4. KLIMAATVERANDERING: NET ZERO 2050, EEN ONREALISTISCH PROJECT (GROENE DROOM VERANDERT IN NACHTMERRIE)

foto: petrus nelissen

Tekst: Robert Girouard

vertaling: Martien de Wit

De National Infrastructure Commission van het Verenigd Koninkrijk heeft onlangs een schatting gemaakt, waarin wordt geconcludeerd dat het halen van de doelstelling voor 2050 het bedrag dat normaal gesproken nodig is voor infrastructuur in de komende 27 jaar ruwweg zal verdubbelen tot 2.000 miljard pond, oftewel 1.000 miljard pond extra voor de groene agenda. Een biljoen pond alleen al voor het Verenigd Koninkrijk is gewoon onthutsend… en waarschijnlijk enorm onderschat.

Stel je eens voor wat dit op wereldschaal betekent: 200.000 miljoen Amerikaanse dollars volgens een studie van Bloomberg, bijna 10 keer het BBP van de Verenigde Staten!

Het grootste deel van dit geld zal worden gebruikt om benzineauto’s te vervangen door elektrische auto’s en gasketels door elektrische warmtepompen, maar ook om de extra elektriciteit die nodig is voor deze twee toepassingen op te wekken, te transporteren en te distribueren. Het gaat ook om een groot aantal andere investeringsprojecten, waaronder betere isolatie van huizen.

Voor dit alles zijn enorme hoeveelheden metalen nodig. Koper en aluminium zijn de belangrijkste materialen die worden gebruikt om kabels en leidingen te maken. Hoogspanningsleidingen hebben ook isolatoren nodig, zoals vernet polyethyleen en ethyleenpropyleenpolymeer, beide verkregen uit fossiele brandstoffen. Lithium, nikkel, kobalt, mangaan en grafiet worden gebruikt in batterijen, terwijl zeldzame aardmetalen essentieel zijn voor turbines en elektromotoren. De vraag naar deze cruciale materialen zal exploderen, met alle negatieve gevolgen van dien, vooral voor het milieu dat de Groenen beweren te willen beschermen.

Je moet wel naïef of flink in de war zijn om te denken dat het voor de hele mensheid mogelijk zal zijn om de materiële, menselijke en financiële middelen te mobiliseren die nodig zijn om in minder dan drie decennia Netto Nul te bereiken, terwijl men nu al niet in staat is om miljarden mensen fatsoenlijke levensomstandigheden te bieden en we te kampen hebben met echte crises zoals pandemieën, oorlogen en natuurrampen. Naarmate de deadlines naderen, blijkt de omvang van de uitdaging steeds onrealistischer.

Alsof dat nog niet genoeg is, beschikt de mensheid nog niet over de technologieën die nodig zijn om deze transitie te voltooien, en is er ook geen garantie dat ze op tijd beschikbaar zullen zijn. In het bijzonder moet de technische en economische haalbaarheid van netwerken met alleen hernieuwbare energiebronnen en batterijen nog worden aangetoond. Bovendien zijn groene waterstof en het afvangen en opslaan van CO2 nog geen bewezen technologieën.

“Proberen om Netto Nul te bereiken zonder een volledig bewezen en doorgerekende oplossing voor het probleem van energieopslag, is als uit een vliegtuig springen zonder parachute, en hopen dat de parachute tijdens de vlucht op tijd wordt uitgevonden, geleverd en bevestigd om je te redden voordat je de grond raakt.” 

Tot slot spreekt de casus van Duitsland voor zich. Ondanks enorme investeringen in de energietransitie (Energiewende) is de uitstoot niet veel afgenomen, zijn de elektriciteitstarieven onhoudbaar geworden, lijdt de economie eronder, verplaatst de industrie zich, enzovoort. De groene droom verandert in een nachtmerrie. Dit is het lot dat elk ander land wacht dat zich blindelings waagt aan de utopische weg naar Net Zero 2050. 

ROBOTISERING VAN DE ZORG?

Onlangs had ik naar aanleiding van een post van een van mijn Facebook vrienden onderstaande gedachtenwisseling. Aangezien in die dialoog het dilemma van de verhouding tussen mens-zijn en wetenschap tot uiting komt, geef ik het gesprek hieronder weer. Ik heb de naam van mijn Facebook vriend weggelaten. Ik noem hem hieronder “Vriend”. Mijn antwoorden staan in cursieve letters.

Vriend
Het is in het komende post-corona tijdperk nuttig om ook eens na te denken over de grootschalige inzet van robots in ziekenhuizen. In een ziekenhuis in het Italiaanse Varese bewijzen ze nu hun nut om het medisch personeel veiliger te laten werken.

Welja, lig je daar al helemaal ingepakt in een ruimtepak en dan wordt je ook nog bediend door een robot. Mijn moeder vond 40 jaar geleden het intensive care bed al verschrikkelijk. Ze vond dat ze in een ruimteschip lag en ze wilde er zo gauw mogelijk uit. Dat wilden de artsen eerst niet maar later gelukkig voor haar wel. Ze is twee dagen later in een gewone ziekenhuiskamer met familie en vrienden om zich heen vredig gestorven als mens. Enfin, aan mijn lijf geen polonaise.

Vriend
Ieder zijn keuze Petrus Nelissen. Gelukkig kunnen we zelf kiezen hoe onze zorg eruit moet zien en hoelang die moet duren (tot in zekere mate).

Ik vrees dat het dwangverpleging gaat worden.

Vriend
We hebben nog wel iets te zeggen daarover …

Nee hoor. Er komt een gezondheidsdictatuur in de toekomst. Geautomatiseerde genetische aanpassingen geestelijk en lichamelijk, gerobotiseerde genezing op basis van statistische kansberekening en modellen enz. De ideale maatschappij wordt de ontmenselijkte maatschappij. Mark my words.

Vriend
Ik houd ze in gedachten en zal zien of ze uitkomen.

***

Tot zover de gedachtenwisseling.


Laten we wel zijn de verleiding om met name in ziekenhuizen over te gaan tot verdergaande robotisering en automatisering is groot. Dat geldt trouwens in het algemeen voor wetenschappelijke vondsten. Ons comfort wordt daardoor steeds groter: geen of minder lichamelijke inspanningen, verre afstanden overbruggen, geneesmiddelen ter bescherming van onze gezondheid, voedsel onder handbereik enz.

Wie om zich heen kijkt,  ziet de bewijzen voor deze stelling om zich heen. Maar wordt ons bestaan daardoor niet steeds minder menselijk, zoals de natuur om ons heen steeds minder natuurlijk wordt? Tijdens deze Coronacrisis, die veel weg heeft van de Middeleeuwse pest, vraagt men zich af hoe menselijk het is om in een intensive care bed te sterven zonder dat je nog een menselijke stem hoort of een warme hand voelt. 

Terecht ook wordt nagedacht over de vraag of dit zo wel moet gaan en af het niet anders kan? Het ziet er naar uit dat we de menselijkheid moeten redden te midden van onze technologische mogelijkheden. Ik denk dat dit in de nabije toekomst een nog groter vraagstuk gaat worden.

DE SPROOKJESJAREN 60 (VOORHEEN: MAKE LOVE, NOT WAR) 32, DE TELEFOON

Kleuterschool 1951

Tijden veranderen sneller dan de sociologie kan bijhouden. Dat de sociologie van de briefschrijver verandert naar de sociologie van de beller, is nog maar een begin al beseffen Van Doorn & Lammers dat in hun inleiding van de Moderne Sociologie niet. Bellen is gemakkelijker dan schrijven dus gaan we massaal bellen in plaats van schrijven. Het gemak dient de mens. Pen en papier zijn niet meer nodig, geen enveloppen meer, geen postzegels meer, geen gang meer naar de postbus of het postkantoor en vooral geen gedoe meer met moeilijke spellingsregels en zinsbouw. 

Onze moedertaal op papier is al jarenlang een ergernis bij vooruitstrevende docenten. In hun streven naar gelijkheid pleiten ze voor minder moeilijke en gecompliceerde grammaticaregels en spelling. Schrijven en lezen zijn elitair. Gelijkheidsdenken tot in het uiterste. Alles plat slaan heet dan in een van de verhalen van Maarten Toonder in zijn Bommelsaga. Dat je met plat maken van je taal meteen ook de geschiedenis van je taal uit het raam gooit, komt in het denkraam van zulke goed bedoelende gelijkmakers niet op.
 
Bellen kun je vanuit je luie stoel, van achter de aanrecht of aan de rand van je zwembad, als je dat toevallig in je achtertuin hebt liggen. Je kunt een zakelijk gesprek voeren, een ambtelijk gesprek, een bureaucratisch gesprek, de politie bellen of de minister of een huis tuin en keukengesprek voeren over koetjes en kalfjes. Precies dat maakt het leven aangenaam, het uitwisselen van nieuwtjes over wie er pas dood is, je bezoek aan de huisarts, je verjaardagsfeestje en je onmogelijke relatie.

Het mooist is dat je zulke gesprekken meteen ook kunt kruiden met gevoelens. Probeer dat maar eens in een brief! De telefoon is een beter hulpmiddel om overeind te blijven in de dagelijkse chaos van het leven dan brieven schrijven. Een kleuter kan de was doen. Sociologen hopen de chaos die leven heet met hun onderzoek naar wetmatigheden in het gedrag van de mensen onder controle te krijgen. Maar helaas, nog voordat ze ook maar de schijn van greep hebben op de sociale werkelijkheid, gooien technologische ontwikkelingen roet in het eten. 

De ontwikkeling van de zaktelefoon is onbeheersbaar geworden. Sociologen hebben het nakijken. Je wilt weten hoe je neef het in Australië maakt, je broer in Zuid Afrika en je vriendin in België? Het is een kwestie van even bellen vanuit je broekzak en het is gepiept. Een reis maken naar het oerwoud? Zo gereserveerd per internet, geen reisbureau meer nodig. Op vakantie naar een Afrikaans Safaripark of een Turks strand? Het zit binnen handbereik in je broekzak. Wil je weg uit je land zonder toekomst? Even rondbellen en je weet waar je de beste kansen kunt hebben op een beter leven. Met de mobiele telefoon heb je de wereld in je broekzak. 

Is de wereld daar op voorbereid? Nee, net zo min als de sociologen. Zij zijn nog van de tijd dat reizen zogezegd wijzer maakte. Dat is een elitaire gedachte. De tegenwoordige reiziger wil wat gezien hebben en dan weer naar huis, een beleving heet dat, of hij reist en blijft.  De stromen toeristen zijn onbeheersbaar geworden net als die van migranten. De zaktelefoon heeft toerisme en migratie gedemocratiseerd. Dankzij de zaktelefoon wordt de wereld overvallen door een georganiseerde chaos van volksverhuizingen. Sociologie is geen vak van de toekomst ook al dacht mijn vader van wel toen ik er aan begon.
(verschijnt elke vrijdag)

DE JAREN ZESTIG EN NU

De Joint of Het Stickie van de Jaren Zestig
©petrus nelissen

Het grote verschil tussen de tijdgeest van de jaren zestig en nu is dat in de jaren zestig een optimistisch mensbeeld overheerste terwijl deze tijd wordt overheerst door technologisch optimisme. Toen geloofden we in de bevrijding van de mens en de mensheid: van het rijk van de behoefte naar het rijk van de vrijheid. Eindelijk zou de mens een spelende mens worden: ’s morgens vissen, ’s middags jagen en ’s avonds filosoferen (vrij naar Marx). Nu geloven we in de bevrijding van de mens door internet, smartphones, automatisering, robotisering, zelf-rijdende auto’s, duurzame energie, marsreizen enz.

Van die spelende mens en de verbeelding aan de macht is uiteindelijk weinig terecht gekomen ondanks Parijs in mei 1968,  de Amsterdamse provo’s, de kabouters, Oranje Vrijstaat, de bezettingen van universiteiten, de hippie’s met hun  “make love not war” , hun communes, geestverruimende middelen zoals marihuana en LSD, de protest liederen van Bob Dylan (The times they are a changin’), de nieuwe muziek van de Beatles (Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band) en de Oosterse Goeroe’s. Mensen bevrijden uit hun dagelijkse sleur, hun vastgeroeste gewoontes, hun ingesleten overtuigingen, existentiële angsten en hun comfort is veel moeilijker dan we met ons enthousiaste idealisme dachten.

Met de idealisten die de nieuwe, spelende mens langs politieke weg wilden bevrijden van autoritaire machtsstructuren, van het egoïstische kapitalisme, van het imperialisme, de Koude oorlog, de oorlog in Vietnam, de verborgen verleidingen van reclame en commercie verging het al niet beter. Demonstraties, sit-ins, bezettingen, de Duitse Rote Armee Fraktion, de Italiaanse Rode Brigade en de Noord Amerikaanse Zwarte Panters, konden uiteindelijke de bestaande politieke machtsverhoudingen niet of nauwelijks veranderen. 

Zal het de digitale revolutie van nu met internet, de smart phone, de zelfrijzende auto, de robots enz. beter vergaan? Ik denk het niet. Natuurlijk, er zullen hier en daar dingen veranderen maar veel zal hetzelfde blijven. Om te beginnen zal de technologie zowel ten goede als ten kwade gebruikt worden. Dat besef begint pas nu goed door te dringen bij de beleidsmakers, filosofen, krantenjongens en waarzeggers. We staan weer voor de aloude kwestie of de technologie in dienst staat van de mens of de mens in dienst van de technologie?

De andere eeuwige kwestie blijft eveneens overeind. Mensen zijn en blijven geneigd tot het kwaad. In die zin is er geen vooruitgang. Het is de eeuwig blijvende vloek die op de mensheid rust. Maar desondanks moeten we blijven hopen want iets anders dan hoop hebben we niet.