HET HUIS VAN BEATRIX

Jan Althoven sprak namens de Rijskgebouwendienst Directeur van Paleis Soestdijk de genodigden, voornamelijk kunstenaars die de tentoongestelde werken hebben gemaakt, toe. 

Als deelnemend kunstenaar was ik te gast bij de opening van de Tentoonstelling 'BEELD VAN BEATRIX'. Zoals de website van paleis Soestdijk vermeldt “is de succesvolle expositie van Paleis Het Loo nu in Paleis Soestdijk van 12 juli t/m 1 september 2013.” Tijdens de opening vermeldde Jan Altenburg namens de Rijksgebouwendienst directeur van Paleis Soestdijk dat er meer dan 150.000 bezoekers zijn geweest voor de tentoonstelling in het Museum Paleis Het Loo. Later hoorde ik terloops dat het er bijna 200.000 zijn geweest. Ik heb er geen verstand van maar het lijkt me een respectabel aantal. De verwachtingen zijn dus voor Paleis Soestdijk hoog gespannen.

Er was toepasselijk gebak met koffie. Nederlandser kan het haast niet.

Als kunstenaars-deelnemers kregen we de gelegenheid om de tentoonstelling als eersten op ons gemak te bezichtigen. Was de tentoonstelling in Paleis Het Loo in een zaal geconcentreerd, in paleis Soestdijk is gekozen voor een spreiding van de tentoonstelling door het hele gebouw. Door de tentoonstelling te volgen, zie je meteen ook de andere zalen en kamers van het paleis waar de voormalige koningin Beatrix haar jeugd heeft doorgebracht. Jan Altenburg merkte bij zijn openingstoespraak op dat met de komst van de tentoonstelling Beatrix weer een beetje thuis is gekomen.

De catering van de Oranjerie bij paleis Soestdijk was uitstekend.

Toevallig ben ik een tijdje geleden op bezoek geweest in het paleis Schonbrünn in Wenen. Net als dat van Versaille is dat paleis een monument van macht, pracht en praal. De bezoeker moest en moet vooral onder de indruk komen van de macht en rijkdom van de bewoners: teveel goud, teveel lusters, teveel spiegels, teveel ornamenten. Van alles teveel. Paleis Soestdijk is vergeleken met deze ostentatieve paleizen een toonbeeld van eenvoud. Het mag de naam paleis maar net hebben. Het heeft meer weg van een groot uitgevallen villa, een huis van een oude, rijke en traditionele familie. Maar zelfs vergeleken met menig Engels landhuis doet paleis Soestdijk bescheiden aan.

Marieke Spliethoff, Conservator van Het Loo, was er uiteraard ook bij.

De tentoonstelling is aardig om te zien. Het is al vaker gezegd maar daarom niet minder waar. De tentoonstelling geeft een overzicht van hoe de voormalige koningin onder het Nederlandse volk leeft maar ook van de verscheidenheid aan kunstvormen en creatieve verbeelding van Nederlandse kunstenaars. Zoals het bij Nederland en Nederlanders past geen hoogdravende kunst maar 'down to earth' waarbij het accent ligt op de emoties die Beatrix uitstraalde ondanks haar toch overwegend protocollaire rol die zij nu eenmaal als koningin moest spelen. Sommigen zeggen dat zo'n rol niet meer van deze tijd is. Dat zou kunnen maar Beatrix heeft een leven lang bewezen dat het wel kan en dat is lovenswaardig en bewonderingswaardig.

Beatrix als prinses was wat je toen een MMS meisje zou kunnen noemen. De foto geeft een tijdsbeeld uit de periode dat Beatrix opgroeide in Paleis Soestdijk als lid van een middelgroot gezin.

Daarmee is de tentoonstelling alleszins een bezoek waard. Ik wens Jan Altenburg met zijn staf dan ook alle succes met de tentoonstelling. De NOS verdient complimenten voor het initiatief dat zij genomen hebben ter viering van de 75^ste verjaardag van Beatrix. Een initiatief dat nog maar eens aantoont dat Beatrix leeft onder het Nederlandse volk. Mooi toch!

De voormalige koningin lacht, blij dat ze weer terug is in paleis Soestdijk. (Schilderij van Ton Lempers)

KAMAGURKA'S KONING BEATRIX

Kamagurka, Koning Beatrix. Tot en met 17 maart te zien in galerie 'De Zwarte Panter' in Antwerpen.

Jammer dat Kamagurka zijn schilderij 'Koning Beatrix' niet ingezonden heeft voor de tentoonstelling 'Beeldvan Beatrix' die momenteel in het Paleis Het Loo plaatsvindt. Je vraagt je af of de organisatoren en de jury het aangedurfd zouden hebben om dit provocerende en speelse schilderij van een zo bekende kunstenaar als Kamagurka een plaats te geven in de tentoonstelling. Weigeren zou moeilijk geweest zijn al was het maar omdat de kans groot zou zijn op de nodige commotie daarna in de Nederlandse (en Belgische) media. Het zou ook interessant geweest zijn om te zien hoe het publiek erop gereageerd had.

Wie het schilderij alsnog wil zien, zal daarvoor naar de galerie 'De Zwarte Panter' (Hoogstraat 70-74) Antwerpen moeten. Die galerie behoort tot de gevestigde waarden van die stad. Ten eerste omdat galeriehouder Adriaan Raemdonck bijzonder actief is met tentoonstellingen en veel kontakten onderhoudt met kunstenaars.Ten tweede omdat de galerie is gevestigd in een prachtig historisch pand midden in een van de drukste straten van Antwerpen, wat op zich al een bezoek de moeite waard maakt.

Deze werken zijn gemaakt door Kamagurka en de Nederlandse (Eindhovense) kunstenaar René Daniëls.

Tot en met 17 maart is er een tentoonstelling van schilderijen van Kamagurka, in Nederland en België vooral bekend als absurd humoristische tekenaar en cartoonist in bijvoorbeeld NRC Handelsblad. Er hangen een aantal schilderijen die hij samen met andere kunstenaars heeft gemaakt zoals RenéDaniels, Fred Bervoets, Dogbowl (Stephen Tuney), Jeroen Henneman Muzo en Werner Mannaers. Vandaar de titel van de tentoonstelling 'Quatre-mains', schilderijen gemaakt door 2 paar handen.

Ik hou van Kamagurka's humoristische absurdisme. De ene dag beter, treffender dan de andere dag maar altijd komisch en absurd. Kamagurka heeft een trefzeker gevoel voor het humoristische én het absurde in politiek, samenleving en het menselijk bestaan in het algemeen. De basis van zijn humor is die van het mededogen met daarbij het besef dat ons bestaan in wezen absurd is, zonder enige logica en zonder overzicht. We kennen dit soort absurdistische humor ook van Belgen als Urbanus, Wim Helsen en Philipe Geubels. Andere voorbeelden zijn het TV programma 'Man bijt hond' waaraan Kamagurka ooit meedeed door met een lijntrekker langs de Belgische grens te rijden en de Vlaamse TV serie over de lotgevallen van de onnozelaar Duts.

Vanwaar dat dit soort absurde humor zo dik gezaaid is in België? Is dat omdat België geen natie is van een volk met een taal zoals gebruikelijk? Is het omdat het een absurde geschiedenis heeft waarin het land dan wel bestond en dan weer niet? Is het de Belgische leefwijze met zijn improvisatie, zijn dorpse invidualisme, het besef dat machthebbers altijd machthebbers zullen blijven wat je ook doet? In de loop der jaren is het land nog absurder geworden met zijn taalgrens, een tweetalig Brussel, drie officiële talen, een piepkleine Duitse minderheid, een opdeling in staatjes, een royale minderheidswetgeving die de democratische meerderheid gedeeltelijk uitschakelt, een groot aantal regeringen met bijbehorende parlementen enz.? Wie het weet mag het zeggen.

Een van de 'Lazy Landscapes' die te zien zijn op de tentoonstelling van Kamagurka in de Antwerpse galerie 'De Zwarte Panter'

De tentoonstelling bevestigde wat ik eerder al vond van het schilderwerk van Kamagurka. De schilderijen zijn eigenlijk uitvergrote tekeningen. Ze zijn net zo grappig, absurd en speels maar dat is het hem nu juist. Het is meer van hetzelfde maar minder sterk. Koning Beatrix met een baard is een leuke vondst als variatie op de Mona Lisa met snor maar niet meer dan dat. Het lijkt er op dat schilderijen niet het gepaste medium zijn voor Kamagurka. Zijn experimenten met andere schilderijen verandert daar niks aan. Zijn meest geslaagde schilderijen vind ik zijn Landscapes waarbij me opvalt dat ze als plaatje op een scherm mooier uitkomen dan aan de muur. Zo zie je maar weer dat elk medium zijn eigen karakter heeft.

TRAGISCH BEELD VAN BEATRIX

PETRUS, Koningin Beatrix, potlood en acryl op papier

'Beeld van Beatrix' is een door de NOS in samenwerking met het Paleis Het Loo georganiseerde tentoonstelling van beelden van Beatrix ter gelegenheid van haar 75^ste verjaardag. Het hierboven afgebeelde 'portret' van Beatrix zal op die tentoonstelling tussen 65 andere uitgekozen beelden hangen. Dit beeld gaat niet alleen over Beatrix maar ook over kunst, d.w.z. over kleur, verf en vorm.

Beatrix is als koningin van Nederland een van de bekendste personen in Nederland. Er zullen heel weinig mensen zijn die niet weten wie Beatrix is en hoe ze er uit ziet. Omdat ze zo bekend is, kan een afbeelding zich beperken tot enkele symbolische details. Details die zowel bij haar persoon als bij haar functie behoren. Het is dus voor de herkenbaarheid van het beeld niet nodig om Beatrix tot in detail af te beelden. In mijn geval heb ik me beperkt tot enkele elementen: haren, parelsnoer, kroon, vorm van het gezicht en schouders.

Zo is het beeld zonder de details van haar gezicht toch herkenbaar als een beeld van Beatrix. Dat is opvallend want over het algemeen denkt men dat het gezicht de spiegel is van de ziel en de ziel is de persoon. Dat zou kunnen, maar in het geval van Beatrix weten we heel weinig van die ziel, veel minder dan we denken. Beatrix is als meest bekende Nederlander tevens ook de minst bekende Nederlander. We weten weinig of niets van haar ideeën en opvattingen. We kunnen vermoeden hoe die zijn of er naar raden maar echt weten doen we ze niet. Zij mag zich namelijk als privé persoon Beatrix nooit publiekelijk uitspreken. Daarmee is de persoon van Beatrix een onbekende bekende Nederlander, een tegenspraak die in schilderij tot uiting is gebracht door het gezicht weg te laten.

Piet Mondriaan, Victory Boogie Woogie, Gemeentemuseum Den Haag

Voor de meeste mensen ligt het voor de hand om het rood, wit en blauw van de Nederlandse driekleur en/of oranje van het Huis van Oranje te gebruiken als symbolische kleuren voor de verbeelding van de Koningin van Nederland. Dat kan. Ik heb echter gekozen voor kleuren die kenmerkend zijn voor de Nederlandse schilderkunst dank zij de grote Nederlandse schilders Piet Mondriaan en Johannes Vermeer. Voor Mondriaan zijn de drie primaire kleuren rood, blauw en geel en de niet-primaire kleuren wit, grijs en zwart de grondkleuren voor zijn geestelijke abstracte kunst. Vermeer gebruikt deze kleuren veel in zijn schilderijen zoals bijvoorbeeld in het wereldberoemde portret 'Meisje met de parel'.

Het hierboven afgebeelde beeld van Beatrix geeft de indruk een onafgewerkt schilderij te zijn. De afwezigheid van het gezicht wordt verstrekt door uitlopende verf, alsof de schilder zijn kwast en verf niet beheerste. Het is echter zo bedoeld. Zo zie je pas goed dat het beeld van Beatrix een beeld van verf is en dat niet alleen, het is een beeld dat net als alles in de werkelijkheid niet perfect is. De wereld is niet af en wij mensen zijn ook nooit af.  

Wie alle ingezonden werken wil bekijken, kan bij de NOS website 'Beeld van Beatrix'  terecht.