Posts tonen met het label de stijl. Alle posts tonen
Posts tonen met het label de stijl. Alle posts tonen

dinsdag 14 april 2026

REVOLUTIE IN DE SCHILDERKUNST

Willem van Konijnenburg, St. Joris en de Draak, 1916. Te zien in het Museum Jan Cunen te Oss tot 7 juni 2026.


De tentoonstelling in Museum Jan Cunen te Oss met schilderijen van “de vergeten” schilder Willem van Konijnenburg (1868-1943) is een mooie gelegenheid om de revolutie in de schilderkunst aan het einde van de negentiende eeuw en het begin van de twintigste eeuw in beeld te brengen.


Op het hierboven afgebeelde schilderij 'St. Joris en de Draak' van het jaar 2016 is te zien dat Konijnenburg enigermate beïnvloed is door het kubisme van Braque en Picasso dat omstreeks 1907 begonnen is in Parijs met het hieronder afgebeelde schilderij van Picasso.


Pablo Picasso, Les Demoiselles d'Avignon, 1907. MoMa, New York.


Vergeleken met het schilderij van Picasso is dat van Konijnenburg behoudend. Terwijl Picasso breekt met alle conventies van vorm, kleur, compositie en perspectief, moderniseert van Konijnenburg zijn voorstelling door enige aanpassingen in lijn en vlakken. De herkenbaarheid van het tafereel staat voorop.


Picasso's  schilderij is niet langer een poging tot afbeelding  van bestaande vrouwen, het is een totale abstractie waarbij de vrouwenfiguren herleid worden tot hun essentie in vorm en kleur. Zelfs hun gezichten "verdwijnen" achter maskers. 


Sint Joris en zijn paard staan er voor een strijder nogal braaf op.Paard en ruiter lijken op een plakplaatje dat op het doek is geplakt.


Piet Mondriaan, Compositie, 1916. Guggenheim Museum.


Piet Mondriaan is in dat jaar al veel verder met zijn revolutionaire concept van 'De Nieuwe Beelding'. Hij heeft de figuratie helemaal losgelaten. Hij schildert op zichzelf staande beelden zonder de illusie te wekken dat hij met de werkelijkheid bezig is. Hij beperkt zich tot de middelen die de schilderkunst ter beschikking staan: lijnen, vlakken, kleuren en compositie. 


Je zou de schilderkunst van Mondriaan daarom 'waarachtige schilderkunst' kunnen noemen. Hij gebruikt verf en doek niet om de werkelijkheid na te bootsen maar een nieuwe 'geestelijke' werkelijkheid te materialiseren.

Willem van Konijnenburg. De Kruisiging, 1922. Te zien op expositie in Museum Jan Cunen.

Zoals hierboven is te zien, schildert Konijnenburg zes jaar later nog altijd aangepast figuratief, d.w.z. met een lichte toets van abstractie echter zonder de stap naar volledige abstractie te wagen. Uitgangspunt blijft het weergeven van een zoveel mogelijk aan de realiteit gespiegeld tafereel.


Pablo Picasso, Nous autres Musiciens (Three Musicians), 1921. Philadelphia Museum of Arts.


Hoe anders gaat intussen Picasso te werk. Het hierboven afgebeelde schilderij van Picasso is nauwelijks nog ene verwijzing naar enige werkelijkheid. Het schilderij staat op zichzelf. Het drukt op autonome wijze het idee van drie muzikanten uit en niet lager drie echte muzikanten. Het schilderij is een als een muziekstuk die verwijzen ook nergens anders naar dan naar zichzelf. 


Piet Mondriaan, Compositie met Blauw, Geel, Rood, Zwart en Grijs, 1922, Stedelijk Museum Amsterdam.


Mondriaan is dan alweer een stap verder, verder zelfs dan Picasso. Picasso heeft de de verhouding tussen figuratie en de werkelijkheid nooit helemaal losgelaten, Mondriaan totaal. Bovenstaande  'Compositie' van 1922 is geen afbeelding meer van een tafereel. Het is een geestelijk beeld of van de ziel zoals Kandinsky die andere revolutionair van de abstracte schilderkunst. 


Het is maximale beelding op basis van de beschikbare middelen van de verfkunst: lijnen, vlakken, kleuren waarbij ook zwart en wit horen en compositie. Het is waarachtige schilderkunst in de zin dat het niet verwijst naar een werkelijkheid buiten de het schilderij anders dan wat uit de geest is ontsproten. Dat was een revolutie in de schilderkunst en is het nog altijd.

 



dinsdag 2 september 2025

5. KUNST MAKEN MET KUNSTMATIGE INTELLIGENTIE

Beeld gegenereerd door Microsoft Designer op basis van het commando "een schilderij te maken met een gebalanceerde compositie van vlakken in de primaire kleuren blauw, rood, geel en zit die afgebakend zijn met zwarte lijnen."

 

Het plaatje hierboven werd geleverd op het commando “een schilderij te maken met een gebalanceerde compositie van vlakken in de primaire kleuren blauw, rood, geel en wit die afgebakend zijn met zwarte lijnen.” Het zou de omschrijving kunnen zijn van een Mondriaan, maar zoals je ziet is het verre van dat geworden. Het komt er zelfs niet bij in de buurt.


Wat we te zien krijgen zijn keurig opgestapelde blokken met een in zekere mate ruimtelijk effect dank zij de her en der ingebrachte schaduwen. Het zou een ontwerp kunnen zijn voor een complex van woningen of kantoren maar dan zonder ramen en groenvoorzieningen. Als logo voor een architectenbureau of woningbouwcoöperatie zou het niet misstaan.


Dat het AI programma geen nieuwe Mondriaan levert is logisch. Achter de schilderijen van Mondriaan zit een visie op mens, wereld en schilderkunst. Zijn schilderijen zijn niet uit lucht komen vallen op basis van toeval of gevoel. Daar is flink en veel over nagedacht.



Piet Mondriaan (1872-1944) , Compositie II (1930). Dit schilderij bracht op een veiling in New York twee jaar geleden bijna 50 miljoen Euro op. De waarde van dit schilderij zit hem in de visie die het  in zich draagt op mens, wereld en schilderkunst. 


Mondriaan sprak niet voor niks over de Nieuwe Beelding in de schilderkunst. Volgens hem beweegt de schilderkunst zich tezamen met het “tijdsbewustzijn” naar abstractie. De Nieuwe Beelding loopt vooruit op wat komen gaat. Dat is de individuele bevrijding in harmonie met het universele.


Mondriaan brengt in de ultieme abstractie het innerlijk (het individuele) en het uiterlijk (het universele) tezamen in een Nieuw Beeld, een harmonieus beeld dat tegelijkertijd ook schoonheid belichaamt. Schoonheid die waarheid brengt en die waarheid is, hoe kan het anders, universeel en subjectief tegelijk. (Zie voor meer “De Nieuwe Beelding in de Schilderkunst door Piet Mondriaan in De Stijl I 1917-1920


Geen gemakkelijk verhaal maar wel een oud verhaal. Al sinds het begin van zijn bestaan probeert de mens de tegenstelling tussen hemzelf en de wereld of ook wel natuur op te heffen om samen met de natuur een harmonieus geheel te vormen. Mondriaan denkt dat we als mensen daarin vooruitgang boeken.


Misschien heeft Mondriaan daarin gelijk maar ik denk niet dat AI daarbij van nut kan zijn. AI kan geen visie ontwikkelen, hooguit beelden opvissen van het internet op basis van een commando. Het is en blijft een zoekmachine.

woensdag 10 juli 2019

DE VERNIEUWDE LAKENHAL IN LEIDEN (DEEL 2)

Een Hollandse kamer met stemmig licht.

De lichtinval is opvallend.

Een ontroerend houten beeld van de Leidse metselaar Marinus van der Lubbe (2007) gemaakt door Gert Germeraad (1959). Marinus werd ter dood veroordeeld als brandstichter van de Duitse Rijksdag in 1933. Omdat Marinus communist was, werd de brand door Hitler aangegrepen om alle Duitse communisten op te sluiten. De vraag of Marinus dan wel dader of slachtoffer was is nooit helemaal opgehelderd.

Dick Hidde Nijland (1881-1955), Joodse Emigrant, 1939. Een berustend portret van een onbekende Duitse Jood, een immigrant. "Eind jaren dertig vestigden zich hier veel Joden vanuit Duitsland, waar het anti-semietisme groeide onder invloed van Hitler's Nazipartij."

Uitzicht op leidse huizen.

Hollands Raam.

Paul Citroen (1896-1983), Vrouw in een Raam, 1922. "Paul Citroen beheerst de kunst van het weglaten. Een arm en een modern gekapt vrouwenhoofd zweven schijnbaar gewichtloos in het roodbruin. Een krullerig lijntje suggereert vitrage voor het raam."

Spel van binnenvallend licht en schaduw op de kozijnen van de ramen met daar tussen enigszins verloren "het Zelfportret" (ca.1914) van Theo van Doesburg (1983-1931). Theo van Doesburg was lang bevriend met Piet Mondriaan. De vriendschap liep vast in het dogmatisme van Mondriaan over het gebruik van horizontale en verticale lijnen en het gebruik van primaire kleuren.

Theo van Doesburg, Portret van Pétro (Nelly van Moorsel) en profil, ca.1922. Dit en het vorige schilderij zijn voorbeelden van contrasterend, geordend expressionisme.

Theo van Doesburh, Contra compositie VII, 1924."met een diagonale contra-compositie plaatst Van Doesburg een 'intens grootere eenvoud en meer expressie' tegenover de statische rechtlijnigheid van Mondriaan. Ool met zijn keuze voor nuances van primaire kleuren ontregelt hij de strenge principes van zijn Stijl-collega. Het blijkt de nekslag voor hun toch al moeizame artistieke relatie. Niet lang hierna verlaat Mondriaan de Stijl-groep."

Het lijkt er op dat Diny een plier wil doen aan de trapleuning in de hal. Jos kijkt toe terwijl Wim studeert op een foto.

Gesprek over gebruik en aankoop van modern Laken (rechts op rollen) in de museumwinkel van de Lakenhal.

De informatiebalie heeft wat weg van een klein scheepje met twee inzittenden.
Tot slot moet ik nog vermelden van Wim dat ondanks dat ik mijn fiets niet op slot had staan, hij nochtans niet gestolen is, wat een bewijst dat Leidenaren eerlijke mensen zijn.

woensdag 2 november 2011

LOVE

Petrus, Love, Acryl en potlood op papier (55 x 73 cm)


"Het leven van den huidigen, gecultiveerden mensch keert zich langzamerhand van het natuurlijke af: het wordt al meer en meer een abstract leven. (...) De werkelijk moderne kunstenaar voelt de abstractie der schoonheids- ontroering bewust: hij erkent bewust, dat de schoonheidsontroering cosmisch, universeel is.
De nieuwe beelding kan dus niet verschijnen in (natuurlijke) concrete voorstelling, welke - ook zelfs bij universeele ziening - steeds min of meer op het individueele wijst, althans het universeele in zich verbergt. Zij kan niet gehuld zijn in dàtgene wat het individueele karakteriseert: den natuurlijken vorm en kleur, maar zij moet tot uitdrukking komen in de abstractie van den vorm en de kleur- in de rechte lijn en in de tot bepaaldheid gestelde primaire kleur."

Citaat uit het artikel 'De Nieuwe Beelding in de schilderkunst' van Piet Mondriaan in De Stijl, nr.1, 1917.