DE VERNIEUWDE LAKENHAL IN LEIDEN (DEEL 1)

Het Drieluik "Het Laatste Oordeel" (1526-1527) van Lucas van Leyden (1493-1533) neemt een prominente plaats in een van de zalen. De vroeg begaafde schilder is jong gestorven. Dit altaarstuk deed me denken aan de bidprentjes die ik vroeg kreeg. Van Leyden brengt het laatste oordeel braaf, volgens de regelen der kunst van die tijd, in beeld. "Het Laatste Oordeel" van Jheronimus Bosch, min of meer een tijdgenoot van Van Leyden, spreekt me meer tot de verbeelding als het om oordeel en hel gaat.

Toen ik deze neger zag, moest ik twee keer kijken, zo echt kwam hij over. Wat intrigeert is dat hij de drager van het kruis van Jezus Christus vast heeft. Ik vroeg mij af of dit een eigentijdse verbeelding van de slavernij is of juist het tegendeel, ook hij is verlost? Het werk heet "preparations" en is in 1960 gemaakt door Roy Villevoye. De zwarte man is een Asmat man, een volk in Nieuw Guinea. Zij zouden net als Westerlingen geloven dat leven alleen mogelijk is via de doden. De vraag is dus hoeveel verschillen we van elkaa, aldus het museumbordje. De vraag blijft waarom ene Asmat man met het kruis van JC?

Leiden als bakermat van de Hollandse schilderkunst klinkt wat aanmatigend maar met Rembrandt, Jan Goyen, Jan Steen en Gerrit Dou om enkele van de beroemdste Leidse schilder te noemen, had Leiden onmiskenbaar veel in huis.

Laatst vroeg ik me af waar het werk van Jan Wolkers (1925-2007) was gebleven. Tot mijn verrassing heeft de Lakenhal werk van hem waaronder deze prachtige monochrome "Manhattan" (1964).

Een van de sjieke kamers in het museum die de rijkdom van het vroegere Leiden uitstralen.

De indrukwekkende trappenhal met op de eerste etage op de muur gedrukte gedichten. Bovenaan de trap een gedicht van Ilja Leonard Pfeijffer met een mooie  eerste zin "de tijd sloopt slordig, morst herinneringen,"

Het licht lijkt te zweven over de vloer van de hal. Links achter de zuil hangen twee schilderijen van Jan Wolkers waarvan ik meen te weten dat Wolkers zelf zei dat hij het licht wilde vangen.

Indrukwekkend wapentuig met op de achtergrond een enorm uitvergrote foto, een (net iets te) theatraal historiestuk van Erwin Olaf (2011).

Een Griezelkabinet op de bovenste verdieping van het museum.

Dit zou een Margritte kunnen zijn  maar het is een foto gemaakt vanuit het museum.

Het is en blijft heel moeilijk om het lijden van mensen uit te beelden. Het wordt al gauw teveel van het goede. Dit is een detail uit het schilderij "De Zelfopoffering van Burgemeester Van der Werf" door Gustaf Wappers (ca. 1830). Een thema dat pasta bij de dramatische romantiek van de negentiende eeuw.

"Couturejurk Nieuw Leids Laken #3", 2018 van Edwin Oudshoorn. Het contrast tussen deze frivole jurk en de ernstige mansportretten op de achtergrond is groot.

DWARS KIJKEN IN MUSEUM MORE TE GORSSEL 3

Pat Andrea, Dormitorio de Cabrera, 2003
Pat Andrea werd geboren in den Haag en studeerde bij Co Westerik aan de Koninklijke
Academie van Beeldende Kunsten in de Haag. Hij woont afwisselend in Parijs en Buenos Aires.
De laatste woonplaats verklaart zijn kleurgebruik en zijn onrealistische (magische?)
realisme waarin verhoudingen er niet toe doen. 
Het schilderij wekt de indruk dat hij plaatjes uit een tijdschrift geknipt heeft.
Volgens het bijschrift in het museum is hij gefascineerd door de Argentijnse femme fatale.

Marlene Dumas, The show must go on, 1988-1991
Dumas schildert aan de hand van foto's en plaatjes
uit tijdschriften. Ze noemt haar schilderijen dan ook
wel tweedehandse plaatjes.
Ze schildert vrij en direct.
Het kleurgebruik is terughoudend,
zeker voor iemand die in Zuid Afrika is geboren.
Het is me niet duidelijk wat de jongen aan het doen is.
Is hij een soort straatdanser?

Michael Raedecker, Zonder titel, 1995
Een abstract schilderij in een realistisch kunst museum. 
Dit schilderij moet je zelf invullen
Een masker en twee ogen?
Een gele wolk?
Een gekreukelde zon?
Of is het een geel masker?

Erwin Olaf, Victoria en scene, 2007
Met dit type zeer nauwkeurig geënsceneerde foto's is Olaf een bekende fotograaf geworden.
De sfeer die hij oproept met deze foto heeft veel weg van die welke de Amerikaanse
schilder Edward Hopper met zijn schilderijen oproept.
Bij Hopper zijn de contrasten meestal harder door het zonlicht van buiten.
Net als bij Hopper is dt meisje eenzaam en tegelijk heel gewoon.
De omgeving versterkt haar eenzaamheid.
 

EIGENTIJDSE LEEGTE BIJ ERWIN OLAF

De solisten van het Nationaal Ballet gefotografeerd door Erwin Olaf.

De bovenstaande foto van Erwin Olaf van het Nationale Ballet is eerst en vooral een fysieke foto: een foto van lichamen in plaats van mensen. Dat past bij ballet. Ballet is immers een atletische sport op muziek. Het draait allemaal om lichaamsbewegingen die door de muzikale begeleiding een extra accent krijgen waardoor de schoonheid van de lichaamsbeweging tegelijk expressief en subtiel wordt. Ballet is een gecombineerde schoonheidservaring van lichaamsbeweging en muziek. Het verhaal is de bijzaak, de emoties de kapstok waaraan de lichaamsbewegingen en de muziek worden opgehangen.

Op het eerste gezicht zie je niet dat het om een balletgezelschap gaat. De klassieke balletkostuums zie je niet op deze foto. De houdingen maar vooral de balletschoenen verraden dat het om een balletgezelschap gaat. In ballet staat meestal een vrouw centraal, zeker in het klassieke ballet. Mannen spelen voornamelijk een ondersteunende rol waarbij gebruik wordt gemaakt van hun spierkracht. Mannen tillen de vrouw op of vangen haar op. Het paar als centrum met de man die de vrouw boven zijn macht tilt.

Welsiswaar heeft Erwin Olaf een paar in het centrum van de foto gezet maar dan wel met iets meer accent op de man. Twee vrouwen steunen op een en dezelfde man. De een staat naast de man en leunt met een hand op zijn schouder. De ander zit aan zijn voeten en steunt lichtjes op zijn benen. Zo blijft de man toch de steun voor de vrouw maar dan wel zonder haar nog boven boven zichzelf uit te tillen. Je zou dat eigentijds kunnen noemen.

Links staat nog een paar waarvan de vrouw zelfbewust op de man leunt. De man staat er zeer demonstratief bij met zijn naakte torso. De naakte torso's van drie mannen geven de foto zijn fysieke uitstraling. Ze vallen bij de eerste oogopslag op. Met 5 staande en een zittend man domineren mannen de scène ondanks dat zij omringd zijn door 8 vrouwen. Een van die 8 is mannelijk gekleed waardoor het overwicht van vrouwen wordt verkleind. De schoonheid van de naakte mannelijke torso meet zich met de vrouw.

Rembrandt, De Nachtwacht, Rijksmuseum

Het heet een balletgezelschap maar dat is het niet op de foto. Erwin Olaf heeft een verzameling individuen gefotografeerd, ook dat is eigentijds. Nergens verraadt een gebaar, een oogopslag of stand van het hoofd enige onderlinge relatie tussen de leden van de groep, zelfs niet tussen de vrouwen en de mannen die enig fysiek contact hebben. Bovendien staat de groep er statisch en gekunsteld bij. We zien een emotionele leegte gevuld met fysieke aanwezigheid: geen menselijke warmte, emotie en/of actie. Vergelijk dat eens met de Nachtwacht van Rembrandt. Daar zien we een dynamisch gezelschap, een echt gezelschap. Door de leden van het balletgezelschap zo afstandelijk, zo individueel, zonder enig onderling verband of emotie neer te zetten, is de foto nog eigentijdser geworden.