GUERNICA

 

Ik denk dat het schilderij Guernica van Picasso voor Spanje net zo belangrijk is als de Nachtwacht voor Nederland. Het trekt in ieder geval net zoveel aandacht in het Museo Reina Sofia in Madrid. Picasso en Rembrandt behoren tot de grootste schilders van de wereld. Hun thema's zijn verschillend net zoals hun verfkunst. De Nachtwacht is portretkunst van het hoogste niveau. Het zou een saai schilderij zijn als Rembrandt er geen dynamiek in had gebracht door het plaatsen van de nachtwakers, en dan vooral de twee vooraan ent het raadselachtige meisje met de kip aan de gordel, alsof ze op weg gaan. Zelfs de lansen en geweren suggereren beweging. Die beweeglijkheid van de geportretteerden zien we ook in ene andere wereldberoemd schilderij "La Meninas" van Velazquez.  
Guernica is in zijn aard beweeglijk en gene portret of je zou het een portret van een bombardement moeten noemen. Picasso schildert het eerste bombardement ooit; een bombardement op het stadje Guernica tijdens de Spaanse burgeroorlog door Hitler's Luftwaffe. Het is een universele aanklacht geworden. Guernica is met zijn 27,3 vierkante meter een stuk groter dan de Nachtwacht met zijn 17,21 vierkante meter.

Voor schilders is de Guernica bijna een onuitputtelijke bron voor studie en inspiratie. Zo heeft Picasso voor altijd het onpeilbare leed vastgelegd van de moeder die haar kind verliest. Opvallend is de rol die de stier speelt. Zo te zien ontfermt hij zich over het leed van de moeder met het dode kind. De stier niet als offer maar als beschermgod. We zien voor haar op de grond een krijger liggen met een gebroken zwaard in zijn afgehouwen hand. Boven hem staat een paard in doodsangst. Helemaal bovenaan het schilderij brandt een lamp alsof Picasso nog eens wil benadrukken dat hetgeen zich afspeelt heel goed gezien moet worden.

Detail van het gebroken zwaard nog altijd stevig geklemd in de hand van de dode krijger. Wat betekent de vage bloem naast zijn hand? Is het een bloem voor de moedige krijger? Is het bedoeld als troost of is het de onverschilligheid van de natuur op het moment van vreselijk lijden bij de mensen? De uitvoering in tinten grijs en zwart met streepjes-accent versterkt de kracht van de scene.

Nooit is de smeekbede om hulp beter in beeld gebracht dan met de gezichten van deze twee vrouwen.  Het is op dit detail van het schilderij niet te zien maar de bovenste vrouw houdt een olielamp vast die als het ware licht moet werpen in de duisternis van het leed dat hun wordt aangedaan. De lijnen van de tekening zijn zoals in het hele schilderij trefzeker en worden verterkt door het gebruik van de schaduwkleuren. 

De wanhoop van deze vrouw is diep zwart. Er is nog slechts een heel klein raam boven haar waarvan we kunnen vermoeden dat daar nog licht is, maar of dat licht nog ooit deze wanhopige vrouw zal bereiken, is hoogst onzeker.

OORLOGSBULLETIN OEKRAÏNEOORLOG 2

Putinski's bombardement op Marioepol, maart 2022

 

Putinski's bombardement op Grozny, oktober 1999

 

Hitler's Luftwaffe bombardement op Rotterdam, mei 1940

 

Hitler's Luftwaffe bombardement op Guernica, April 1937

 

NACHTWACHT 0.2

Petrus Nelissen, 'Nachtwacht 0.2', olieverf op kaasdoek, &,5 x 1,2 meter

 

De Nachtwacht is en blijft een boeiend schilderij waar zowel inhoudelijk als schilderkunstig veel van te leren valt. Als je het schilderij nuchter van een afstand bekijkt is het een merkwaardige troep uitgedoste mannen, studentikoos bijna met daartussen slechts een enkele vrouw, een meisje nog. Wat zij daar precies doet, weet niemand en toch staat dat meisje is het volle licht van Rembrandt.

Nergens zie je de ernst van het nachtwaken terwijl die er wel is. Per slot van rekening zijn het ordetroepen. Rembrandt werd betaald voor het portretteren van de leden van de Nachtwacht en niet om hun taak als ordehandhavers in beeld te brengen. Wel suggereert hij dat de troep op weg is naar haar taak van nachtwaken.

Naar aanleiding van de reconstructie van de Nachtwacht, te zien in het TV programma ‘Het Geheim van de Meester’, kwam ik op het idee om een nieuwe nachtwacht te maken maar dan een die de ordehandhavers tijdens de uitvoering van hun werk in beeld brengt.

Op basis van foto’s heb ik schilderkunstig een tafereel geconstrueerd waarop de nachtwakers van nu bezig zijn. Mijn schilderkunstige aanpak was niet Rembrandtiaans. Niet de illusie van werkelijkheid met licht en donker en echte mensen staat voorop maar het drama van ordehandhaving wat hoe dan ook altijd een kleine oorlog is tussen handhavers en verstoorders met de altijd aanwezige de onschuldige toeschouwers en nieuwsgierigen.

Voor de compositie heb ik mij laten inspireren door Picasso’s geniale en reusachtige schilderij ‘Guernica’. Zijn schilderij is een aanklacht tegen het bombardement van het stadje Guernica door Hitler’s luchtmacht tijdens de Spaanse burgeroorlog. Dat staat ver af van de handhaving van een demokratische rechtsorde. Guernica verbeeldt de vernietiging van een stad zoals het Russisch leger nu doet in Marioepol en andere Oekraïnese steden. 

Niettemin is de revolutionaire compositie van Picasso's Guernica goed bruikbaar om een eigentijds tafereel te construeren met in het centrum het drama van ordehandhaving. Picasso weet ondanks de gecompliceerde compositie de eenheid van het enorme doek te bewaren. Hij doet dit door het schilderij in zwart-wit tinten uit te voeren. Ik heb daarentegen gekozen voor een balans tussen verschillende kleuren om de eenheid van het doek te bewaren. 

Guernica meet 3,49 x 7,77 meter ofwel 27,12 vierkante meter verf.  De Nachtwacht meet 3,63 x 4,37 ofwel 15,9 vierkante meter verf. In vierkante meters verf is ‘Guernica’ bijna 2x zo groot als De Nachtwacht. Nachtwacht 2.0 meet slechts 1,5 x 1,2 meter ofwel nog geen twee vierkante meter verf (1,8 m2).

De ook in Nachtwacht 0.2 aanwezige vrouw, ze loopt als het ware het tafereel binnen, is een verwijzing naar Venus, de godin van de Liefde op het schilderij ‘De Geboorte van Venus’ van Sandro Botticelli gemaakt in 1485-1486. Dat schilderij meet 1,72 x 2,78 meter ofwel 4,8 vierkante meter. Ze verwijst ook naar Rembrandt’s meisje op zijn Nachtwacht. Als naakte vrouw is zij het symbool van kwetsbaarheid. Met haar telefooncamera in de aanslag is zij meteen ook een eigentijdse toeschouwer.

98. DE AARDE IS ROND (VOORHEEN MIJN SPROOKJESJAREN ZESTIG), DE SPAANSE HOOGVLAKTE

Het wereldberoemde schilderij "Guernica" van Picasso (1937). Het is een monumentaal schilderij van 3,50 x 7,76 meter, te zien in Museo Reina Sofia in Madrid.

What do you want to do ?

New mail

Ik weet een en ander van Frankrijk dankzij Franse les en twee vakanties in Parijs.  Mijn eerste Franse zin - de kat zit op de piano - leerde ik in de zesde klas van de lagere school. Toen kwam Franse les op de middelbare school. Frans was toen nog een wereldtaal maar vooral ook een dode taal. Een taal van rijtjes woorden van buiten leren en grammatica met net zoveel regels als uitzonderingen. De leraar was zelf geestelijk en lichamelijk al net zo verdord als de taal die hij onderwees.  Pas in de vierde klas leerde ik dankzij een pas afgestudeerde leraar, de Franse taal als een levende taal kennen. In de lessen  draaide hij op de pick-up Franse chansons van onder andere Piaf en Aznavour. 

Over Spanje heb ik weinig geleerd. Spaanse les bestond niet en vakanties naar Spanje waren een zeldzaamheid, een privilege voor wie het kon betalen zo ver te reizen. Wat ik wel weet van kranten en televisie is dat het land niet deugt vanwege dictator generaal Franco die de Spaanse burgeroorlog gewonnen heeft met hulp van Hitler’s Luftwaffe, de uitvinders van het luchtbombardement op steden. Ze gooiden het stadje Guernica plat, naar het schijnt een oefening voor het latere bombardement op Rotterdam. Ik weet niet of dat bombardement de Spaanse Republikeinen op de knieën dwong, het bombardement van Rotterdam deed dat in ieder geval wel met Nederland.

Picasso heeft met zijn reusachtige schilderij ‘Guernica’ in hetzelfde jaar 1937 van het bombardement een monument opgericht voor de slachtoffers en tegen oorlogsgeweld. Je zou willen dat wij in Nederland ook zo een monumentaal schilderij zouden hebben ter herinnering aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Picasso treedt met ‘Guernica’ in de voetsporen van Goya wiens schilderij “El Tres de Mayo” (1814), een monumentale aanklacht is tegen de standrechtelijke executies van Spaanse opstandelingen tegen het Napoleontische bezettingsleger.

Maar hoeveel dood en verderf wij mensen ook zaaien, hoeveel bloed er ook vloeit, moeder natuur ontfermt zich over ons en wist zo goed als alles uit. Eenmaal de oorlog voorbij herstelt het landschap zich sneller dan de trauma’s in de hoofden en de harten van slachtoffers en daders. Misschien dat er in het Spaanse landschap hier en daar nog littekens zijn van de burgeroorlog maar wij zien ze niet.

Wij rijden vanuit het groene Baskenland naar Burgos, de hoofdstad van Castilië, waarna we de Spaanse hoogvlakte op gaan. Op de hellingen van de droge heuvels halen we hier en daar een zwoegende, dieselwolken uitbrakende vrachtwagen in. Tot hilariteit van de vrachtwagenchauffeurs braakt ons autootje al klimmend net zoveel zwarte roetwolken uit als zijn vrachtwagen. Gelukkig is onze voorraad afgewerkte motorolie nog lang niet op. 

(verschijnt elke vrijdag)

What do you want to do ?

New mail