Posts tonen met het label kubisme. Alle posts tonen
Posts tonen met het label kubisme. Alle posts tonen

dinsdag 14 april 2026

REVOLUTIE IN DE SCHILDERKUNST

Willem van Konijnenburg, St. Joris en de Draak, 1916. Te zien in het Museum Jan Cunen te Oss tot 7 juni 2026.


De tentoonstelling in Museum Jan Cunen te Oss met schilderijen van “de vergeten” schilder Willem van Konijnenburg (1868-1943) is een mooie gelegenheid om de revolutie in de schilderkunst aan het einde van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw in beeld te brengen.


Op het hierboven afgebeelde schilderij 'St. Joris en de Draak' van het jaar 2016 is te zien dat Konijnenburg enigermate beïnvloed is door het kubisme van Braque en Picasso dat omstreeks 1907 begonnen is in Parijs met het hieronder afgebeelde schilderij van Picasso.


Pablo Picasso, Les Demoiselles d'Avignon, 1907. MoMa, New York.


Vergeleken met het schilderij van Picasso is dat van Konijnenburg behoudend. Terwijl Picasso breekt met alle conventies van vorm, kleur, compositie en perspectief, moderniseert van Konijnenburg zijn voorstelling door enige aanpassingen in lijn en vlakken. De herkenbaarheid van het tafereel staat voorop.


Picasso's  schilderij is niet langer een poging tot afbeelding  van bestaande vrouwen, het is een totale abstractie waarbij de vrouwenfiguren herleid worden tot hun essentie in vorm en kleur. Zelfs hun gezichten "verdwijnen" achter maskers. 


Sint Joris en zijn paard staan er voor een strijder nogal braaf op.Paard en ruiter lijken op een plakplaatje dat op het doek is geplakt.


Piet Mondriaan, Compositie, 1916. Guggenheim Museum.


Piet Mondriaan is in dat jaar al veel verder met zijn revolutionaire concept van 'De Nieuwe Beelding'. Hij heeft de figuratie helemaal losgelaten. Hij schildert op zichzelf staande beelden zonder de illusie te wekken dat hij met de werkelijkheid bezig is. Hij beperkt zich tot de middelen die de schilderkunst ter beschikking staan: lijnen, vlakken, kleuren en compositie. 


Je zou de schilderkunst van Mondriaan daarom 'waarachtige schilderkunst' kunnen noemen. Hij gebruikt verf en doek niet om de werkelijkheid na te bootsen maar een nieuwe 'geestelijke' werkelijkheid te materialiseren.

Willem van Konijnenburg. De Kruisiging, 1922. Te zien op expositie in Museum Jan Cunen.

Zoals hierboven is te zien, schildert Konijnenburg zes jaar later nog altijd aangepast figuratief, d.w.z. met een lichte toets van abstractie echter zonder de stap naar volledige abstractie te wagen. Uitgangspunt blijft het weergeven van een zoveel mogelijk aan de realiteit gespiegeld tafereel.


Pablo Picasso, Nous autres Musiciens (Three Musicians), 1921. Philadelphia Museum of Arts.


Hoe anders gaat intussen Picasso te werk. Het hierboven afgebeelde schilderij van Picasso is nauwelijks nog ene verwijzing naar enige werkelijkheid. Het schilderij staat op zichzelf. Het drukt op autonome wijze het idee van drie muzikanten uit en niet lager drie echte muzikanten. Het schilderij is een als een muziekstuk die verwijzen ook nergens anders naar dan naar zichzelf. 


Piet Mondriaan, Compositie met Blauw, Geel, Rood, Zwart en Grijs, 1922, Stedelijk Museum Amsterdam.


Mondriaan is dan alweer een stap verder, verder zelfs dan Picasso. Picasso heeft de de verhouding tussen figuratie en de werkelijkheid nooit helemaal losgelaten, Mondriaan totaal. Bovenstaande  'Compositie' van 1922 is geen afbeelding meer van een tafereel. Het is een geestelijk beeld of van de ziel zoals Kandinsky die andere revolutionair van de abstracte schilderkunst. 


Het is maximale beelding op basis van de beschikbare middelen van de verfkunst: lijnen, vlakken, kleuren waarbij ook zwart en wit horen en compositie. Het is waarachtige schilderkunst in de zin dat het niet verwijst naar een werkelijkheid buiten de het schilderij anders dan wat uit de geest is ontsproten. Dat was een revolutie in de schilderkunst en is het nog altijd.

 



woensdag 5 augustus 2020

MARC CHAGALL EN DE KUNST 2

Marc Chagall, Zelfportret met zeven vingers (1912-'13).
In Zelfportret met zeven vingers (1912-’13) heeft Chagall zichzelf als schilder in zijn atelier afgebeeld. In een venster op de achtergrond zien we het silhouet van de Eiffeltoren, terwijl de schilder werkt aan een landelijke voorstelling met een vrouw en een koe. Als pendant van het venster drijft een gedachtewolk boven zijn hoofd, waarin zijn geboortestad Vitebsk verschijnt.
De kubistische beeldtaal is typisch voor Parijs, de poëtische interpretatie van kleuren is te herleiden naar Chagalls Joods-Russische achtergrond. Chagall portretteerde zichzelf als schilder tussen twee culturen. In Hebreeuwse letters heeft hij ‘Parijs’ en ‘Rusland’ in het schilderij opgenomen. (

De zin van Kunst.
“De zin van de kunst zocht ik natuurlijk niet alleen in het handwerk. Het was alsof de goden zelf voor me stonden. Ik wilde niet meer denken aan het neoclassicisme van David, van Ingres, aan de romantiek van Delacroix, aan de reconstructie van de uitgangspunten van Cézanne en zijn volgelingen, of aan het kubisme. Ik had de indruk dat we nog steeds aan de oppervlakte bleven hangen, dat we bang waren in de chaos te duiken, de vertrouwde bodem onder onze voeten open te breken, om te ploegen.” (blz.133)

Over het nut van het bezoeken van tentoonstellingen.
“Geen enkele academie zou me hebben kunnen geven wat ik toen allemaal heb ontdekt terwijl ik mijn tanden zette in de tentoonstellingen, in de etalages van de galeries en inde musea van Parijs.” (blz.133)

Over het instinct voor maat en helderheid.
“Om te beginnen zag je het al op de markt waar ik uit geldgebrek slechts een stuk van een lange komkommer kocht, je zag het aan de arbeider in zijn blauwe werkpak, je zag het aan de vurige volgelingen van het kubisme, alles getuigde van een feilloos instinct voor maat en helderheid, van een perfect gevoel voor vorm, van een puur schilderkunstige schilderkunst, zelfs bij de tweederangs schilders.” (blz.133-134)

Over de kloof tussen de Franse en de andere schilderkunst.
“Het ging niet om meer of minder aanleg bij individuen of een volk. Er speelden andere krachten, voornamelijk organisch of psychisch-fysiek van aard, die een predispositie veroorzaakten voor muziek, schilderkunst, litteratuur of slaap.” (blz.134)

Over het doek.
“Terwijl in de Russische ateliers een beledigd model slikte, bij de Italianen gezang en gitaarspel klonken en bij de joden twistgesprekken, zat ik alleen op mijn atelier, bij mijn olielamp. Een atelier tot de nok gevuld met schilderijen, geschilderd op linnen dat kort daarvoor nog dienst had gedaan als mijn servetten, mijn lakens, mijn nachthemden die ik in stukken scheurde.” (blz.135)

Naakt schilderen
“Voordat men mijn atelier betrad, moest men altijd even wachten. Dat gaf me de gelegenheid me toonbaar te maken, me aan te kleden, want ik werkte meestal laat. In het algemeen vind ik kleren maar lastig, het gedoe jezelf aan te kleden irritant, en kleed ik me zonder enige smaak. Niemand koopt mijn schilderijen. Ik dacht zelfs nooit aan de mogelijkheid.” (blz. 136)

Over de kubisten
“Hij overtuigde dat ik rustig naast die trotse kubisten kon werken, voor zie ik waarschijnlijk een complete nul was. Ze stoorden me niet. Ik bekeek ze van opzij en dacht: <Laten ze zich maar vol eten aan hun vierkante peren op hun driehoekige tafels!>.” (blz.143)

maandag 20 augustus 2018

WELKOM IN KAMAGURKISTAN 1

 Tentoonstelling: Karmagurkistan, voorbij de grenzen van de ernst
t/m 28 oktober 2018, Het Noordbrabants Museum in den Bosch.

 Bert en Bobje bij Duchamp, ca.1990, zeefdruk
collectie Kees en Barbara van Kooten

 Kamagurka, Willy Toeter Vercomputer en de bloedraket, 1979, pen op papier.
In 1979 vraagt Adriaan van Dis, toenmalig redacteur van het NRC Handelsblad,
Kamagurka een strip te maken voor de laatste pagina van het Zaterdags Bijvoegsel.
Dit is het debuut van Kamagurka in deze krant, waar hij tot op heden voor tekent.
Deze strip verschijnt later ook in HUMO en in de bundel 'Bert maakt het gezellig'. 
(museumtekst)

 Kamagurka, Eerste expositie galerie Coppens,
Dick leert knutselen, 1991
Acryl op doek, Bruikleen Galerie Coppens, Brussel

 Kamagurka, Writer's Block

 Kamagurka, Neokubisten, De ondergang van het Kubisme, 2010
Olieverf op doek, Galerie De zwarte Panter, Antwerpen

Fragment uit Museumtekst

 Kamagurka, Tour de Trance, Zonder Titel, 2001,
Acryl op papier op hout.
Collectie Kees en Barbara van Kooten
De tentoonstelling 'Tour de France' in het Stedelijk Museum in Amsterdam
zet Kamagurka in 2002 op de kaart als kunstenaar.
Zijn werkwijze, waarbij hij zichzelf onder werkdruk in een trance brengt,
toont gelijkenissen met surrealistische technieken.
De surrealisten probeerden het onbewuste van de geest tot uiting te brengen,
door het opheffen van mentale controle.
Veel van de doeken van de 'Toer de Trance' laten invloeden zien van de CoBrA-beweging
en de Amerikaanse schilder Philip Guston (1930-1980),
die bekend staat om zijn cartooneske schildersstijl en de 'oogbolschepsels' die zijn doeken bevolken.
(tekst museum)



donderdag 27 juli 2017

DE KAARTSPELERS

Portret van 2 kaartspelers, den Bosch 2010

Kaart spelen is van alle tijden. Op Google vind je heel wat schilderijen van kaartspelers, van de 16e eeuwse Hollandse schilder Lucas van Leyden en de Italiaanse schilder Carvaggio, de 17e eeuwse Antwerpenaar David Teniers de Jonge en de Nederlander Jan Steen. De vroeg 20ste eeuwse Nederlandse schilder Theo van Doesburg heeft zich ook aan het thema gewaagd, net als de Colombiaanse schilder Botero.
  
Kaartspelers, den Bosch 2010

Het beroemdst zijn de kaartspelers van de Franse schilder Paul Cézanne gemaakt aan het einde van 19e eeuw. De schilderijen van Cézanne luidden een nieuw tijdperk in de Europese moderne kunst in. Volgens Picasso, zelf de grote vernieuwer van de schilderkunst in de 20ste eeuw, is Cézanne de vader van alle moderne schilders. 

Paul Cézanne, De Kaartspelers (1893-1896), olieverf op doek. Een van een serie
van 5. Dit schilderij behoort tot een van de duurste in de wereld.


Cézanne verlegde de aandacht van de schilderkunst van licht naar vorm. Zijn voorgangers -de Franse impressionisten- waren vooral bezig “met het vangen van licht en kleur.” Cézanne concentreerde zich op de vormen. Vandaar ook dat hij heel veel studies maakte van de berg achter zijn woning. Daarmee werd hij de grondlegger van het kubisme dat door Braque en Picasso naar een hoogtepunt in de schilderkunst is gevoerd.

maandag 14 april 2014

LAGE KUNSTGODEN


Daar staan we dan, wij de lage goden van de kunst. We staan in de rij om een plaatsje te krijgen in het rijk der goden van de kunst, het Gemeentemuseum Den Haag, een Kunsttempel voor de hoge goden van de kunst. Om daar voor heel even een plekje te bemachtigen, hebben we ingeschreven voor de jaarlijkse ZomerExpo 2014 met als thema Licht. Nu nog hopen dat de 12 Rechters van de Dag en de 6 Rechters van de Avond ons gunstig gezind zullen zijn en toelaten tot de Kunsttempel. Sommigen in de nog altijd groeiende rij zijn nerveus. Ze praten hun zenuwen weg tegen iemand naast hen. Anderen wachten zwijgend en geduldig.

Langzaam maar zeker, alsof we aarzelen om de Sint Joseph Opifexkerk in Leidschendam, binnen te gaan, schuifelen we voort. De Kerk als Kunsttempel, een prachtige metafoor voor de vervanging van religie door kunst. Eenmaal in de rij is er geen weg meer terug. Bovendien we hebben er voor betaald, 30 € inschrijfgeld per kunstwerk, groot of klein. Kunst kost geld. Wat door mensenhanden wordt gemaakt is nooit gratis. Gratis is het privilege van de Grote Kunstenaar die alles gemaakt heeft. Met zijn werk mogen we doen wat we willen zo lang als het duurt.

Onze kunstwerken, ik heb er 2 bij me, krijgen elk een nummer. De inschrijfster zet de nummers voor alle zekerheid ook nog op een polsbandje zodat niemand kan betwisten dat ze van mij zijn. We mogen doorlopen om de boel uit te pakken. We komen opnieuw in een rij te staan. Velen zijn geroepen maar weinig uitverkoren. Van de 3000 kunstwerken gepresenteerd door 1750 lagere kunstenaarsgoden zullen er slechts 250 uitverkoren worden! Het blijft een smal pad naar het Rijk der Kunstgoden.

Ik zie de man en vrouw die net nog dapper buiten in de rij stonden met 3 schilderijen van formaat, al vertrekken. Niet uitverkoren betekent maken dat je weg komt. Ik ben aan de beurt en mag mijn kunstwerken afgeven aan 2 vrijwilligers met witte handschoenen aan. Zo te zien is mijn kunst nu al een beetje gewijd, nog voordat het in een kunsttempel heeft gehangen. Nu wachten op het oordeel van De Twaalf Rechters. Ik las dat ze er ongeveer 18 seconden over doen om hun oordeel te vellen. Wat bezielt ons om ons werk waar we onze ziel en zaligheid in hebben gelegd aan te bieden voor een oordeel van 18 seconden. Vanwaar deze dwaasheid?

Daar zijn ze alweer. Mijn beide werken mogen blijven. Ze zullen aan De Zes Avondrechters voorgelegd worden. Na half acht vanavond krijgen wij de achterblijvers, de voorlopig gezegenden de definitieve uitslag. Ik weet niet of ik er blij mee moet zijn. Het is niet de eerste keer dat ik dit meemaak en waarom moest ik het dan zo nodig weer meemaken? Ik twijfel of het de moeite waard is om door te gaan. Maar wie A zegt moet ook B zeggen. E zit niks anders op dan de dag te vullen tot Het Eindoordeel.

Foto genomen tijdens de bevrijding van het Nazi Concentratiekamp Buchenwald.

We gaan naar het fotomuseum in Den Haag, naar de tentoonstelling van de Noord Amerikaanse Fotografe “MargaretBourke-White - Beslissende momenten 1930-1945.” Zij is een van de meesters van de Amerikaanse fotografie uit de jaren dertig vorige eeuw. Die zijn nog altijd mijn inspiratiebronnen en voorbeelden. Haar prachtige, verzorgde, goed gecomponeerde zwart/wit foto's zijn een mengsel van straatfotografie en portretfotografie. Zo zie ik een prachtig portret van de politieke reus Churchill, van de meedogenloze dictator Stalin en een van zijn moeder. Zou zij geweten hebben van de misdaden van haar zoon? Dat moet toch verschrikkelijk zijn. Bourke White maakte ook de wereldbekende foto's in het concentratiekamp Buchenwald toen dat bevrijd werd door de Amerikanen. Als kind van haar tijd geloofde Bourke White in de industriële vooruitgang. Ze belijdt dat geloof met tientallen prachtige foto's van machines en mensen. Ik zie foto's die nu een aanklacht zijn tegen milieuvervuiling maar toen een lofzang op de industriële vaardigheid. Het kan verkeren.

Piet Mondriaan, Composition V, olieverf op doek, 1914

Het laatste uur voor sluiting gaan we kijken naar de tentoonstelling “Mondriaan en het kubisme, Parijs 1912-1914”. Ik word al in de eerste zaal geroerd door een prachtig kubistisch schilderijtje van Picasso en vraag me opnieuw af hoe hij dat toch doet? De schilderijen van Braque (hij zou 'de uitvinder' zijn van het kubisme), Léger, Le Fauconnier (kende ik nog niet) zijn ook goed, maar halen het niet bij hem. En dan zien we de Composities van Mondriaan, zijn voorstudies voor het eigenlijke grote werk waarmee hij bekend is geworden. In de studies zie je pas goed de schilderkunstige én geestelijke zoektocht van Mondriaan. Heel boeiend en verhelderend.

Op de website over de tentoonstelling lees ik een treffende zin over het verschil tussen Picasso en Mondriaan: “Voor Picasso was het kubisme een manier om het publiek én de kunstenaars op de hak te nemen; het kubisme stond al snel voor vernieuwing en avontuur. Mondriaan vat het kubisme veel ernstiger op, als een manier om met behulp van kleur en lijn door te dringen tot de kern van kunst en schoonheid.” Als kind van een Protestantse natie was Mondriaan met ernst opgegroeid. Hij zou zijn hele leven lang ernstig blijven.

Het is tijd om terug te gaan naar de tijdelijk Kunsttempel de St. Joseph Opifexkerk om het Laatste Oordeel van De Zes Avond Rechters te horen. De kudde staat klaar voor de kerkdeuren. Als die open gaan, verzamelen we ons voor de afzetting binnen. Terwijl de kunstwerken door vrijwilligers met witte handschoenen worden binnengedragen, roept een vrijwilligster boven op een tafel het bijbehorende nummer af. Als je werk uitverkoren is om in de Haagse Kunsttempel te worden gehangen, dan word je door een andere vrijwilligster gefeliciteerd en krijg je een enveloppe.

New Minimalism Number 14, foto op dibond, Antwerp, 7 November 2014


Een van mijn twee kunstwerken blijkt uitverkoren te zijn. Toch enige opluchting en meteen ook bezorgdheid over de nazorg. Het betekent tenminste 3 keer op en neer naar den Haag. Het is een verkooptentoonstelling dus moet er een formulier voor eventuele verkoop ingevuld, ondertekend en opgestuurd worden. Dertig procent van de opbrengst is voor organisator Art World. Kunst is geld. Ik heb het daarstraks nog gelezen over Picasso en Mondriaan. Galeriehouders hielden werk van hun achter of van de markt om de prijs op te drijven. Kunst is geld én marketing.