OORLOGSBULLETIN 51. HET LOT DER OLIGARCHEN

 

In sommige opzichten is of misschien wel was Oekraïne een broederland van Rusland. Ze delen ze de Sovjet erfenis van wat in de volksmond “de oligarchen” zijn gaan heten. Dat zijn buitenissig rijke personen, net zo rijk of zelfs rijker dan sommige westerse financiële tycoons.

Maar het is niet hun rijkdom die hun onderscheidt van hun westerse soortgenoten maar hun onverbloemde inzet van hun rijkdom in de politiek ter bescherming of als het even kan uitbreiding van hun rijkdom. Zij corrumperen de politiek van hoog tot laag, van lokaal tot nationaal.

In Rusland heeft Putjinski in de loop van langjarige bewind de oligarchen onderworpen aan zijn politieke macht. De oligarch die het waagt om zijn rijkdom te gebruiken tegen Putjinski krijgt de volle laag. Zijn bedrijf wordt op grond van valse beschuldigingen langs gerechtelijke weg genadeloos ontmanteld.

Een van de scherpste voorbeelden van deze gang van zaken is de voormalige oliemagnaat Michael Chodorkovski.

“Michail Borisovitsj Chodorkovski (Moskou, 26 juni 1963) is een Russische ondernemer die tot de Russische oligarchen wordt gerekend en hij was een van de "zeven bankiers". In 2004 was hij volgens het tijdschrift Forbes de rijkste man van Rusland en de op 16 na rijkste man van de wereld, hoewel veel van de rijkdom verloren is gegaan bij de gebeurtenissen sindsdien. Hij was CEO van oliemaatschappij Yukos. Van mei 2005 tot december 2013 zat hij in Rusland een gevangenisstraf uit wegens belastingontduiking en fraude.” (gelijknamige Wikipedia pagina)

Andere Russische oligarchen en hoog geplaatste personen die kritiek hadden op Putjinski vonden de dood bij een geheimzinnige val uit een raam of wat ook kan een boot. Het is een ware plaag geworden met bijna twintig doden tot gevolg.

In Oekraïne was de ontmanteling van hun politieke macht vlak voor de oorlog begonnen door aanname van een wet die oligarchen verbiedt zich langer in te laten met politiek. Het is hun voortaan verboden om een politieke partij op te richten of te financieren.

De oorlog damt nu ook hun financiële macht in. Vele van hun bezittingen zijn in de oorlog verloren gegaan, letterlijk in rook opgegaan. Hun macht is drastisch afgenomen en in plaats van zich met politiek te bemoeien moeten ze zich nu concentreren op hun overleving.

Het is nu zaak van de regering, wetgevers en democratische instellingen in Oekraïne dat er geen nieuwe oligarchen meer opstaan.

OORLOGSBULLETIN 31. DE OLIGARCHEN VAN PUTINSKI

Mikhail Borisovich Khodorkovsky (1963) was met zijn oliebedrijf Yukos ooit een van de rijkste mannen van Rusland. Toen hij met zijn geld een hervormingsgezinde beweging opzette (lees een anti-Putinski beweging) was het snel met hem en zijn bedrijf gedaan. In 2003 werd hij op beschuldiging van fraude gearresteerd en uiteindelijk veroordeeld tot 9 jaar gevangenisstraf. Zijn gevangenisstraf werd op beschuldiging van wit wassen van geld verlengd tot 2014. Mede op verzoek van de Duitse minister Genscher werd hij in 2013 hij vrijgelaten. Hij leeft in ballingschap in Londen.

 

Sinds de Russische inval in Oekraïne op 24 februari jongstleden zoemt het woord oligarch rond, een woord dat in het westen lang in onbruik is geweest. Als het over Westerse rijken gaat, spreken we liever van magnaten of tycoons. Dat klinkt minder afkeurend dan oligarch dat verwijst naar het Oudgriekse woord oligarchie. Dat is een kleine groep van rijken en machtigen die op basis van erfelijkheid een stad of land regeren.

Russische Oligarchen zijn rijk geworden na de val van het communisme in de Sovjet Unie in de periode van de privatisering. Staatsbedrijven werden verkocht aan particulieren om aldus een markt te scheppen van privé ondernemingen die op hun beurt voor de markt produceren. De verkoop ging vaak gepaard met grove corruptie als vriendjespolitiek, onderhandse afspraken met politici en onbedoelde neveneffecten waardoor bedrijven alsnog in handen van enkelingen vielen.

In Roemenië kregen alle werknemers in een bedrijf een aantal in dat bedrijf. Vaak waren dat noodlijdende bedrijven waar slecht werd betaald en soms helemaal niet. Veel werknemers verkochten daarom hun aandeel waar ze niks van verwachtten. Het gevolg was dat enkelen zo bijna alle aandelen in bezit kregen en aldus het bedrijf overnemen.

Je moest natuurlijk wel weten wat je kocht. Veel staatsbedrijven waren al in zo een slechte staat dat ze onverkoopbaar waren en er zelfs de werknemers niks aan hadden ook al kregen ze het gratis voor niks. Zelfs de grond waar ze op stonden, was vanwege bijvoorbeeld vervuiling niet de moeite van het kopen waard. Ik heb afgedankte chemische fabrieken gezien in Albanië waar niks mee aan te vangen was. In Litouwen zag ik een fabriek voor de productie voor ouderwetse schakelkasten en in Oekraïne van huishoudelijke apparaten uit de jaren vijftig. Die fabrieken hadden geen enkele ontwikkeling doorgemaakt.

Maar er waren ook levensvatbare bedrijven die met enig inzicht in productie en markt tot een winstgevend bedrijf gemaakt konden worden. Communistische Staatsbedrijven met de altijd durende bijstand van de overheid waren “luie”bedrijven. Teveel personeel dat te weinig produceerde en wat ze produceerden was van slechte kwaliteit en bij gebrek aan investeringen ouderwets.

Eenmaal gemoderniseerd kon een voormalig staatsbedrijf al snel heel winstgevend zijn zeker als het ook nog eens het monopolie had in zijn sector. De vriendjespolitiek deed de rest. Putinski had als voormalig KGB'er meteen door hoe hij de oligarchen politiek aan zich kon binden en zich tegelijk verrijken. In plaats van dat rijkdom macht gaf, gaf politieke macht voortaan rijkdom.

Degenen die dachten zonder Putinski hun gang te kunnen gaan of zich tegen hem konden keren, kregen weldra een stevige les in nederigheid. Op grond van verzonnen belastingontduiking werden ze onteigend en op de koop toe gevangen gezet. Het bekendste geval is Chodorkowski , een olie oligarch en ooit de rijkste man van Rusland.  Zijn bedrijf is onder vrienden van Putinski verdeeld en hijzelf na gevangenschap in Rusland leeft nu in ballingschap. Hij mag blij zijn dat hij nog leeft.

Met sancties tegen de kring van oligarchen rond Putinski hoopt het Westen de ring rond Putinski te doorbreken. Dat zal echter moeilijk gaan. Slechts een enkeling die al in het buitenland woont, laat kritische geluiden horen. Hij of zij is echter nooit meer zijn leven zeker.