19. HOE ZIT DAT IN OSS? JAN MARIJNISSEN

 

 Jan Marijnissen midden jaren zeventig op een van de eerste verkiezingsaffiches van de SP.

Niet voor het eerst maar wel nadrukkelijk, duikt de naam van Jan Marijnissen op in de geschiedenis van de beginjaren van de SP. Hij is een geboren en getogen Ossenaar die de taal van de mensen spreekt. Hij past geheel en al in het profiel van de de groep jonge SP’ers in zijn tijd. Afkomstig uit een gegoed katholiek milieu en voorbestemd om na de nodige (zelf)studies een vooraanstaand lid te worden van de Osse samenleving.

“Marijnissen werd geboren als jongste van de vier kinderen in het katholieke gezin van een gemeenteambtenaar. Zijn vader overleed aan een hartinfarct toen Marijnissen tien jaar oud was. Omdat zijn moeder de zorg voor vier kinderen, van wie één met het syndroom van Down, niet aankon, werd hij in 1963 naar de kostschool (Carmellyceum) van de Paters Carmelieten in Oldenzaal gestuurd… Vanaf 1964 zat hij op het gymnasium Bernrode in Heeswijk. Na twee jaar verliet hij deze school en keerde hij terug naar Oss, om daar de hbs te doen op het Titus Brandsma Lyceum. Na het voortijdig verlaten van het middelbaar onderwijs was hij werkzaam als fabrieksarbeider, eerst in een ijsfabriek en later bij Zwanenberg in Oss. Van 1974 tot 1985 was Marijnissen werkzaam als lasser in de metaalindustrie.”  (Wikipedia:Jan Marijnissen) 

Jan Marijnissen is de vlees geworden geschiedenis van de SP. Net als de andere SP jongeren valt hij van zijn katholieke geloof af om vervolgens het nieuwe geloof, het communistisch marxisme -leninisme, te omarmen . 

“Op Bernrode verloor Marijnissen zijn katholieke geloof, naar eigen zeggen vanwege de lijdensvraag. Op de hbs raakte hij geïnteresseerd in filosofie en linkse politiek. Hij las Marx, Freud en Marcuse en sloot zich aan bij de maoïstische vleugel van de protestbeweging. In 1971 werd hij gekozen in het bestuur van de Kommunistiese Partij Nederland/Marxisties Leninisties (KPN/ML), een afsplitsing van de Kommunistiese Eenheidsbeweging Nederland (KEN). In oktober 1972 werd de naam van deze partij gewijzigd in Socialistiese Partij. (Idem Wikipedia)

Jan gaat vanuit zijn nieuwe geloof in de fabriek werken waaronder in exportslagerij Zwanenberg, een van de grotere werkgevers in Oss. Daar komt hij op de afdeling worsten die hij vanwege zijn lengte gemakkelijk kan ophangen. Maar zoals Jan zelf zegt is het bedrijf politiek oninteressant, “want er was geen flikker te beleven. In mei 1973 zal Jan dan ook zonder aarzelen ontslag nemen als de partij zijn hulp nodig heeft tijdens de eerste staking die Arbeidersmacht organiseert.” (Blz. 113 in ‘het Geheim van Oss’)

Die staking wordt door de Osse SP'ers "De Grote Klapper" genoemd omdat ze hiermee hun partij in een klap op de kaart van Nederland zetten, d.w.z. de nationale kranten halen en bij links Nederland in het vizier komen dankzij o.a., het weekblad de Groene. 

Tot dan toe werd Oss door de schrijvende elite van Nederland, verzameld rond het linkse weekblad Vrij Nederland, aangemerkt als de meest saaie stad van Nederland. Best wel verwonderlijk voor linkse intellectuelen dat ze een industriestad als Oss, een werkstad vol arbeiders, weg zetten als saaiste stad van Nederland. 

Dat Jan Marijnissen het bedrijf Zwanenberg oninteressant noemt in het geciteerde boek is wellicht te verklaren uit het feit dat hij er met zijn activisme niet echt uit de voeten kon. De arbeiders van Zwanenberg waren hecht georganiseerd in de toenmalige voedingsbond NKV, genaamd Sint Joris. De districtsbestuurders was een voormalige collega van hen en wist dus maar al te goed wat er leefde onder de arbeiders, vooral sinds de wilde staking van 1960.

10. HOE ZIT DAT IN OSS? KLASSENSTRIJD

Arbeidersmacht aan de kop van eenstoet demonstrerende stakers tijdens de wilde staking in Rotterdam, 2 september 1970.

Het zat er aan te komen. Net als elders in Nederland ontdekken ook in Oss jongeren het radicaal linkse gedachtengoed dat hen moet helpen hun plaats in de wereld te veroveren nu de oude wereld, de wereld van hun ouders, wordt afgedankt. 

Ze willen een nieuw verhaal met een nieuwe zingeving en een nieuwe visie op mens en samenleving. Het is een oud verhaal dat nieuw is voor de naoorlogse generatie en nieuw is in Oss. Het is het verhaal van Marx, de negentiende eeuwse filosoof en politieke activist die met zijn filosofisch activisme het communisme in het centrum van politiek en economie plaatst. 

Volgens zijn historisch materialisme is het rijk van de vrijheid op komst. Het kapitalisme is het laatste stadium voor het communisme waarna de mens pas echt vrij mens wordt. Maar de geschiedenis heeft wel een duwtje nodig. Er moet aan gewerkt worden, gestreden zelfs. De klassenstrijd brengt bevrijding. Lenin en vooral Mao hebben in de praktijk aangetoond hoe dat moet.

Dankzij een wilde staking in Rotterdam (1970) komt het communisme met de klassenstrijd naar Oss. Jan Marijnissen nodigt de KEN als de partij die de wilde staking wist over te nemen, naar Oss uit.

“De KEN(ml) is ontstaan als gevolg van de Sovjet-Chinese breuk, toen de internationale discussie tussen Moskou en Beijing ook in Nederland tot meningsverschillen in communistische kring leidde. Een groep CPN-leden, hoofdzakelijk in Rotterdam, wilde dat de CPN een meer pro-China koers ging varen, hetgeen onacceptabel was voor de CPN-leiding.

De voorstanders van een meer maoïstische koers van de CPN werden geroyeerd. Zij richtten de Kommunistische Eenheidsbeweging Nederland KEN (marxistisch-leninistisch), KEN  (ml) op. Hun blad heette de Rode Tribune. 

Het partijblad van de Socialistische Partij (SP) heet nog altijd Tribune. De KEN kreeg een (relatief) grote aanhang, en landelijke bekendheid, toen de partij in 1970 een hoofdrol speelde in een wilde staking van Rotterdamse havenarbeiders. De nieuwe aanwas bestond grotendeels uit studenten.” (Kommunistiese Eenheidsbeweging Nederland). 

Tijdens die havenstaking slagen activisten van de KEN(ml) erin om onder de vlag van Arbeidersmacht, de staking naar zich toe te trekken.

“Aanvankelijk staat de Nederlandse Bond van Vervoerspersoneel achter de wilde staking. Ze gaan in onderhandeling met de werkgevers en krijgen een loonstijging van 25 gulden per week. Maar dan verschijnt Arbeidersmacht onder leiding van de 21 jarige Wouter ter Braake ten tonele met een veel aantrekkelijker looneis: 75 gulden schoon per week erbij. Terwijl de links-radicale stakingsleider Wouter ter Braake duizenden actievoerders op de been brengt, stakingsposten organiseert en pamfletten uitdeelt, lijkt de vakbond te zijn weggespeeld. Veel stakers zien de bondsbestuurders als verraders van de arbeidersklasse, als net zo erg als die havenkapitalisten aan de top van bedrijven. (De haven plat, de Rotterdamse havenstaking in 1970)

In het maandblad De Rode Tribune van december 1970 staat de cursus in Oss aangekondigd.  Uiteindelijk blijft een groepje van twaalf deelnemers over die de daad bij het theoretische woord van Marx, Lenin en voorzitter Mao in de praktijk wil brengen.

“Opvallend is hoe jong ze zijn. Ed Verhamme is met 23 jaar de oudste van het stel. De meesten zijn nog geen twintig en er zitten zelfs middelbare scholieren bij van zestien jaar, zoals Geertje Bloemers uit het nabije Heesch. Zij is op het Maaslandcollege zo enthousiast geworden door de lessen van kritiese leraren dat ze nu vol vuur mee de wijk in wil.” (blz.69 in ‘Het Geheim van Oss’)

De rol van leraren, opgeleid aan de universiteit, waar ze kennis gemaakt hebben met het Marxisme, was in die jaren belangrijk. Zij kwamen op middelbare scholen en sociale academies terecht waar ze het nieuwe vak "maatschappijleer" onderwezen. Sommigen van hen legden zich er op toe leerlingen enthousiast te maken voor Marxistische ideeën. 

De Osse jongeren nemen de leninistische-maoïstische strategie van de Rotterdams KEN over. Ze besluiten de onvrede onder de arbeiders en huurders in Osse fabrieken en wijken te mobiliseren door het stellen van hogere looneisen en klachten van huurders te organiseren.  

In hun ogen is de bestaande orde te gezapig, verwaarlozen de bestaande woningcoöperaties de woningen met hun huurders en zijn de bestaande vakbonden veel te gematigd. Zij ontzien de kapitalisten ten koste van de arbeiders.