ERDOGAN, EEN WAAR GEBEURD VERHAAL

Erdogan
Een waar gebeurd verhaal

Een fietstocht brengt je in vakantiestemming.
Langs de weg kun je kersen kopen en pruimen.
Gisteren nog een emmertje vol
blauwe pruimen gekocht
voor slechts een euro.
Je denkt waar doen ze het van?

We hadden ook nog een gesprek met een visser
langs het kanaal Burgemeester Delen.
Op mijn vraag of ik een foto van hem mocht maken,
poseerde hij, bereidwillig.

Ik meende een accent te horen.
Zijn voornaam was Erdogan
Ik schoot spontaan in de lach.
 Dat kan toch niet?
En dan bedenk je, waarom niet?

Hij was al Erdogan voor Erdogan.
Een Turkse Ossenaar met pensioen.
Na ruim 40 jaar 
als vrachtwagen chauffeur.

Vorige week heeft hij nog een snoek gevangen
van 3,5 kilo en 65 cm lang.
Ik geloof hem op zijn woord.

Hij is gescheiden
maar woont samen met een Poolse vrouw.

Ik schoot opnieuw in de lach.
Een Poolse met een Turkse Ossenaar?
Het moet niet gekker worden in Oss.

Hij was gelukkig met z'n brommertje
merk Tomos.

Zo zie je maar weer.
Op de fiets hoor je nog eens wat.

KOFFIE DRINKEN MET EEN DODE

Koffie drinken met een dode (een foto van petrus)

Is dat een gekke foto hierboven? Samen met een dode in de kist koffie drinken? Waarom niet? We kenden elkaar juist goed van het samen koffie drinken. Als we kwamen, legde hij er zijn krant voor opzij. Als man van de zogenaamde oude stempel las hij die nog. Net als ik. Onder het koffie drinken spraken we eerst over elkaars gezinnen. Hoe het ging met zijn en haar gezondheid, de kinderen op school of elders en de kleinkinderen van ons. Daarna stapten we over naar de rest van wereld. Zijn wereld mocht een stuk kleiner zijn dan de mijne, dat maakte niet uit want we deelden dezelfde zorgen, groot of klein.

We zagen de kleine man gepakt worden door de bezuinigingen, we wantrouwden de banken, we keurden de privatiseringen bedoeld om te bezuinigen af en we stelden vast dat er minder solidariteit was en meer individualisme. We waren bezorgd over de verrechtsing met Wilders, over terrorisme, burgeroorlogen en globalisering. Ondertussen deelden we het geluk dat we samen koffie dronken en onze wederzijdse zorgen bespraken.

Ik was erg verbaasd dat het boek lag opengeslagen bij het hoofdstuk
"Mahlgemeinschaft der Christen".

Iets belangrijkers dan samen koffie drinken, was er niet. Een mooie auto, een groot huis, een dure reis maken of wat dan ook voor materiële zaken, wogen nooit op tegen het koffie drinken. We hadden het er wel eens over want het maakt deel uit van je wereld, maar het was nooit het belangrijkste. Dat besef je pas goed als je afscheid moet nemen. Je hebt elkaar leren kennen en waarderen tijdens het koffie drinken en delen van zorgen. Dat is wat bij je blijft, de rest is flauwekul.

Als katholieke ongelovige besefte ik dat het een geniale gedachte van Jezus Christus was om de gezamenlijke maaltijd met zijn leerlingen tot het centrale ritueel ter herdenking van zijn leven en dood te maken. Een gelovige gemeenschap waarin het samen eten centraal staat. Wie had dat kunnen bedenken, maar hoe waar was en is het nog steeds? Samen eten of in ons geval koffie drinken is menselijk geluk dat aan het goddelijke grenst.

Tot slot. Wie schetst mijn verbazing toen ik een week na de crematie in een kerkje in Oostenrijk, waar ik intussen op vakantie was, het grote kerkboek lag opengeslagen op een pagina met het hoofdstuk “Mahlgemeinschaft der Christen”. De inleidende zinnen spreken voor zich: “Tijdens het samen eten beleven we saamhorigheid en vriendschap. Vaak nodigen we mensen te eten uit om onze dankbaarheid en verbondenheid tot uitdrukking te brengen.” Zo is dat. We moeten meer samen koffie drinken of eten, dat komt de vrede pas echt ten goede. 

OFFERFEEST

Petrus, ZWARTE ZON (BLACK SUN), acryl op papier

Offers zijn van alle tijden. Het Oude Testament begint met de offers van de gebroeders Kaïn en Abel aan God. Van Abel stijgt de rook van zijn offer omhoog van Kaïn slaat de rook tegen de grond. Een volgens die tijd treurig gevolg van het feit dat het offer van Kaïn God niet welgevallig is en dat van Abel wel. Het resultaat van deze goddelijke miskleun is broedermoord. Kaïn slaat zijn broer Abel dood.

Offeren doe je aan goden van wie je iets wilt hebben: een overwinning, een goeie oogst, dat ‘s morgens de zon weer opkomt, dat je mag slagen voor je rij examen of dat je de lotto wint. Offers breng je als dienaar aan een God die heerst over jouw leven. Je wilt hem als heerser van het heelal, van de wereld of het lot der mensen met jouw offer gunstig stemmen in de hoop dat je leven er beter van wordt. Maar met heersers weet je het maar nooit. Je offer kan ook verkeerd vallen zoals bij Kaïn en dan ben je alsnog de klos. Heersers zijn grillig zodat dat je als offeraar nooit zeker van je zaak bent. Mensen die in een heersende god geloven zijn dan ook altijd een beetje bang van hun God. Ze leven in voortdurende angst dat ze wat te verliezen hebben.

Als Katholiek jongetje heb ik van jongs af aan geleerd dat God liefde is en dat hij ons mensen met het offer van zijn zoon bevrijd heeft van al onze erfelijke zonden. God zelf heeft zijn eigen zoon geofferd voor ons mensen. Meer kan niet en dus hoeven wij mensen niet meer te offeren. Tijdens een Katholieke mis wordt dan ook geen offer gebracht maar met het brood en wijn ritueel herdacht dat God’s zoon Christus zich offerde voor ons mensen. Zeker in de tijd van Christus maar ook nu nog betekent dat een revolutionaire wending in de verhouding tussen God en de mensen. We hoeven ons geen zorgen te maken of God van ons houdt.

Liefde maakt offers dus overbodig want liefde laat zich immers niet kopen met wat voor een offer dan ook. Pseudo of surrogaat liefde wel maar dat is dan ook geen echte liefde, Dat is berekende liefde. Geliefden weten dat van elkaar en hebben dus geen offers nodig. Wat ze wel nodig hebben zijn tekens van liefde waaruit blijkt dat je trouw blijft aan je liefde en dat je steeds aan haar of hem denkt. Als de nood aan de man komt ben je wel bereid om zelfs je leven te offeren voor je geliefde maar alleen dan.

De cultus van het offer is gericht op een heersende God. Iemand die gunsten kan geven en nemen en dus is het maar het beste om Hem gunstig te stemmen. Geen offer brengen zou wel eens tot veel ellende kunnen leiden. Een liefhebbende God heeft daarentegen geen offers nodig. Hij heeft je lief ondanks je gebreken en tekortkomingen. Als je die ook nog eens onder ogen wil zien, zal hij je nog meer liefhebben. Dat is wat ik geleerd heb als Katholiek jongetje.

DE 'KATHOLIEKE' VAN GOGH EN DE 'PROTESTANTSE' MONDRIAAN

Vincent Van Gogh, De aardappeleters, Nuenen 1885, Van Gogh museum Amsterdam

 

We hebben al vastgesteld dat Van Gogh en Mondriaan van dezelfde voorouders stammen, dat op zich is opzienbarend, en dat beiden eenBrabantse toets hebben. De Brabantse toets van Van Gogh kunnen we zien in een aantal schilderijen van hem waarvan de aardappeleters het meest bekend is. Je kunt dat schilderij enigszins beschouwen als een eerbetoon aan het Brabantse boerenleven. Het zou zo maar de Brabantse Nachtwacht kunnen zijn.

Van Gogh heeft het thema van de gezinsmaaltijd niet voor niets gekozen. Men deelt in gezinsverband het eenvoudige eten. Eten delen is het symbool bij uitstek voor solidariteit. De boerin links kijkt onderwijl met een zekere warmte naar haar man rechts van haar terwijl beiden uit dezelfde schaal een aardappel pikken. De boer rechts houdt zijn kom uitnodigend voor aan zijn vrouw terwijl zij bezig is koffie in te schenken, niet alleen voor zichzelf, maar voor allemaal.

Je zou hier het ritueel van de Katholieke mis in kunnen zien. De aardappel en de koffie staan dan voor het brood dat gebroken wordt, de koffie voor de wijn die geschonken wordt. Misschien overdreven maar Van Gogh als domineeszoon moet goed bekend geweest zijn met kerkelijke rituelen. Dus zo gek is het nog niet. Van Gogh is trouwens zijn hele verdere leven lang in alle opzichten trouw gebleven aan het thema van de eenvoud en de solidariteit. Uiteindelijk schilderde hij de schoonheid van het leven in al zijn eenvoud of het nu landschappen of portretten waren.

Piet Mondriaan,Ruitvormige Compositie met 2 lijnen, 1931 Stedelijk Museum Amsterdam

Mondriaan heeft hetzelfde gedaan maar op een abstracter  niveau. Van Gogh en Mondriaan waren immers beiden idealisten die hun leven lang gezocht hebben naar de zin van het leven. Beiden hadden daarbij als vertrekpunt het van thuis meegekregen Protestantse geloof. Beiden vonden uiteindelijk rust in de schilderkunst. Daarin konden ze hun idealisme, hun optimisme en hun levensovertuiging kwijt. Van Gogh is daarom alles behalve een plaatjesschilder en Mondriaan geen schilder van alleen maar vierkantjes en lijnen.

Beiden schilderden vanuit een geestelijke wereld die niet los stond van hun dagelijkse leven. Van Gogh is als kind van zijn tijd dichter bij de figuratieve kunst gebleven om zijn geestelijke leven te verbeelden. Mondriaan als kind van zijn tijd kwam uiteindelijk terecht in de abstracte kunst niet omdat dat mode was geworden maar omdat hij daarmee het beste zijn ideeën, zijn idealen, zijn geestelijke leven kon uitdrukken.

Je zou kunnen zeggen dat Van Gogh meer een Katholieke schilder is met zijn uitbundige vorm- en kleurgebruik als lofprijzing aan de schepping van mens en natuur. Mondriaan daarentegen is als zoon van een onderwijzer met zijn voorkeur voor abstractie, met zijn strakke lijnenspel, zijn primaire kleuren en eenvoudige vormen meer een Protestantse schilder. Daar waar Van Gogh op zijn doeken het eeuwige leven viert met aardse kleuren en vormen, viert Mondriaan datzelfde eeuwige leven met onaardse harmonie en schoonheid. Van Gogh is als een Katholieke kerk met zijn uitbundige rituelen, beelden en schilderijen. Mondriaan is als een Protestantse kerk met zijn nadruk op ruimte en eenvoud.