Posts tonen met het label la violencia. Alle posts tonen
Posts tonen met het label la violencia. Alle posts tonen

vrijdag 30 september 2022

68. HET BELOOFDE LAND. HOE HOUDBAAR IS COLOMBIAANSE DEMOCRATIE?

 

Koffieplukkers. Colombia 1980

Dankzij Fernando kan ik alsnog een bezoek brengen aan Neiva om politici van de Conservatieve partij te interviewen waarmee zijn vader bevriend is. Net als zijn vader zijn het vooral grote koffieboeren. 

De koffie is net als de banaan een geslaagd landbouwproduct geschikt voor de export. Terwijl bananenplantages voornamelijk in buitenlandse -Amerikaanse - handen zijn, is de koffieproductie in handen van Colombianen.

De grotere koffieboeren zoals de vader van Fernando hebben arbeiders in dienst. Elke zaterdag worden die bij Fernando thuis door zijn vader persoonlijk uitbetaald. Ze wachten in de huiskamer van waaruit ze een voor een naar het kantoortje worden geroepen om hun weekloon te ontvangen. Het gevolg is een rechtstreekse band is tussen werkgever en zijn arbeiders en dat maakt de relaties persoonlijker.

Zo persoonlijk dat ouders van een pasgeboren kind wel eens hun werkgever, tevens landheer vragen om peter te zijn van hun pas geboren kind. Het kind krijgt daardoor een belangrijke beschermheer en als het kan ook nog een beschermvrouw in de persoon van de vrouw van de landeigenaar.

Landeigenaren worden ook vaak betrokken bij de viering van de eerste communie, huwelijk of andere plechtigheden gebruikelijk op het platteland.

Mijn interviews, meer open gesprekken met een vast patroon van kernvragen, voegen weinig meer toe aan mijn onderzoek. Ik heb de partijstructuur en partijcultuur van beide partijen, die teruggaan tot aan de onafhankelijkheidsoorlog aan het begin van de negentiende eeuw, in kaart gebracht. 

De beide partijen zijn de grondleggers van de onafhankelijkheid van Colombia en van democratische instellingen. Als partijen van de voormalige Spaanse elite hadden ze tot na de Tweede Wereldoorlog, die weinig impact heeft gehad op Colombia, weinig oog voor sociaal onrecht en armoede. 

Dat veranderde onder invloed van opkomende sociale bewegingen van diverse strekkingen. Als partij van de landheren bleef de Conservatieve partij vooral de belangen behartigen van de landheren. Binnen de Liberale partij daarentegen, een meer stedelijk georiënteerde partij, ontstond een linkervleugel beïnvloed door socialistische en communistische ideeën.

De gewelddadige strijd tussen de beide partijen om de macht in de periode van La Violencia en de militaire staatsgreep van generaal Rojas Pinilla, was een harde les om terug te keren naar een vorm van vreedzame democratische strijd om de macht. 

De pacificatie van de twee partijen leidde niet tot een pacificatie van het hele land. Aan beide kanten van het politieke spectrum blijven tot op de dag van vandaag gewelddadige groepen actief, gevoed door de spanningen ten gevolge van het heersende sociaal onrecht en armoede.

De vraag is of het Colombiaanse politiek democratische systeem zich in de toekomst zal weten te handhaven of uiteindelijk toch ten onder zal gaan aan het geweld op de flanken, dat van de linkse guerrillagroepen en de rechtse gewapende groepen en doodseskaders van de landeigenaren met daar tussen het nationale leger.

(wordt vervolgd)

vrijdag 23 september 2022

67. HET BELOOFDE LAND. HET EINDE VAN EEN REVOLUTIE MODEL.

Met de nieuwe (Marxistische) mens op Cuba gaat het na vijftig jaar revolutie op Cuba niet zo goed, zo kon ik in 2008 met eigen ogen vaststellen.

 

Als het gaat om radicale hervormingen, zeker in Latijns Amerika, heeft Cuba de show gestolen. Charismatische revolutionaire leiders van de Cubaanse revolutie als Fidel Castro en Che Guevara zijn inspirerende voorbeelden geworden voor vooral jongeren, ook in Colombia. Cubaanse romantische strijdliederen zijn populair bij de studenten. Wie zou niet net als Fidel Castro of Che Guevara als revolutionaire held en bevrijder binnengehaald willen worden door het juichende volk?

Rosier is ondanks zijn originele en revolutionaire onderzoek naar het geestelijk leven van arbeiders in het naoorlogse Europa en later in Latijns Amerika, in de achterhoede terecht gekomen van de  revolutionaire mode. 

Hier en daar wordt hij voor bourgeois uitgemaakt wat flauwekul is. Je geloof in de revolutie maakt je nog niet tot een revolutionair maar maak dat salonhervormers dat maar eens duidelijk. Hoe dan ook, ik merk aan onze gesprekken dat hij het betreurt dat het probleem van armoede en sociaal onrecht wordt versmald tot wel of niet revolutionair zijn.

Hoewel hij nooit een aanhanger is geweest van socialistische of communistische revoluties gaf hij die vroeger wel het voordeel van de twijfel. Daar is met de dood van zijn vriend Camilo Torres als strijder bij het ELN de klad in gekomen. Rosier gelooft niet dat een revolutie volgens de Cubaanse methode, de guerrilla van het platteland naar de stad brengen, in Colombia kans van slagen heeft.

Het is sterven voor een verloren zaak. Onze gesprekken daarover, maken dat ook ik begin te twijfelen aan Cubaanse revolutie.

In de eerste weken van mijn aankomst in Colombia schreef ik nog een ingezonden brief aan Trouw waarin ik mijn afkeuring uitsprak over de storm van westerse kritiek op het Cubaanse regiem vanwege de affaire Padilla. Ik vond de bevrijding van de Cubanen uit de armoede belangrijker dan de vrijheid van meningsuiting van een schrijver als Padilla. Daaraan begin ik nu te twijfelen. 

Ik zie voor het eerst van mijn leven misère en sociaal onrecht op een voor mij ongekend grote schaal. Maar ik betwijfel of gewelddadige revoluties daar wat aan kunnen doen.

Misschien dat op een betrekkelijk klein eiland als Cuba een guerrilla oorlog te doen is maar in een uitgestrekt land als Colombia met zijn woeste Andesgebergte, zijn oerwouden en uitgestrekte grasvlakten, waar de bevolking bovendien al zoveel geleden heeft onder het politieke geweld van Liberalen en Conservatieven, lijkt een revolutie naar Cubaans model of welk model dan ook niet te doen. 

Er zijn drie guerrilla groepen actief in Colombia en geen van drieën zetten ze tot nu toe enige zoden aan de dijk. Integendeel, door de guerrilla acties krijgt het leger van overheidswege steeds meer geld en wordt bijgevolg sterker. Het Noord Amerikaanse leger draagt daar ook zijn steentje aan bij. Daar kun je verontwaardigd over zijn maar dat verandert niets aan het feit zelve.

Maar het belangrijkste is misschien wel dat de bevolking ondanks zijn wanhoop, zoals blijkt uit massale landbezettingen, niet staat te springen om met geweld de bestaande orde omver te werpen. Tragisch genoeg heeft het dispuut over revolutie en geweld de boerenbeweging ANUC kwetsbaarder gemaakt. Ze is gesplitst in twee stromingen met elk een eigen congres en bestuur. 

Nee, ik denk dat ik de revolutie die dankzij het boekje ‘Revolutie binnen de revolutie’ van de Franse journalist Régis Debray (1967)  populair geworden is onder westerse intellectuelen, maar moet vergeten. Met wat ik nu zie en meemaak in Colombia denk ik dat een revolutionaire ontwrichting van een land onverantwoord is.


(wordt vervolgd)

vrijdag 26 augustus 2022

63. HET BELOOFDE LAND. LA VIOLENCIA

 

Soms kan politiek in Latijns Amerika verwarrend zijn. Hoewel generaal Rojas Pinilla (1900-1975) een couppleger was, heette hij vooruitstrevend te zijn. Met zijn coup (1953) maakte hij zo goed als een einde aan een periode van wrede gewelddadigheden tussen Liberalen en Conservatieven en nam tijdens zijn dictatuur enkele vooruitstrevende maatregelen waaronder invoering van het vrouwenkiesrecht. Na ruim vier jaar dictatuur droeg hij zonder geweld de politieke macht over aan een interim regering en vervolgens een gekozen president.


Hoe gek het ook klinkt, ondanks dat Fernando een zoon is uit een Conservatieve familie, zijn vader is een rijke koffieboer, zijn moeder een elegante dame eveneens afkomstig uit een rijke familie, heeft hij een groot verantwoordelijkheidsgevoel voor het sociale onrecht in zijn land. Daarom studeert hij antropologie. Hij wil weten hoe het in elkaar steekt zodat hij straks de armen beter kan helpen. Oscar wil dat ook maar dan als ingenieur. 

Zo zijn ze in de groep rond Rosier terecht gekomen. Dát tezamen met dat ze uit dezelfde stad Neiva afkomstig zijn, bindt hen meer dan het verschil in politieke families. Daarin ligt ook de kracht van Rosier. Met zijn praktische instelling en charisma weet hij studenten uit verschillende sociale groepen met verschillende politieke achtergronden te interesseren voor het sociale onrecht en het lot van de armen. 

Dat Oscar en Fernando het verschil in politiek nest hebben weten te overstijgen, moet je niet onderschatten. Dat lijkt eenvoudiger dan het is. Vanaf de jaren vijftig heeft op het platteland een onverklaarde burgeroorlog gewoed tussen de Conservatieven en de Liberalen waarbij tienduizenden doden zijn gevallen en miljoenen mensen op drift zijn geraakt. Dat was in de periode van La Violencia die volgde op de Bogotazo (1948), een opstand in de hoofdstad waarbij presidentskandidaat Gaitan van de Liberale partij werd vermoord. De moord leidde tot een uitbraak van geweld tussen Liberalen en Conservatieven  met naar schatting vijfduizend doden en de vernieling van de oude binnenstad. 

Vandaar sloeg het geweld over naar het platteland dat ongeveer vijf jaar duurde waarbij naar schatting 200.000 doden zijn gevallen en een paar miljoen mensen op drift zijn geraakt. De slachtoffers waren voornamelijk kleine boeren, landlozen en arme sloebers die op het platteland een armoedig bestaan leidden in al even armoedige dorpen. Opgejut door grootgrondbezitters gesteund door politie en andere autoriteiten om het land van deze of gene te bezetten gingen ze elkaar met machetes te lijf. 

In 1953 maakte een coup van generaal dictator Gustavo Rojas Pinilla min of meer een einde aan deze duistere periode van geweld. Hij nam enkele maatregelen om de politieke spanningen te doen afnemen zoals het vrouwenkiesrecht en enkele grote infrastructurele werken op het platteland. Toen hij voorbereidingen trof om een politieke blijver te worden vormden Conservatieven en Liberalen een Nationaal Front en slaagden erin de politieke opinie op straat te mobiliseren. Rojas zag zich gedwongen in 1957 af te treden. 

De Liberalen en Conservatieven hadden afgesproken dat ze om beurten zouden regeren. Ze zouden voortaan elkaars presidentiële kandidaten steunen.  Rojas besloot daarop de politieke partij ANAPO (Alianza Nacional Popular) op te richten als verzet tegen het herstel van de politieke macht door de oude elite. Hij presenteerde zich met zijn partij bij de verkiezingen van 1962 waar hij een vijfde plaats verkreeg.

(wordt vervolgd)