DE ONGELOOFLIJK POËTISCHE BEELDEN VAN ZHANG DALI

Marmeren beelden van Zhang Dali op het binnenplein van het Museum.

Chinese kunst is in, dus moet je op je tellen passen want niet alle Chinese kunst is de moeite waard. Ik ben geen kenner maar voor mij is Wei Wei tot nu toe de allergrootste. Hij geeft ons les in kunst met inhoud, niet alleen Chinese inhoud maar algemeen menselijke. Wei Wei is een dichterlijk humanist die het opneemt voor de mens en zijn verzet tegen het grote rad van bureaucratie, onvrijheid en onrecht zoals in zijn land onder de alles verpletterende Chinese dictatuur.

Beelden van Zhang Dali op het binnenplein

Sinds ik de tentoonstelling “Body and Soul” (Lichaam en Geest) van Zhang Dali heb gezien, vind ik hem een goede tweede. Dali is net als Wei Wei een humanist van het zuiverste water met een scherp oog voor de menselijke tragedie van onderdrukking, geweld, slavenarbeid en niet te vergeten de sloop van het oude Beijing, die meteen ook de sloop is van de geschiedenis van heel China. Alles in naam van de vooruitgang, de modernisering en uiteraard het Grote Geld. Hoe bekend komt ook ons dat niet voor?

Gehurkte vrouw en Droevige man op het binnenplein

Hij overstijgt met zijn beelden China en de Chinezen. Hij is een poëet die met huiver, liefde, hoop en angst naar zijn volk kijkt. Zijn beelden mogen dan van Chinezen zijn, ze gaan tegelijkertijd over alle mensen, over onszelf.  Door zijn beelden spreekt Zhang tot ons allemaal. Zhang is een meester van de mensheid. 

Droevige man met zijn schaduw.

Opnieuw heb ik vastgesteld dat “Het Museum Beelden aan Zee” in Scheveningen een prachtig museum is, zeker met de lichtval van de morgenzon op het strakke binnenplein en de grote terrassen buiten. In het museum ben je tegelijk binnen en buiten. Het is een eerbetoon aan het prachtige licht aan de Noordzee. De beelden van Zhang en alle andere tentoongestelde beelden komen er tot hun recht op een manier zoals je die zelden ziet. Het museum is een parel onder de Nederlandse musea.

De mannen met duiven zijn een verwijzing naar de gebeurtenissen op 
het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing waar demonstrerende studenten 
in 1989 werden plat gewalst door de tanks van het Chinese leger. 

Twee bezoekers voeren een geanimeerd gesprek tussen twee beelden van 
in zichzelf gekeerde vrouwen met vredesduiten op hun hoofd en schouders.

Dit monument van steigers met gewonde arbeiders is vanwege zijn omvang 
moeilijk in zijn geheel in beeld te brengen. Het is een indrukwekkende aanklacht 
tegen de groteske uitbuiting van de arbeiders op de bouwwerven van Beijing 
die van het platteland komen om tegen absurd lage lonen te werken 
aan de bouw van het moderne Beijing. Meestal worden ze na voltooiing 
van het gebouw werkloos.

De Chines Draak die een vrouw verkracht. Zhang brengt hiermee op 
symbolische wijze in beeld hoe de Chinese overheid mensenrechten en 
burgerrechten verkracht. Een angstaanjagend en schrikwekkend beeld 
dat fascineert door zijn vorm, kleur en directheid.

Misschien wel de meest poëtische beelden van de tentoonstelling van Zhang Dali 
met dank ook aan demorgenzon die op het binnenpleintje schijnt. 
De mannen zweven onwerkelijk boven hun paarden. Terwijl de paarden stevig met 
hun benen op de grond staan, zweven hun berijders als los gezongen 
van de aarde en de werkelijkheid op zijn kop boven de paarden.

De tentoonstelling van Zhang Dali duurt nog tot en met 8 oktober.

SUPERMAN SNOWDEN?

Snowden als Superman, een digitale fotocompositie van petrus

Is Snowden een held? Ik zou het niet weten. Misschien zaait hij juist verwarring over het thema waarvoor hij zegt zich sterk te maken, te weten de bescherming van privacy tegen o.a. de Noord Amerikaanse  spionage dienst NSA. Op het eerste gezicht een nobel doel, een held waardig. Maar dat mooie doel heeft hem gebracht naar een land waar de privacy nog nooit door de overheid is gerespecteerd en naar te vrezen valt in de nabije toekomst ook niet zal worden. De 2 pas vrij gelaten leden van de Russische punkband Pussy Riot en de voormalige Russische oligarch Chodorkovski kunnen Snowden daar het nodige over vertellen.

Heeft Snowden dan de verkeerde vijand gekozen? Dat zou zo maar kunnen. Nu zit hij in een land waar het belang van de staat door de geschiedenis heen altijd al groter is geweest dan die van het individu. Privacy is in Rusland nooit een punt geweest. Rusland staat daarin niet alleen. In China is het al niet veel beter, vraag het bijvoorbeeld de Chinese kunstenaar Wei Wei maar. Ook hem werd zijn fysieke vrijheid vanwege zijn openbaar gemaakte gedachten ontnomen. 

Wie de boeken van de voormalige Russiche dissident Alexander Solsjenitsin leest (o.a. Kankerpaviljoen, In de eerste cirkel en De Goelagarchipel), weet dat hij ondanks zijn fysieke gevangenschap, zich vrij in zijn gedachten voelde. Daarom hadden de verhoortechnieken en gevangenschap uiteindelijk geen effect op hem. Naar het zich laat aanzien was dat ook het geval met Chodorkovski en de 2 leden van Pussy Riot. Hun geestelijke vrijheid, de ultieme privacy, bleef ongebroken.

Dat Snowden klaagt over gebrek aan privacy in een land dat juist bekend staat om zijn bescherming van burgers tegen de overheid met zijn diensten, is geen toeval. Snowden is immers opgevoed met het idee van en recht op privacy, van bescherming tegen overheid en staat, kort gezegd van burgerrechten. Die rechten worden over het algemeen, er ontbreekt natuurlijk altijd wel eens ergens wat, het beste beschermd in Westerse parlementaire democratieën. In de rest van de wereld worden ze regelmatig met voeten getreden of bestaan ze eenvoudigweg niet.

Hoe gek het mag klinken maar die erkenning van burgerrechten is een soft spot in de Westerse democratieën tegenover die landen en organisaties die zich daar niks aan gelegen laten liggen, hetzij uit overtuiging -religieus en/of politiek- of vanwege hun veronderstelde belangen en machtspolitiek. Omdat zij zich niks aan hoeven te trekken van die burgerrechten bij gebrek aan goed werkende parlementen, er geen vrije pers is en dus ook geen vrij woord, kunnen zij doen en laten wat ze willen om hun doelstellingen te verwezenlijken. Zij zijn niet gebonden aan de spelregels.Westerse parlementaire democratieën met de erkenning van burgerrechten daarentegen wel.

Dat maakt in het geval dat er sprake is van onderlinge strijd, die strijd ongelijk en daarom extra moeilijk. Hoe bescherm je de burgersamenleving tegen een organisatie als Al Queda of andere terroristische organisaties die het fundamentele recht op leven van de burger niet eens erkennen, laat staan respecteren. Moeten overheden daarom maar de hand kunnen lichten met de fundamentele burgerrechten? Ik denk het niet. Ik denk dat die overheden met hun geheime diensten aan strenge regels dienen te voldoen die ons recht op vrijheid en privacy zo optimaal mogelijk beschermen.

Overigens moet je dat idee van privacy nu ook weer niet verabsoluteren zoals Snowden lijkt te doen. Hij lijkt geobsedeerd door het begrip waardoor hij doet alsof het altijd bestaan heeft zoals hij het kent. Privacy is nooit een absoluut gegeven geweest met uitzondering dan die in gedachte, daar kan (nog) niemand bij zo lang die niet uitgsproken wordt. Voor de rest is privacy altijd betrekkelijk geweest, d.w.z. maatschappelijk en economisch bepaald.

Zo is pas in de jongste geschiedenis onze rijkdom zo groot geworden dat kinderen hun eigen slaapkamer, gescheiden van hun ouders hebben, dat mensen zich in hun eigen huis, appartement of kamer kunnen afzonderen. In veel delen van de wereld is dat nog steeds niet zo, daar slapen ouderen en kinderen in een ruimte. Van privacy is dus niet of nauwelijks sprake. In Afrikaanse dorpen weet men zowat alles van elkaar zonder tussenkomst van wie dan ook. Vanwege deze omstandigheden valt schending van de privacy door overheid, staat, politie en leger niet of nauwelijks op. In veel landen zijn burgers gewend dat hun privacy is onderworpen worden aan de belangen van de collectiviteit, in casu de overheid.

Bij Snowden mis ik dit soort overwegingen. Hij wekt op zijn minst de schijn dat hij denkt dat het individu altijd een eilandje op zichzelf is geweest of behoort te zijn. Ik vrees dat Snowden daarmee het slachtoffer is van het ver doorgedreven individualisme dat aan het Noord Amerikaanse liberalisme en zijn economie ten grondslag ligt en soms ontaardt in een ontkenning van het simpele feit dat de mens vooral ook een sociaal wezen is. Zonder contact met die medemens kan hij zelfs niet uitgroeien tot een volwaardig menselijk wezen. 

VERBETER DE WERELD MAAR WANTROUW DE MENSELIJKE NATUUR

De Hollandsche intellectueel Bas Heijne wordt als gevolg van de opkomst van het populisme bevangen door pessimisme over de menselijke natuur.

NRC columnist Bas Heijne is een goed mens. Hij probeert het humanisme voor de mensheid te behouden. Een zeer lofwaardig streven. Hij heeft namelijk geleerd dat zoiest moeilijk is want “de mens is van nature geneigd op zoek te gaan naar iets wat zijn wereld samenhang en betekenis geeft” en dat betekent blijkbaar “dat hang naar groepsvorming en culturele eigenheid – zoals die door politieke bewegingen als Vlaams Belang, de Echte Finnen, de Zwitserse Volkspartij en Oostenrijkse FPÖ en in Nederland de PVV wordt vertolkt – in onze genen zit.”  (Na te lezen in NRC Handelsblad van 15 december, ‘Militant humanisme, De wereld valt te verbeteren, ondanks de menselijke natuur.’)

Die Bas Heijne toch. Wat hij zo omslachtig formuleert, leerden wij vroeger op school met een enkel zinnetje: “ De mens is geneigd tot alle kwaad”.  De mens zelf schept dus zijn eigen ellende. Helaas heb ook ik gedacht dat zoiets niet waar kan zijn. Dat zouden achterlijke verzinsels zijn van een al even achterlijke katholieke kerk met allerlei nare gevolgen zoals het zondebesef en nog erger de erfzonde als gevolg van de val van Adam en Eva in het aardse paradijs nota bene op kinderlijke wijze gesymboliseerd door het eten van een appel die door een duivelse slang wordt aanbevolen vanuit de boom van goed en kwaad. Prachtig verzonnen door onze voorouders maar het slaat nergens op zo dacht ik toen. Trouwens wisten die voorouders veel? Die beschikten niet zoals wij over de Wetenschappelijke Methode.

Maar dank zij die Wetenschappelijke Methode leven we nu toch weer in permanente doodsangst. Wetenschappers voorspellen ons immers met de regelmaat van de klok dodelijke epidemieën, aardbevingen, tsunami’s, klimaat veranderingen, het uitsterven van dieren en planten, smelten van de ijskap, verhoging van de zeespiegel enz. Alleen als we boete doen, veel boete door bijvoorbeeld minder te vliegen, minder auto te rijden, geen gas uit de grond te halen, de kolen niet meer op te stoken, de polders te ontpolderen enz. kunnen we het allerergste, de vernietiging van de planeet aarde, voorkomen. De Wetenschappelijke Methode heeft ons weliswaar bevrijd van achterlijke waanideeën over trollen, heksen, magische bezweringen, boze goden en godinnen, noodlottige kaarten enz. maar de angsten zijn gebleven en wie weet misschien dank zij de moderne media, met dank aan de Wetenschappelijke Methode, wel massaler dan in die tijd.

Wat ik gek vind van Bas Heijne is dat zijn nieuwe pessimisme over de vooruitgang van de mensheid het gevolg is van de opkomst van rechtse populistische partijen. Voor mij was juist het Linkse Vooruitgangsdenken de aanleiding voor een nieuw pessimisme. Al voor de Tweede Wereldoorlog maakte de Wetenschappelijke Methode met de zegen van het Linkse Vooruitgangsdenken in de vorm van Communisme alleen al in Rusland en de Ukraïne miljoenen burgerslachtoffers . Na de Tweede Wereldoorlog werd dat aantal slachtoffers alleen nog maar groter dank zij de bezetting van de oostelijke helft van Europa en de overwinning van het Maoïsme in China.

Heeft Bas Heijne dan ook niet begrepen dat mensen als de net overleden Tsjechische mensenrechten activist en schrijver Vaclav Havel, de Russische Schrijvers Almarik en Solsjenitzin en de Chinese kunstenaar Wei Wei de ware voorhoede zijn van de redders van het humanisme of moet ik misschien zeggen van het elementaire menselijke fatsoen? Heeft hij wel van hen gehoord maar niet begrepen waar het hen om te doen was?

Hoe dan ook, zijn slotconclusie dat het een uitdaging is om te blijven geloven in de verbetering van de wereld maar dan wel getemperd door een groot wantrouwen in de menselijke natuur, deel ik ten volle. Je kunt ook zeggen dat we altijd bedacht moeten zijn op het kwade zonder ons vertrouwen in de mensen te verliezen. Dat besef maakt meteen ook nederig en dat is wat mensen af en toe heel hard nodig hebben.