspraktijken blijkt dat senatoren en andere hoge functionarissen betrokken zijn bij corruptie en oplichting. 

Naar het schijnt is de vorige president betrokken bij de grootschalige roof van olie (huachicol), waarvan toch verondersteld wordt dat dit een nationale rijkdom is. Het valt niet te verwachten dat zijn opvolgster het beter zal doen. Zoals het er nu naar uitziet, zakt Mexico steeds dieper weg in een poel des verderfs.

Zullen wij Mexico nog met een gerust hart kunnen bezoeken? Het is moeilijk te zeggen. Uit je brieven lees ik dat jij er in ieder geval niet gerust op bent. Reizen door het land zoals we vroeger deden, lijkt onmogelijk geworden. Er zou dan niets anders op zitten dan de tijd in San Miguel Regla door te brengen met af en toe een toeristische uitstap. Niet erg bevredigend. Hoewel, het belangrijkste is dat we elkaar weer na lange tijd zien en spreken.

Je schrijft dat het veertien dagen flink geregend heeft en de nachten met 13 graden te koud zijn geweest voor de tijd van het jaar. Toch een geluk dat het zoveel geregend heeft. Het land had toch water nodig of vergis ik mij?

Hoewel wij het waterrijkste land ter wereld zijn, maar liefst vijf grote rivieren doorkruisen ons kleine land alvorens in zee uit te monden, overal zijn meren en polders, wordt er vanuit overheidsinstellingen voortdurend gewaarschuwd voor een tekort aan drinkwater. 

Ik denk dat het tekort meer te maken met een teveel aan mensen dan aan te weinig water als gevolg van droogte. De natuur is altijd genereus geweest voor Nederland maar door het absurde klimaatalarmisme, gesponsord door wetenschappers (het levert banen en geld op) en politici, spreekt men hier al na enkele warme of tropische dagen van droogte. 

Het gevolg daarvan is dat men zelfs het weer niet meer rustig over zich heen kan laten gaan. Het weer is een permanente bron van zorg geworden. De klimaatwetenschap zaait onrust en onzekerheid in plaats van welzijn en geestelijke rust. 

Naar mijn idee hebben we nu een normale zomer, niet al te warm met weinig regen en een enkele dag van rond de 30 graden. De goden zijn naar mijn idee ons land nog steeds gunstig gezind.

Petrus de zondige