Posts tonen met het label bonnefantenmuseum. Alle posts tonen
Posts tonen met het label bonnefantenmuseum. Alle posts tonen

woensdag 18 oktober 2023

DE AANKLACHT VAN PATRICIA KAERSENHOUT

Patricia Kaersenhout, Mea Culpa. Te zien in Bonnefantenmuseum tijdens de overzichtstentoonstelling van Kaersenhout te zien tot 5 november.

 

Ik hou niet van politiek correcte kunst maar nieuwsgierigheid won het van afkeer en dus ben ik gaan kijken naar de overzichtstentoonstelling van Patricia Kaersenhout in het Bonnefantenmuseum te Maastricht.

Volgens het bij de tentoonstelling horende boekje onderzoekt zij "in haar werk de nog altijd actuele erfenis van slavernij en kolonialisme in de Nederlandse context en daarbuiten onderzoekt.” 

Het is eerder een aanklacht, een kunstzinnig uitgewerkte aanklacht, tegen kolonialisme, slavernij en onderdrukking van zwarte vrouwen.

Bij een onderzoek stel je  vragen over het hoe, het waarom en het motief van de daders en de gevolgen voor de slachtoffers. Dat gebeurt gedeeltelijk. Er worden voornamelijk feiten aangedragen die een bewijs zijn van de misdaad.

De schuld staat vast. Dat blijkt uit het werk ‘Mea Culpa'. Daarmee vraagt de kunstenares aan het publiek welke CEO er boete zou moeten doen en waarom. 

De getuigen zijn door haar gehoord en de aanklacht is duidelijk. Nu nog de vraag wie moet ervoor boeten? Dat ze naar CEO’s wijst zal te maken hebben met haar anti-kapitalisme.

In het boekje bij de expositie staat dat Kaersenhout geïnteresseerd is in de vraag hoe naties omgaan met kwesties als boetedoening en schuld. Als dat zo is, dan had ze Duitsland als voorbeeld kunnen nemen. Die hebben geboet en boeten nog altijd voor hun Nazi verleden.

Dat hebben ze gedaan door de daders die nog leefden voor de rechter te halen, aan zelfonderzoek te doen (hoe is het zo ver kunnen komen) en compensatie aan de slachtoffers te geven o.a. door het land Israel mede mogelijk te maken.

De daders van de slavernij leven daarentegen niet meer dus dat is een afgesloten weg. Zelfonderzoek gebeurt door nauwkeurig onderzoek naar slavernij, veel nauwkeuriger dan Kaersenhout kan. 

Compensatie in de vorm van een land is niet nodig. Surinaamse nakomelingen van slaven hebben een land. Helaas wil daar niet elke nakomeling van slaven wonen. In het voormalige koloniale Nederland wonen evenveel nakomelingen van Surinaamse slaven als in Suriname. Kaersenhout zelf woont als Surinaamse in Nederland. 

In het boekje staat dat de kunstenares “alom wordt geprezen om haar kritische en radicale engagement met ras, seksualiteit en gender.” Een nogal abstracte aangelegenheid. Op de tentoonstelling zie ik engagement met zwarte vrouwen. Waarom is het zo moeilijk om dat zo neer te schrijven?

In de serie “The Hummingbird Women” onderzoekt Kaersenhout volgens het boekje “de onzichtbaarheid van Zwarte Vrouwen in de Négritude beweging, een anti-koloniale en anti-racistische emancipatiebeweging van zwarte intellectuelen in Haïti en Parijs.

Prima beweging maar wel treurig dat die weinig succes heeft gehad. De wieg van deze beweging stond in Haïti, het eerste ooit door slaven zelf bevrijde land dat nog altijd in diepe armoede is gedompeld en politiek een puinhoop is.

Leopold Senghor een van de theoretici van de beweging heeft het tijdens zijn twintig jaar presidentschap van Senegal beter gedaan. Hij heeft enige politieke en economische stabiliteit gebracht in de periode 1960-1980 met een vleugje democratie en economische groei.

De onzichtbaarheid van zwarte vrouwen valt wel mee. Ik ken Josephine Baker dankzij mijn moeder al vanaf mijn jeugd. Later zag ik een foto van haar in de nagebootste Parijse slaapkamer van Piet Mondriaan in het Mondriaanhuis te Amersfoort.

De schilderes Frida Kahlo hoort als Mexicaanse schilderes, minnares van Rivera en fanatieke communiste die flirte met de volkscultuur niet echt thuis in het rijtje vrouwen. Zij is wereldberoemd.

Patricia Kaersemaker is een activiste voor wie de kunst in dienst staat van de emancipatie van zwarte vrouwen en nakomelingen van slaven. De toekomst zal leren hoe het met de Surinamers in Nederland en in Suriname zal gaan. Of de kunst van Kaersenhout daarin nog een rol zal spelen, zal  de tijd uitwijzen.

Ik hoop voor haar dat het werk wat ze maakte bevrijdend is, want dat is wat hoort bij kunst. Vrij zijn.

donderdag 3 oktober 2019

BONNEFANTENMUSEUM

Maastricht, 11 september 2019


Middeleeuws beeld.


Pièta, Maasgebied, notenhout


The Studio #1, Charlotte Lagro, The Fifth Gate


Dan Walsh-Pressing Matter.
"De ornamentele abstractie van deze Amerikaanse schilderveteraan heeft zijn wortels in de economische vormentaal van minimal painting uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. Merkbaar geïnspireerd door onder andere Sol Lewitt (1928 Hartfort, Connecticut – New York 2007), wiens werk een belangrijke pijler vormt van de collectie van het Bonnefantenmuseum, ontstaat Walsh' schilderkunst binnen de strikte kaders van een raster en vierkant en via zelfopgelegde regels en procedures. Hoewel de meeste composities bestaan uit complexe combinaties van verschillende decoratieve structuren, ogen ze ontspannen en vanzelfsprekend, alsof ze zich achteloos hebben geschikt naar het beeldvlak. Het kijken naar de patronen in zijn doeken roept een wereld van associaties op, van ornamentele architectuur tot weefsels uit alle windstreken. Het lukt Walsh zo een brug te slaan tussen de naar autonomie strevende modernistische traditie en de collectieve geschiedenis van toegepaste kunsten."


Deur


Trap


Maria met Granaatappel, Keulen, 1325-1350

maandag 5 maart 2018

FOTOBLOG: HET BONNEFANTEN MUSEUM IN MAASTRICHT

Een zijzaal met bewaker en werk van Marleen Dumas


Zijzaal met videopresentatie.


Zaal met een fotopresentatie


De Trapopgang


Hoek in een kleine vergaderzaal


Uitzicht op een zijzaal vanaf de trapopgang


Het glazen dak boven de trap


Opbergkastjes


Deel van de entree hal

Het restauratie atelier beneden


De museum winkel en kaart verkoop

woensdag 17 april 2013

RUSSISCHE SCHILDERKUNST IN MAASTRICHT

Ilya Mashkov, Portrait of a boy in painted shirt, 1909, Collection The State Russian Museum, St. Petersburg. 


Wat heeft Rusland met Europa te maken? Dat is de vraag die ik mij opnieuw stel als ik rondloop door de zalen van het Maastrichtse Bonnefantenmuseum met de schilderijen van de tentoonstelling 'De Grote Verandering, revoluties in de Russische schilderkunst 1895 -1917'. Cultureel en religieus is Rusland verwant aan Europa. We lezen de grote Russische klassieke schrijvers als Tsjechov, Tolstoi, Gogol en Dostojevski en moderne schrijvers als Pasternak, Solsjenitzin en Amalrik. We luisteren naar de werken van klassieke en moderne componisten als Rachmaninoff, Prokofiev, Khachaturian en Shostakovitch. We houden van het Russische ballet. Rusland heeft net als Europa dezelfde Christelijke wortels en net als in Europa spelen die nog altijd een grote rol in de cultuur, het normen en waarden stelsel enz.

Daarom ben ik niet verbaasd als ik op de tentoonstelling zoveel herken bij de Russische moderne schilders van het begin van de Twintigste eeuw. Je herkent het impressionisme, het pointillisme en het kubisme. Je ziet de invloeden van Cézanne, van Chagall, Leger en van Picasso met zijn kubisme. Het schilderij 'Portrait of a boy in painted shirt' van Ilya Maskov, 1909 zou bij wijze van spreken gemaakt kunnen zijn door de Nederlandse-Parijse fauvist Kees van Dongen. In het schilderij 'The red square' van Kandinsky, 1916 zie je Chagall terug. 'Cow and violin' van Malevich 1913 zou zo maar van Picasso kunnen zijn.

Wassily Kandisky, Moscow,The Red Square, 1916, Collection The State Tretyakov Gallery, Moscow

Net als de Westerse schilderkunst, raakte door de opkomst van de fotografie ook de Russische schilderkunst op drift. Waartoe moest er nog geschilderd worden? Voor het vastleggen van de werkelijkheid had je geen kostbare kunstschilder meer nodig. Met een foto kon je op bijna elk elk moment van de dag elk landschap, gebouw of gezicht vastleggen. Weliswaar niet in kleur maar wel haarscherp en met meer detail dan een schilder ooit zou kunnen. Er zat voor kunstschilders daarom niets anders op dan hun kunst opnieuw uit te vinden. Wat hebben zij te bieden dat de fotografie niet kan?

Die vraag is simpeler te stellen dan te beantwoorden. Kunnen schilders beter een sfeer vastleggen dan fotografen? Het is maar de vraag. Documenteren kunnen fotografen in ieder geval wel beter. Kunnen schilders beter de ziel, het wezen der dingen verbeelden en blijven fotografen noodgedwongen aan de buitenkant van de dingen steken? Ik lees dat “Kunstenaars andere wegen zochten. Ze verdiepten zich in theosofie, oosterse godsdiensten, esoterie en occultisme. Malevich bijvoorbeeld was gegrepen door theorieën van de dichters Chlebnikov en Kroetsjonych over 'zaum', een taal zonder betekenis die mensen op een hoger, de ratio overstijgend plan zou kunnen verbinden met elkaar en met de kosmos.” (artikel van Duncan Liefferink, De geluiden van het Rode Plein, in een bijlage van Zuiderlucht, maart 2013, blz. 11.)

Kazimir Malevich, Cow and Violin, 1913, Collection The Russian State Museum, St. Petersburg.

Wie denkt bij het lezen van een dergelijke passage niet aan onze eigen Piet Mondriaan? Heeft hij niet dezelfde weg gevolgd als Malevich, van natuurlijke werkelijkheid naar kubisme tot volledige abstractie? Was hij niet net als Malevich een theosoof ? De natuurlijke werkelijkheid was niet langer hun inspiratiebron maar de zuiverheid van de kleuren en de compositie. Deze kunstschilders keerden zich naar binnen, naar de geest der dingen en schiepen zo een nieuwe geestelijke kunst. Malevich presenteerde zijn vermaarde 'Black Suprematic Square' zelfs als een nieuw icoon, bijna letterlijk een opvolger van de oude iconen van de Russisch Orthodoxe Kerk.

Helaas maakte de Russische Revolutie o.l.v. De Bolsjewieken een einde aan deze vruchtbare ontmoeting van de Russische met de Europese schilderkunst. Door de zalen lopend vroeg ik mij af wat er gebeurd zou zijn als de Bolsjewieken niet aan de macht waren gekomen? Zouden die ontmoetingen tussen Oost en West uiteindelijk tot een grotere verwevenheid en wederzijdse inspiratie geleid hebben? Zou Moskou of Petersburg een centrum voor moderne schilderkunst zijn geworden zoals New York dat na de Tweede Wereldoorlog werd?

Ondanks hun grote inzet voor en steun aan de Revolutie, onderwierpen de Bolsjewieken de Russische avant-garde schilders uiteindelijk aan hun totalitaire, pseudo wetenschappelijke opvattingen. Daarmee kwam een einde aan het grote experimenteren. De Russische schilderkunst kwam tot stilstand. In het Westen trok de karavaan van de schilderkunst ondertussen verder op zoek naar wezen en betekenis van de schilderkunst en de kunsten in het algemeen. Misschien dat nu weer de tijd is aangebroken om elkaar beter te leren kennen of zullen nieuwe tsaren daarin gesteund door de Orthodox Russische Kerk dat opnieuw moeilijk of zelfs onmogelijk proberen te maken?