88. MEXICAANSE VERTELLINGEN. MARIA CARMEN

Mexico 1980 ( vrouw uit de film "Werkende Vrouwen")

Maria Carmen ziet hoe hij zichzelf veracht, zijn gebrek aan zelfrespect, maar praat met hem alsof ze het niet merkt. Ze voelt zijn pijn maar laat dat niet zien. Ze bedient hem net zoals de rest van de klanten maar dan wel met een beetje extra aandacht en een iets langer gesprek. Zo komt ze bij stukjes en beetjes te weten dat hij ’s avonds drinkt om te vergeten, om verlost te worden van de teleurstelling in zichzelf, de liefde en de revolutie. 

Voor Maria Carmen allemaal niet nieuw. Ze kent de mannen die hun mislukking verdrinken in pulque of tequila, maar Diego is toch anders. Ondanks zijn dreigende ondergang weigert hij zijn mislukking als excuus te gebruiken, zich het slachtoffer van de omstandigheden, van het lot te voelen. 

Hij wil vasthouden aan zijn geloof in de liefde, niet de liefde van de lust maar de liefde van de ziel. Dat nu heeft Maria-Carmen maar zelden of eigenlijk nooit meegemaakt. Het enige haar bekende voorbeeld is haar moeder. Die gaf haar gezin nooit op.

Haar vader behandelde haar moeder als een huissloof, bleef soms dagen van huis om daarna dronken thuis te komen en haar moeder uit te blaffen en soms zelfs te slaan. Toch bleef haar moeder overeind als een waardige vrouw die zoveel als mogelijk liefde bleef geven aan haar kinderen.

Amper 15 jaar oud is ze met medeweten van haar moeder het huis ontvlucht om haar geluk, zo dat al zou bestaan, in Mexico-stad te zoeken. Daar komt ze aan zonder enige ervaring met het stadsleven en zijn bewoners. Ze moet zich als dienstmeisje redden in een volkomen vreemde stad in een huis van vreemden. 

Ze wist niet beter dan dat de vrouw de liefde van de man krijgt die ze verdient. Dat kan de ene dag vleierij zijn, aandacht of lust en de andere dag bijtend snauwen, verwijten en soms zelfs een pak slaag. Zij zelf heeft de pijn van de slagen van de riem van haar vader ondervonden. Was dat rechtvaardig? Nee nooit, maar daar beslis je zelf niet over. 

Maar wat moet een meisje in een stad als Mexico-stad? Wat is haar toekomst? Haar wanhopige zoektocht naar liefde en geluk drijft haar op haar zeventiende in een huwelijk waaruit twee kinderen worden geboren, een meisje en een jongen.

Ze kreeg er dezelfde ellende bij als die van thuis. Het wordt een grote mislukking. Maar net als haar moeder behoudt ze haar waardigheid en laat zich de liefde voor haar kinderen niet afnemen. Ze blijft geloven in liefde als een pad naar geluk, bescheiden geluk want in hemels geluk gelooft ze niet, zeker niet hier op aarde.

Ze denkt dat ze mans genoeg is om een eigen bestaan op te bouwen, en maakt een einde aan haar huwelijk. Ze vertrekt met haar twee kinderen en begint helemaal opnieuw. Ze gaat werken in twee restaurants met verschillende ploegendiensten zodat ze genoeg verdient voor hun drietjes. 

En daar in een van de restaurants loopt ze als het ware tegen Diego aan. Een sympathieke zelfs knappe man maar helaas aangeschoten maar wel net als zij op zoek naar nieuwe kansen in de liefde. Maria-Carmen merkt dat hij ondanks alles op zijn manier van zijn Sara blijft houden. Hij zegt geen slechte dingen over haar. Integendeel, hij zet haar nog altijd op een voetstuk. Hij zelf is de mislukking, niet zij.

Maria Carmen raakt verliefd op Diego. Maar ze wil niet weer met een man leven die drinkt. Ze moedigt hem aan om met drinken te stoppen. Zover was Diego nog niet gekomen maar nu dringt het langzaam tot hem door dat als hij nog iets wil maken van zijn leven, dat de eerste stap moet zijn.  

87. MEXICAANSE VERTELLINGEN. TEQUILA

 

San José, Costa Rica 1979

Julia sluit zich van hem af. Ze wordt bevangen door smetvrees. Is dat een reactie op de zwangerschap of op de dronkenschap van haar man? Ze weet het niet en de arts ook niet. Het wordt zo erg dat ze handschoenen in bed draagt en uiteindelijk Diego niet meer in haar bed wil, ook niet als hij nuchter is.

Juist nu ze net een kind van hun beiden verwachten, lijkt het einde van hun liefde nabij. Diego is ten einde raad. Hij had zo gehoopt dat na zijn mislukte avontuur als revolutionair, zijn liefde voor Julia en de schilderkunst alsnog verlossing zouden brengen. Zijn leven zin zouden geven.

Nu moet hij vaststellen dat het mislukt is. De schilderkunst levert te weinig op om van te leven en zijn liefde voor Julia loopt vast op haar teveel aan ambities of zijn gebrek aan ambities. Het is maar hoe je het bekijkt. Is er nog iets om voor te leven? Hij ziet zijn toekomst nog slechts als een zwart gat.

Tequila brengt redding in de avond. Zijn hoofd wordt er lichter van, zijn ziel minder bedrukt en zijn lijf voelt alsof er nog liefde en geluk in zit. Wie had gedacht dat zoveel geluk in zo een klein glaasje heldere doorzichtige drank kan zitten? Het is bronwater dat leven schenkt.

Maar niet langer dan voor de avond. De volgende dag begint het weer van voren af aan. Dan moet het zwarte gat van de toekomst opnieuw gedempt worden met tequila. Het is een dwingend medicijn geworden waarmee hij elke avond zijn zielesmart, de pijn van zijn verloren leven wegspoelt.

Gelukkig weet hij zich overdag, zij het met veel moeite overeind te houden. Wat helpt is zijn bezoek rond het middaguur aan een armoedige eettent om de hoek. Daar wordt hij elke dag opnieuw bediend door dezelfde vrouw, Maria-Carmen heet ze. 

Tot zijn verbazing komt zijn ziel zodra hij haar ziet tot rust. Het is alsof alles in de wereld weer even op zijn plaats valt. Ze bekijkt hem met een blik die hij vergeten was, een zekere warmte maar vooral ook rust zonder berusting. Ze herinnert hem aan de liefde die hij ooit voor Frida had en daarna voor Julia. 

Ze zegt hem dat hij goed moet opletten op wat hij eet. Goed en gezond eten, is goed voor lichaam en geest. Die bezorgdheid van haar verrast hem opnieuw. Ook dat is lang geleden. Hij vraagt zich af wat hij moet doen? 

Een gesprek aanknopen maar waarom zou ze met hem praten? Hij is nog minder waard dan het stof waar ze op loopt of het vuil dat ze van de tafeltjes poetst. Hij is niks en nul. Dat ze zich druk maakt over zijn eten, is haar werk.

Tegelijk dringt bij Diego pas goed het besef door dat zijn liefde is vastgelopen en dat daar waar de liefde vastloopt, ook het leven strandt en tequila niet de oplossing is. Gek genoeg ziet hij bijna gelijktijding, het universum staat even stil, in haar ogen de kans op liefde en dat daar waar liefde weer mogelijk is, het leven zin kan krijgen.

86. MEXICAANSE VERTELLINGEN. RECLAMESCHILDER

San Miguel Regla, 2025.

Met de dag kan Julia minder haar ergernis verbergen over het gebrek aan ambitie bij Diego om een groot kunstschilder te worden. Hij heeft notabene nog altijd contact met zijn vrienden David en Frida. Zij heeft nog wel om zijn liefde gebedeld.Waarom vraagt hij hen niet om steun zodat ook hij een plek krijgt in de kunstwereld? Als ze die gedachte tegen Diego uitspreekt, haalt hij zijn schouders op. Een man moet zijn grenzen kennen, antwoordt hij dan.

Maar, zo werpt ze tegen, wil je dan straks geen beter leven voor je kind? Ja, natuurlijk wil hij dat. Hij wil het alles meegeven wat mogelijk is om succes in het leven te krijgen. Als het moet, zal hij op alle muren van de winkels in Mexico-stad reclame schilderen. Hij wil werken voor zijn kind maar vraag hem niet om ambities te hebben naar roem of rijkdom als kunstschilder.

Na haar bevalling, het was een zoon precies zoals ze gehoopt had, blijft alles bij het oude. Haar onvrede wordt een fysieke afkeer van Diego. Dat wordt zo erg dat ze hem vraagt om voortaan in de woonkamer op de bank te slapen. Diego doet wat ze wil. Wat moet hij anders? Hij heeft nu eenmaal geen antwoord op het verlangen van Julia naar rijkdom en geluk, twee zaken die volgens haar onverbrekelijk met elkaar zijn verbonden.

Hij wordt nog eenzamer dan hij altijd al was. Hij zou tevreden zijn met zijn lot als Julia dat ook zou zijn. Na zijn verlies in het geloof van communisme als de de enige weg naar geluk en menselijkheid, hoopte hij het geluk op kleine schaal, dat van het gezin en een kleine vriendenkring.  

Die kleine kring bestaat voornamelijk uit David en Frida. Hij is nog niet een moment jaloers geweest op hun roem en succes. Integendeel, hij gunt het hen van harte. Maar voor hem hoeft het niet. Hij is er zelfs bang voor. Roem en succes maken je niet minder eenzaam, misschien juist wel eenzamer. 

Bovendien trekt het parasieten aan, nietsnutten die op je afkomen als vliegen op stront waarmee meteen gezegd is dat roem niet veel meer is dan stront met een misleidend geurtje. Zij willen met jou de vrijheid van jouw geld vieren in plaats van de vrijheid van geest. Maar Diego gaat het om het laatste en niet om het eerste.

Hij zou zo graag willen dat Julia dat ook zou inzien. Dan zou hij zijn vrijheid van geest en zijn eenzaamheid met haar kunnen delen. Nu rest tussen hen nog slechts verslagenheid die hij probeert te verdrijven met hulp van tequila. Niks zo goed voor de gepijnigde, wanhopige ziel dan tequila.

Na zijn werk kruipt hij voortaan weg achter een fles tequila in goedkope kroegen en bars waar hij zachtjes meehuilt met de melancholische liedjes over verloren liefde, ondergang e dood. Half of helemaal dronken komt hij thuis waar hij op de bank zijn roes uitslaapt om de volgende dag  met de moed der wanhoop maar weer reclames op muren te schilderen.

 

29. AMERICA LATINA. PIKANTE SOEP IN BRUSSEL

José Merced Gonzalez zit als WVA Verbondssecretaris aan de bestuurderstafel van CLAT tijdens de opening van de Arbeidersuniversiteit UTAL in San Antonio de los Altos in Venezuela in 1975. Links Victor Durán verbonden aan de UTAL. Rechts Rangel Parra, voorzitter van de Latijns Amerikaanse Federatie van Boerenbonden FCL. 

Het moest ervan komen dat ook ik op bezoek naar het buitenland zou gaan. Niet naar Latijns Amerika, dat is te duur  maar naar Brussel waar het Wereld Verbond van de Arbeid zetelt. Als lid van het WVA heeft CLAT er een eigen verbondssecretaris in de persoon van de Mexicaan José Merced Gonzalez. Ter kennismaking heeft hij CLAT Nederland gevraagd een bezoek aan hem te brengen in de WVA burelen. 

Een goed idee want de kracht van onze vereniging zijn de contacten in het continent. Het maakt ons tot een van de best geïnformeerde instellingen over Latijns Amerika. Informatie die ook nog eens komt van een van de meest kwetsbare groepen, de boeren en de arbeiders. Zij geven ons een onschatbare kijk op de sociale, politieke en economische werkelijkheid van Latijns Amerika. José zit in Europa als een spin het CLAT web.

Aangezien het volop winter is met overal sneeuw op de weg, besluit ik met het openbaar vervoer te gaan. Ik neem de sneltram naar het Centraal Station in Utrecht en om vandaar met de trein naar Brussel te reizen.

Helaas werkt het openbaar vervoer in tijden van nood niet altijd zoals gewenst. Nog maar net op weg naar Utrecht stopt de tram. Bang dat ik mijn trein in Utrecht ga missen, vraag ik meteen de trambestuurder of dit lang gaat duren. Minstens tien minuten maar het kan ook langer zijn.

Dan ga ik de trein naar Brussel missen. Ik neem snel een besluit. Ik stap uit en loop in lichte draf terug naar huis alwaar ik mijn tweedehandse Renault 4 start. Tot aan de Belgische grens bij Breda valt het met de sneeuw op de weg nog mee. Er is afdoende gestrooid. 

Eenmaal op de snelweg naar Antwerpen is het andere koek. Er ligt een dik pak sneeuw met diepe sporen aan een kant van de tweebaansweg. Ik nestel mijn autootje in het spoor. Er is gelukkig heel weinig verkeer zodat ik niet hoef in te halen of andere eventueel risicovolle manoeuvres hoef uit te halen. Ik kom heelhuids en op tijd aan in Brussel.

José leidt mij rond door de eenvoudige kantoren van het WVA, veel eenvoudiger dan ik me van een internationale organisatie had voorgesteld. De kantoren zijn ondergebracht in een oud Brussels pand, de vergane glorie van een voormalige herenhuis. Tezamen met de zware, oude en ouderwetse bureau's maakt het een bijna armoedige indruk.  Het Wereld Verbond is in ieder geval geen rijke club. 

José vraagt honderduit over de vereniging en mijn werk. Uit zijn vragen maak ik op dat hij moeite heeft om zich voor te stellen wat of wie we zijn. Waarom bestaat in Nederland een solidariteitsvereniging met uitgerekend de Latijns Amerikaanse vakbeweging? Waarom zou je lid worden van een vereniging die solidariteit organiseert ver weg van eigen haard en huis?

Hoe gaat zo een vereniging te werk en waar komt het geld vandaan? Mijn uitleg helpt hem om er iets van te snappen maar het blijft moeilijk te plaatsen. Een reden om hem uit te nodigen naar ons kantoor aan de Nieuwe Gracht zodat hij met eigen ogen kan zien wie we zijn en wat we doen.

Ter afsluiting van mijn bezoek, nodigt José me uit bij hem thuis te eten. Dat sla ik niet af. Ik ben nieuwsgierig naar zijn huis en haard. Het is bovendien een manier om de banden aan te halen. 

Zijn vrouw is hartelijk en zwijgzaam. Haar enige zorg is of ik wel tegen pikant eten kan. Met in mijn achterhoofd het zogenaamde pikante eten in Colombia, een doodgewone kaasfondue vonden ze daar al erg pikant, verzeker ik haar dat het geen probleem is.

Tot mijn verrassing eten de Mexicanen wel degelijk pikant, super pikant. Colombia is niet te vergelijken met Mexico. De opgediende soep is pikanter dan ik ooit in mijn leven heb gegeten. Ik krijg tranen in mijn ogen en begin te zweten. Mijn hoofd wordt warm. Ik drink gauw veel water en eet stukken brood waarvan er gelukkig genoeg op tafel staan. Voorovergebogen probeer ik mijn bord zo normaal mogelijk leeg te lepelen.