NACHTWACHT 0.2

Petrus Nelissen, 'Nachtwacht 0.2', olieverf op kaasdoek, &,5 x 1,2 meter

 

De Nachtwacht is en blijft een boeiend schilderij waar zowel inhoudelijk als schilderkunstig veel van te leren valt. Als je het schilderij nuchter van een afstand bekijkt is het een merkwaardige troep uitgedoste mannen, studentikoos bijna met daartussen slechts een enkele vrouw, een meisje nog. Wat zij daar precies doet, weet niemand en toch staat dat meisje is het volle licht van Rembrandt.

Nergens zie je de ernst van het nachtwaken terwijl die er wel is. Per slot van rekening zijn het ordetroepen. Rembrandt werd betaald voor het portretteren van de leden van de Nachtwacht en niet om hun taak als ordehandhavers in beeld te brengen. Wel suggereert hij dat de troep op weg is naar haar taak van nachtwaken.

Naar aanleiding van de reconstructie van de Nachtwacht, te zien in het TV programma ‘Het Geheim van de Meester’, kwam ik op het idee om een nieuwe nachtwacht te maken maar dan een die de ordehandhavers tijdens de uitvoering van hun werk in beeld brengt.

Op basis van foto’s heb ik schilderkunstig een tafereel geconstrueerd waarop de nachtwakers van nu bezig zijn. Mijn schilderkunstige aanpak was niet Rembrandtiaans. Niet de illusie van werkelijkheid met licht en donker en echte mensen staat voorop maar het drama van ordehandhaving wat hoe dan ook altijd een kleine oorlog is tussen handhavers en verstoorders met de altijd aanwezige de onschuldige toeschouwers en nieuwsgierigen.

Voor de compositie heb ik mij laten inspireren door Picasso’s geniale en reusachtige schilderij ‘Guernica’. Zijn schilderij is een aanklacht tegen het bombardement van het stadje Guernica door Hitler’s luchtmacht tijdens de Spaanse burgeroorlog. Dat staat ver af van de handhaving van een demokratische rechtsorde. Guernica verbeeldt de vernietiging van een stad zoals het Russisch leger nu doet in Marioepol en andere Oekraïnese steden. 

Niettemin is de revolutionaire compositie van Picasso's Guernica goed bruikbaar om een eigentijds tafereel te construeren met in het centrum het drama van ordehandhaving. Picasso weet ondanks de gecompliceerde compositie de eenheid van het enorme doek te bewaren. Hij doet dit door het schilderij in zwart-wit tinten uit te voeren. Ik heb daarentegen gekozen voor een balans tussen verschillende kleuren om de eenheid van het doek te bewaren. 

Guernica meet 3,49 x 7,77 meter ofwel 27,12 vierkante meter verf.  De Nachtwacht meet 3,63 x 4,37 ofwel 15,9 vierkante meter verf. In vierkante meters verf is ‘Guernica’ bijna 2x zo groot als De Nachtwacht. Nachtwacht 2.0 meet slechts 1,5 x 1,2 meter ofwel nog geen twee vierkante meter verf (1,8 m2).

De ook in Nachtwacht 0.2 aanwezige vrouw, ze loopt als het ware het tafereel binnen, is een verwijzing naar Venus, de godin van de Liefde op het schilderij ‘De Geboorte van Venus’ van Sandro Botticelli gemaakt in 1485-1486. Dat schilderij meet 1,72 x 2,78 meter ofwel 4,8 vierkante meter. Ze verwijst ook naar Rembrandt’s meisje op zijn Nachtwacht. Als naakte vrouw is zij het symbool van kwetsbaarheid. Met haar telefooncamera in de aanslag is zij meteen ook een eigentijdse toeschouwer.

DE EENZAAMHEID VAN DE ONGELOVIGE 27

De geboorte van Venus aan het strand van Cyprus naar Sandro Botticelli.
© petrus nelissen

Voordat ik ook nog maar een begin van een antwoord heb op mijn vraag hoe het verder moet met de liefde, sturen de Goden mij ongevraagd maar niet ongewenst een nieuwe uitdaging. Zonder dat ik er ook maar iets aan kan doen, word ik als een idioot verliefd op een meisje op ons schoolplein. Ze is de nieuwe koningin van mijn hart en ik kan niet anders dan de hele pauze lang in haar buurt blijven en naar haar kijken. Verliefd zijn is vooral kijken, kijken en nog een kijken. Of is het gluren?

Trouwe lezers zullen zich afvragen hoe het kan dat er meisjes op ons schoolplein rondlopen. Ik heb immers verteld dat ik op een jongensschool zit. Dat was tot voor kort ook zo. Het Lyceum was een jongensschool met ook nog eens allemaal mannelijke docenten. Ik heb nooit een lerares gehad. Of dat goed of slecht is voor mijn karakter, weet ik niet, maar het is wel zo. Dat gebrek aan vrouwen om me heen, heeft in ieder geval geen effect op mijn liefdesleven.  Ik word er niet minder verliefd door. Misschien juist wel het tegendeel.

Hoe dan ook, van hogerhand is de beslissing genomen dat meisjes die naar het gymnasium willen, voortaan op ons Lyceum terecht kunnen in plaats van naar de naburige steden Den Bosch of Nijmegen te reizen. Blijkbaar zijn er zulke meisjes want plotseling lopen er een aantal in groepjes rond op het schoolplein. Geen HBS meisjes, dat niet. Voor hen is er nog steeds de Middelbare Meisjes School MMS, de reguliere leverancier van meisjes voor veel van mijn klasgenoten. Er zitten dus geen meisjes in mijn klas, dat is voorbehouden aan de knappe koppen op het gymnasium. 

Misschien ben ik dan niet zo een knappe kop, ik ben wel verliefd op een van die gymnasiummeisjes. En hoe! Het stormt zo hard in mijn lijf dat ik haast geen lucht meer krijg. Daarmee vergeleken is mijn eerste verliefdheid een luchtig lentebriesje geweest. Een niemendalletje van een beginneling. Nu zit ik diep in een gepassioneerde liefdesroman op afstand. Want dichterbij haar dan pakweg 2 stappen kom ik niet. Dichterbij durf ik ook niet. Ondanks mijn diepgaande studie van de liefde heb ik daar teveel schroom voor.

(verschijnt elke dinsdag)

BEYONCE

Instagram foto van Beyoncé met haar een maand oude tweeling Sir en Rumi Carter.
Geplaatst op 14 juli 

Het is duidelijk dat Beyoncé met haar laatste foto gebruik maakt van de iconografie van de Heilige Maagd Maria, de Moeder van JC, het belangrijkste icoon van de Rooms Katholieke Kerk.

Van enige geestelijke inhoud is voor zover ik weet niks bekend maar dat hoeft natuurlijk ook niet meer. Stuitte hergebruik van heiligen beelden vroeger nog wel eens op een zekere schroom, in onze tijd waarin bijna niemand meer goed weet heeft van de geestelijke betekenis van de Moeder van God’s Zoon, kan dat zonder problemen. 

Het gaat om de marketing bedoeld om de marktwaarde van het merk Beyoncé te verhogen.  Ik zag dat vandaag al bijna 10 miljoen mensen het plaatje bekeken hebben. Dus de marketing van het merk Beyoncé is geslaagd. 

De vraag is vervolgens wat het plaatje voor haar volgelingen betekent, de jongeren van deze tijd? Voor puberende meisjes is ze vast een rolmodel, een model dat ook jongens graag zien.

Het is een drie in een plaatje: bruid, verleidster en moeder. Ze is gekleed als een dure maar vooral ook gewaagde bruid. Onder de waarschijnlijk kostbare (zijden) mantel zien we haar naakte benen, tussen de mantel haar blote buik met navel en uiteraard ontblote schouders. In tegenstelling tot een traditionele afbeelding van de Moeder Gods, etaleert Beyoncé haar vrouw zijn zonder seksuele schaamte.  

Sandro Boticelli (1450- 1510), De Geboorte van Venus,
omstreeks 1485, Uffizi museum te Florence.

Ze wordt omgeven door een lichtblauwe sluier die past bij de blauwe zee en lucht. Is dit een verwijzing naar de voor-Christelijke Godin Venus, de Grieks-Romeinse Godin van de Liefde? Dat zou best kunnen. Het verhaal wil dat Venus uit zee werd geboren, als het goed is, kwam ze aan wal op het huidige eiland Cyprus. 

Dat de katholieke Heilige Maagd Maria verwant is aan haar voorgangster Venus is geen geheim. Het is knap gevonden van Beyoncé dat ze deze twee iconen van de vrouw - Liefde en Moederschap- weet te combineren in een zoetsappig poezieplaatje waarop ze haar pas geboren tweeling toont. 

De Amerikaanse kunstenaar Jeff Koons hergebruikt iconen uit de kunstwereld
o. a. voor een handtassen project van Luis Vuitton. Aan de tas hang een in rood
leer uitgesneden bunny, een handelsmerk van Koons.

Het plaatje doet ook denken aan het werk van de bekende Amerikaanse kunstenaar Jeff Koons, die haar is voorgegaan in het hergebruik van iconen uit de kunstwereld. Ook hij schuwt marketing van de kunst iconen niet. Voor zijn werk worden intussen miljoenen betaalt.

Met dit moderne poezieplaatje biedt Beyoncé Instagram meisjes het rolmodel aan van de sexy vrouw en moeder aan, van schoonheid, rijkdom en geluk. De overdaad aan bloemen op de achtergrond laat over dit alles geen twijfel bestaan.

Een klassieke afbeelding van de Heilige Maagd Maria
met Jezus Christus, de Zoon van God, op haar schoot.
Haar houding van het hoofd en haar blik
 lijkt op die van Beyoncé.
Lucht, zee en bloemen op de achtergrond vinden we
ook terug op de foto van Beyoncé.

Er is maar een maar; haar gezichtsuitdrukking. Ze heeft de op Instagram en FaceBook gebruikelijke grimas van geluk weten te vermijden. Ze kijkt daarentegen met een zekere ernst. Blijkbaar wil ze het moederschap niet lichtzinnig voor het voetlicht brengen.

Moeten we na dit alles dan toch vaststellen dat Beyoncé beseft dat niet alles rozengeur en maneschijn is, dat vrouw en moeder zijn een grote verantwoordelijkheid is of heeft ze heel goede kunst adviseurs om zich heen? Misschien Jeff Koons?