MARTIN PARR EN STRAATFOTOGRAFIE

Zelfportret met een levensgrote foto van een ernstig kijkende Martin Parr tijdens een tentoonstelling van zijn foto's in het Museum Huis van Hundertwasser te Wenen in 2016.

Ik kom terug op de vorig jaar overleden Matin Parr. Een van de bekendste en meest gewaardeerde moderne fotografen.Met zijn foto's heeft hij me geleerd nog beter te kijken. 

Ik zie in zijn foto's mededogen met de mensheid, het besef van de tragiek van het dagelijkse bestaan. Als fotografen kunnen we mededogen hebben maar we kunnen niets aan dat lot zelf veranderen. Bij Parr is de foto geen strijd of actiemiddel om de wereld te veranderen, hooguit om de pijn van het lot te verzachten.

De foto maakt deel uit van een serie foto's die Parr in 1983 in New Brighton aan de Engelse kust maakte. Bij sommige mensen roepen ze een zekere weerzin op omdat hij als middenklasse burger de werkende klasse op een cynische manier zou neerzetten. 

Parr is meer toeschouwer dan deelnemer. Hij maakt zijn foto’s zonder medeweten van de gefotografeerden. Op die manier betrapt hij de menselijke tragiek, vat het samen in een beslissend moment zoals Cartier Bresson dat noemt.  

Je kunt als fotograaf er ook voor kiezen om meer deelnemer te worden. Dat wil zeggen in gesprek te gaan met de mensen die je wilt fotograferen. Als je daarbij maar niet teveel gaat regisseren. Dat doet afbreuk aan de spontaniteit van de gefotografeerden. Door te regisseren maak je ze tot acteurs en dat kan niet de bedoeling zijn. De foto hieronder van Walker Evans laat zien wat ik bedoel. 

Deze foto van Walker Evans is meer mijn stijl. Bud Fields and hij family, Hale County, Alabama, 1936-1937.B

Ik heb het eigenlijke kijken, de fotografische blik,  geleerd van een generatie fotografen van voor Martin Parr zoals de Amerikaanse fotografen van de Farm Security Administration  (1937, New Deal tijdens president Roosevelt) met bijvoorbeeld Dorothea Lange en Walker Evans. 

Daarnaast was er het grote voorbeeld van de Franse straatfotograaf  Henri Cartier-Bresson (1908-2004). Zijn “le moment decisif” d.w.z. het moment dat het visuele samenvalt met het dramatische, heeft me attent gemaakt op de actie als onderdeel van het dramatische. 

Henri Cartier-Bresson, Madrid 1933.

Dat vereist overigens extra aandacht, goed kijken en zo nodig wachten tot het moment daar is. Dat alles tezamen maakt dat je het ook toevalstreffers kunt noemen met een dramatisch of wat ook altijd raak is, humoristisch moment. Maar het is meer dan toevel. Het vergt  technische vaardigheid gecombineerd met fotografische intuïtie. 

In de tijd van Cartier-Bresson was die technische vaardigheid veel belangrijker dan nu waarin camera’s vaak volautomatisch zijn. Je hoeft alleen nog maar de lens in te stellen. Tegenwoordig heb je zoomlenzen die gaan van wijdhoeklens (28 mm) naar portretlens (90 mm) zodat je snel kunt beslissen hoe dichtbij of ver je van je onderwerp gaat staan.

petrus, Mexico-stad 1975

Niet vanwege de moeilijkheidsgraad maar meer naar mijn eigen opvatting van fotografie besloot ik dat beslissend moment naar mijn hand te zetten en straatportretten te maken van mensen die recht in de lens kijken en spontaan poseren. 

Inspiratiebronnen waren de Amerikaanse fotografe Diane Arbus en de Duitse fotograaf August Sander. De laatste vanwege zijn portretten van ambachtslieden. Van Diane Arbus leerde ik straatportretten  met flitslicht maken (inflitsen).

 

Diane Arbus, New York 1966

De foto’s winnen aan kracht en detail als je dat doet met bijvoorbeeld een Rolleiflex 6x6 camera. Ik heb die techniek het meest uitgeprobeerd toen ik in Costa Rica woonde en later ook nog in Mexico. In die tijd vergde het instellen van diafragma en belichtingstijd gecombineerd met het flitslicht enige handigheid. 

petrus, San José, Costa Rica 1979.

Bij het maken van een straatfoto moet je snel zijn en mensen goed in kunnen schatten. Over het algemeen hebben mensen weinig geduld met een fotograaf. Als hij dan ook nog lang staat te prutsen aan zijn camera gaat het moment verloren of haakt men af. 

 

STRAATFOTOGRAAF ALEX WEBB IN MUSEUM HELMOND

 

Alex Webb, Outside of the Blue Mosque during Ramadan. Istanbul, Turkey. 2001. © Alex Webb | Magnum Photos

Vorige week naar een fototentoonstelling van de straatfotograaf Alex Webb geweest in museum Helmond. Ik kom graag in dit museum omdat het er zo rustig is. Een museum voor liefhebbers van de kunsten en in dit geval fotografie. Het museum Helmond besteedt veel aandacht aan fotografie.

Voor deze tentoonstelling was er de tentoonstelling “Walker Evans Revisited”, een expositie van Amerikaanse fotografen die geïnspireerd zijn door de straatfotograaf Walker Evans. Een inspiratie die ik met hen deel.

Alex Webb zal naar ik vermoed ook wel geïnspireerd zijn geweest door Evans maar zijn fotografie is toch van een heel eigen stijl. Dat moet ook wel want Webb en met hem alle latere fotografen zijn kleurenfotografen geworden en kleurenfotografie is toch wat anders dan zwart wit fotografie.

Zwart-wit fotografie vraagt of dwingt om de essentie van een onderwerp uit te lichten en duidelijk te omlijnen. Er zijn geen kleuren ter ondersteuning van de sfeer en het moment. Zwart-wit fotografie is per definitie sobere fotografie. Bij kleuren fotografie kun je die soberheid natuurlijk alsnog zoeken. Dat heet dan foto minimalisme.

Kleuren zijn geschikt om de sfeer van het moment in beeld te brengen. Kleurenfotografie is wat het impressionisme en later het expressionisme zijn in de schilderkunst. Je kunt er meer je eigen beleving in leggen en dat kan een winstpunt zijn. Bij Webb is dat zeker het geval.

Webb is in navolging ook van de Franse fotograaf Cartier Bresson, hij fotografeerde net als Bresson met een Leica M camera, de man van het beslissende moment. De kunst om met een oogopslag en intuïtief het juiste moment vast te leggen, het moment waarop zich gevoel, kleur en vorm tot een als het ware onontkoombare eenheid vormen. Het gaat om een oogwenk, een fractie van een seconde. Daarna is de scène verdwenen, voorgoed.

Zijn de foto’s van Webb journalistieke foto’s (een indruk van een stad), documentaire foto’s (vastleggen van een tijdsbeeld) of is het kunst, d.w.z. de werkelijkheid overschrijdend? Zelf zegt hij dat hij zich in die driehoek van journalistieke, documentaire en kunst fotografie bevindt. Dat is goed gezien van hem. Daarom gaat dat zien tot 24 september 2023.

VERBODEN FOTO

 

Vader met zijn vier kinderen in de voortuin van zijn huis op het platteland van Guanacaste, Costa Rica. Augustus 1978.

De bovenstaande foto heb ik een tijdje geleden geplaatst op de Facebookpagina “Costa Rica Antigua y su Historia” een groepspagina met foto’s van personen uit het verleden van Costa Rica.

Ik werd door de Costaricaanse beheerder van de pagina, die zich mijn foto’s herinnerde van een tentoonstelling die ik in 1977 in het Nationale Theater in de hoofdstad San José heb gehad, uitgenodigd foto’s uit Costa Rica op de pagina plaatsen. Sindsdien plaats ik regelmatig foto’s gemaakt in de periode 1977- 1979.

De bovenstaande foto werd ondanks aandringen van de Costaricaanse Webmaster, door Facebook geweigerd als niet passend bij de Facebook Community. De webmaster probeerde nog uit te leggen dat deze foto niks met naakt te maken heeft maar dat was verloren moeite.

De hypocrisie van Facebook laat zich het beste afmeten aan onderstaande foto van Walker Evans. Hij maakte de foto in 1936-37 als een van de fotografen van de Farm Security Administration, een New Deal instelling van het Ministerie van Landbouw bedoeld om verzekeringen tegen natuurrampen op overheidsniveau te promoten.

De foto is intussen in honderden fotoboeken en tijdschriften gepubliceerd en gaat net zo min over naakt of bloot als de foto boven. Dat zo een foto niet past in de Facebook community is flauwekul want Facebook is net zo min een community als mijn klompen. Het is niet meer dan een smoes uit angst voor een of ander sektarisch actiegroepje of de soms al even hypocriete reclamewereld.

Onlangs heeft Museum Helmond een tentoonstelling gehouden van foto's van Walker Evans en door hem geïnspireerde fotografen.

Bud Fields and His Family, Hale County, Alabama, photograph by Walker Evans, c. 1936–37; from the book Let Us Now Praise Famous Men (1941) by Evans and James Agee.