Posts tonen met het label filips II. Alle posts tonen
Posts tonen met het label filips II. Alle posts tonen

vrijdag 5 juli 2024

48. AMERICA LATINA. FILIPS II EN WILLEM VAN ORANJE

 

Dit schilderij is gemaakt in 1832 door Cornelis Kruseman en moet het afscheid verbeelden van Filips II in Vlissingen na een toer door de Nederlanden dat hij geërfd heeft van zijn vader Karel V. We zien hier links Filips II met opgestoken vinger Willem van Oranje waarschuwen dat hij trouw aan hem moet blijven. Hij zou vermoedens hebben gehad van de komende ontrouw aan hem. Dat valt te betwijfelen. Het lijkt eerder ene vorm van nationalistische propaganda dan een beeld van de werkelijkheid.

Na het zien van het paleis van Filip II, zijn religieuze gedrevenheid maar ook zijn machtige positie, vraag ik me af wat wij in Nederland nou eenmaal weten van de macht en de grootsheid van het Spaanse imperium. 

En hoe zat dat met de Tachtig Jarige oorlog? Was die ook niet het gevolg van een min of meer toevallige botsing tussen Filip II en Willem van Oranje, onenigheid binnen de hoogste elite?

De twee kenden elkaar van jongs af aan. Willem van Oranje wordt zelfs adviseur van Filips II wanneer deze zijn vader Karel V als heer der Nederlanden opvolgt. 

Na de beeldenstorm in 1566, een uiting van volkswoede, gaat het pas goed fout tussen de twee. Filips II stuurt de ijzeren hertog Alva om met harde hand de rust te herstellen en het protestantisme uit te roeien. Edelen worden voor het gerecht gedaagd en hun bezittingen geconfisqueerd, ook die van Willem van Oranje.

Zo komt Willem van Oranje terecht tussen de katholieke en machtige Filip II en de protestantse opstandelingen. Hij kiest uit eigenbelang en misschien ook wel uit overtuiging, hij was door zijn moeder luthers opgevoed, voor de opstandelingen. Het optreden van Alva werd hem te gortig. Vanaf dat moment organiseert hij samen met zijn broers veldtochten gefinancierd met familiekapitaal, geld van de watergeuzen en calvinistische groepen. 

Filips II maakt in 1580 in zijn banedict Willem uit voor bedrieger, hypocriet, godslasteraar, dronkaard en een overspelige. Hij zou een eerzuchtige oproerkraaier zijn die de vrede tussen de Nederlanden en Spanje in de weg staat. Hij verklaart de prins vogelvrij wat betekent dat hij vermoord mag worden met een beloning op de koop toe voor de moordenaar. 

Willem schreef daarop een verweer. Hij verweet hem met een nicht getrouwd te zijn en zijn eigen vrouw vermoord te hebben. Over de Hertog van Alva, de man die uit naam van Filips II huis hield onder de protestantse Nederlanders en de graven Egmond en Hoorne in Brussel zonder pardon had terechtgesteld, schreef Oranje dat hij hem altijd beschouwt als vijand van het land, die zich altijd graag heeft gebaad in ons bloed en dat van andere christenen en een heidens hart heeft.

“De Apologie van Willem van Oranje, waarin hij zich liet meeslepen door zijn anti-Spaanse gevoelens, moest de rest van de Nederlandse bevolking en de Staten-Generaal overtuigen van zijn strijd en hen over de streep trekken hun gehoorzaamheid aan de koning op te zeggen. Hij sloot zijn betoog af met zijn lijfspreuk: je maintiendrai, ‘ik zal handhaven’. Het document werd vervolgens door de Staten van Holland gedrukt en verspreid. De gevolgen van de ruzie werden in de jaren daarop duidelijk. Op 22 juli 1581 zegden de Staten-Generaal met de Acte van Verlatinghe inderdaad hun gehoorzaamheid aan de koning op en zetten zij Filips II af als hun landsheer.” (Zie: Een smeuïge ruzie: het banedict van Filips II en van Oranje’s apologie) 

vrijdag 28 juni 2024

47. AMERICA LATINA. EL ESCORIAL

El Escorial is een stadje van ongeveer veertienduizend inwoners dat bekendheid geniet vanwege het klooster dat in opdracht van Filips II werd gebouwd. Hij besloot daartoe ter nagedachtenis van de overwinning op 10 augustus 1557 van de Spaanse legers op de Fransen in de slag bij Saint-Quentin (zestig kilometer ten oosten van Amiens in Noord-Frankrijk). Op 15 april 1561 schreef Filips II aan het hoofd van de orde van Hiëronymus dat hij uit erkentelijkheid voor de Heer, die hem de overwinning had geschonken, een klooster zou laten bouwen. 


Onze laatste bedevaart, maar je kunt het natuurlijk ook een toeristische uitstap noemen, is het niet ver van Madrid liggende Escorial zoals het klooster-paleis kortweg wordt genoemd. Het is gebouwd door koning Filips de Tweede, de koning die de Hertog van Alva naar de Lage Landen stuurde om de orde en de vrede te herstellen en belastingen te heffen (de tiende penning) onder de opstandige protestanten.

Qua omvang is het gebouw gelijk aan of evenaart het misschien het paleis van Versailles dat door de koningen van Frankrijk is gebouwd in 1624. Dat was de tijd waarin de contouren van de gloednieuwe Burger-Republiek der Nederlanden zich steeds duidelijker begonnen af te tekenen. Paleizen waren toen nog geen prioriteit bij de Hollandse opstandelingen en zouden dat eigenlijk ook nooit worden. Een flinke burgermanswoning werd het ideaal van de nieuwe regenten.

De Spaanse koning Filips II was de Franse koningen voor. De bouw van het Escorial begon al voor 1600. Het indrukwekkend grote gebouw heeft een totaal andere uitstraling dan Versailles. Daar spat de luxe en overdaad vanaf. Het Escorial heeft de uitstraling van een klooster, een koninklijk en kerkelijk machtscentrum tegelijk. Dat was het natuurlijk ook. Voor Filips II vielen kerk en staat samen in zijn almachtige persoon.  

In hem kwamen Gods wil en de Wereldlijke macht samen. Dat was nu precies waar men in de Nederlanden niet meer aan wilde. Daar vond men dat het volk ook wat te zeggen had. Nu ja, burgers met een goed gevulde portemonnee hadden zich het recht toegeëigend om de vorst af te zetten. Godvrezende burgers, dat dan weer wel.

Met een groepje onder leiding van een gids, de enige manier om in het gebouw te komen, dwalen we door enkele vertrekken en de kapel. We zien maar een klein deel van het enorme gebouw waaronder de kapel en merkwaardig genoeg ook de slaapkamer van de koning. Paleis en klooster zijn weelderig versierd zoals het hoort voor een machtig rijk als Spanje. De slaapkamer daarentegen is  sober en eenvoudig. Achter de deur hangt een kopie van een klein schilderij van Jeroen Bosch. 

De gids vertelt dat er indertijd meer schilderijen van Jeroen Bosch in het paleis hingen waaronder ook het befaamde drieluik ‘Tuin der Lusten’.  Sinds de Spaanse burgeroorlog hangen de originelen niet meer in het Escorial maar in het nationaal museum het Prado in Madrid.

Waarom had Filips schilderijen in zijn klooster-paleis hangen van Jeroen Bosch? Was hij een kunstverzamelaar zoals veel Europese vorsten? In Wenen verzamelde de Oostenrijkse Habsburgers zoveel schilderijen van Brueghel dat ze nu een hele zaal vol beslaan in het Kunsthistorisch museum te Wenen.

Of heeft het te maken met de kloosterorde van Hiëronymus een kerkvader waarna Jeroen (Hiëronymus) Bosch is vernoemd? Of was het Filips te doen om het zedelijke, moralistische karakter van de schilderijen van Bosch? 

In de visie van Bosch worden wij mensen permanent bedreigd door het kwaad: dieven, moordenaars, hoerenlopers, gokkers en ander naar volk. Zij doen alles wat God en Rome verboden hebben. De streng katholieke Filips zal de schilderijen van Bosch waarschijnlijk opgevat hebben als een waarschuwing tegen goddeloosheid, wat ze ook zijn.


vrijdag 11 mei 2018

DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 38

Pieter Balten (ca.1525 Antwerpen ca. 1598) Naar Maarten van Cleve (1527 Antwerpen 1581),
'Het slechten van de citadel van Antwerpen in augustus 1577.'
"Om de opstandige steden in de Nederlanden te kunnen beheersen,
liet de hertog van Alva (de militaire zetbaas van Flips II) in verschillende plaatsen
citadellen of dwangburchten bouwen.
De Antwerpenaren veroverden in 1577 de citadel van hun stad op de Spanjaarden
Het garnizoen werd verdreven; de dwangburcht afgebroken.
(Te zien in het Noordbrabants Museum te Den Bosch). 

In 1576 was Antwerpen in feite de hoofdstad van de opstand tegen de Spaanse koning Filips II. Maar dat duurde niet lang. Antwerpen werd weer ingenomen door de Spanjaarden en zo werd uiteindelijk niet de havenstad Antwerpen maar de havenstad Amsterdam de hoofdstad van de opstandelingen en uiteindelijk van de hele Republiek. 

De Spanjaarden beseften van meet af aan hoe belangrijk Antwerpen was als haven voor het achterland van Vlaanderen en besloten daarom om de stad zo spoedig mogelijk terug te veroveren. De militaire details van het beleg, de uithongering en uiteindelijk de val van de stad laat ik graag over aan de liefhebbers van militaire geschiedenis. Op 3 juli 1584 begon de omsingeling, op 17 augustus 1585 tekende burgemeester Marnix van Sint-Aldegonde de overgave. Ruim een jaar had de stad geprobeerd uit handen van de Spaanse koning te blijven. Willem van Oranje bleek niet voldoende middelen en mogelijkheden te hebben om zijn  belofte de stad te hulp te schieten na te komen.

“De Peis (vrede) werd uitgeroepen op de Grote Markt. De burgemeester had bekomen dat tegenstanders van de koning de kans kregen de stad te verlaten. Veel protestantse kooplieden en intellectuelen maakten daar gebruik van en vertrokken naar het Noorden. Er werden in totaal vierentwintig voorwaarden opgesteld, onder andere: het katholieke geloof moest opnieuw ingesteld worden, kerken herbouwd, verdreven katholieke gezinnen en geestelijken moesten weer ontvangen worden. De koning zou de Antwerpenaren voor hun misdaden tegen het Spaanse Rijk vergeven en de ketters toestaan nog vier jaar in de stad te blijven wonen. Als schadevergoeding voor de onkosten van de belegering werd vierhonderdduizend gulden in rekening gebracht. Die boete was zo groot dat er een aparte stadskas, de reductiekas, werd opgericht om inkomsten voor de betaling te organiseren. Krijgsgevangenen (van beide partijen) moesten worden vrijgelaten, mits deze niet van tevoren een losgeld hadden bepaald.” (Wikipedia: beleg van Antwerpen 1584-1585)

Met de val van Antwerpen was het lot van heel Vlaanderen bezegeld. Het zou tot 1815 in vreemde handen blijven, eerst dat van de Spaanse Habsburgers, daarna onder de Oostenrijkse Habsburgers. Tot die tijd zouden de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden geheel verschillende richtingen opgaan. 



De val van Antwerpen in 1585 markeerde de scheiding van noord en zuid en in 1588 ontstond in het noorden de calvinistische Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. De Zuidelijke Nederlanden bleven katholiek onder het bewind van een door de Spaanse koning benoemde landvoogd. Het katholicisme bleef de enige toegestane godsdienst en Brussel bleef het machtscentrum van de Habsburgers.(Wikipedia: Tachtigjarige oorlog)

(verschijnt elke vrijdag)