17.HOE ZIT DAT IN OSS? DE GROTE KLAPPER

Tapijtfabriek Bergoss, in de volksmond "de wettenjood" genoemd, staat niet goed bekend in Oss en omgeving.: relatief lage lonen en slechte sociale voorzieningen. Er werken 800 mensen onder wie de Sp-ers Ton Bouwens en Paul Peters. In april 1973 wordt bekend dat de arbeiders van tapijtfabriek Desso 15 gulden schoon per week erbij krijgen, terwijl de vakbonden bij Bergoss genoegen nemen met minder. Arbeidersmacht komt met hogere eisen, maar de Bergoss directie geeft niet toe. Dan breekt op 18 mei een staking uit. Ton Bouwens spreekt de stakers toe, zijn eerste optreden in het openbaar. Het is een wilde staking, niet gesteund door Industriebond NKV. (Wilde staking bij Bergoss) (Foto uit boek van Kees Slager, "Het Geheim van Oss, Een geschiedenis van de SP". Blz.118)

Naar het schijnt, speelt de teleurstelling dat de Roomse kerk niet langer een lichtend baken is in een onzekere wereld, een grote rol bij hun aansluiting bij de nieuwe communistische partij KEN, die intussen na een intern conflict is omgedoopt in Socialistiese Partij.

“Met de kerk willen de meeste nieuwe revolutionairen niets meer te maken hebben. Ze zetten er zich juist tegen af, niet zelden omdat ze erin teleurgesteld zijn. Maar achteraf vinden sommigen van hen dat de SP en de Peperstraat (het SP gebouw in Oss) toch ook iets van de vertrouwde geborgenheid van de katholieke kerk hadden. En niet alleen iets van de oude geborgenheid, zelfs iets van vertrouwd idealisme.” (Blz. 96 in ‘Het Geheim van Oss’)

Dat oude vertrouwde idealisme van het katholieke geloof en kerk wordt door de SP jongeren omgezet in een nieuw geloof en een nieuwe kerk. Tenminste dat zeggen ze zelf en ik denk ook wel dat het waar is. Een van de SP leden omschrijft zich zelfs als een missionaris, geen katholieke maar een SP missionaris. SP lid Tiny Romme meent dat de ze als afvallige katholieken de catechismus hebben ingeruild voor het Rode Boekje van Mao.

De Socialistische Partij geeft zijn jonge leden een nieuw houvast in een onrechtvaardige wereld (armoede, ongelijkheid, oorlog en uitbuiting), een doel om voor te leven (een missie) en daarmee betekenis aan hun handelen. Het voltijdse activisme maakt van het partijbureau in de Peperstraat, in het oude centrum van Oss, een warme plek met een eigen nestgeur, een eigen kerk die ook hun thuis is.

De klassenstrijd, het belangrijkste geloofsartikel van het socialisme,  vertaalt zich in Oss in acties tegen de bestaande orde, de orde van de KVP, PvdA, vakbonden, woningbouw coöperaties enz. De SP zet zich schrap tegen de oude maatschappij. 

Ze zoeken en vinden handvaten om de gezagsdragers in Oss politiek klem te zetten.  Of het nu de directie van de woningbouwvereniging is, het gemeentebestuur of een werkgever. Ze bestrijden het onrecht op kleine schaal in Oss als aanzet om het onrecht in de grote wereld (Vietnamoorlog, honger in Biafra, kapitalistische uitbuiting en onderdrukking ) aan te pakken.

In 1973 lukt het Arbeidersmacht een staking uit te roepen in een van de oudste fabrieken in Oss, de tapijtfabriek Bergoss. 

“De Arbeidersmacht, de vakbond van de SP, eist in pamfletten dat er gestreefd moet worden naar nivellering: de laagstbetaalden moeten er nóg meer centen bij krijgen dan de hoger betaalden. Het begint voor het eerst echt te rommelen. De directie weigert op de eisen van Arbeidersmacht in te gaan, waarop Arbeidersmacht de arbeiders van Bergoss aanzet tot een staking, ze moeten strijden voor een rechtvaardig loon. En het lukt; zo trekken de arbeiders in plaats van naar de weefgetouwen linea recta naar de kantine, waar Ton Bouwens als stakingsleider ze in het openbaar toespreekt: “We blijven hier tot onze eisen zijn ingewilligd!” De jongens van de SP zetten zich volledig in voor de actie.

Jan Marijnissen, die destijds bij de vleesfabriek Zwanenberg werkte, neemt daar zelfs ontslag om al zijn aandacht te kunnen richten op de staking. Het ene pamflet na het andere wordt gedrukt in de Peperstraat, waar vanaf 1972 het centrum van de afdeling Oss gevestigd zit. Geld voor de staking wordt bijeen verzameld middels een inzamelingsactie. De staking wordt binnen de kortste keren landelijk nieuws; diezelfde dag haalt deze zelfs het 8 uur journaal, en later besteden verschillende kranten als het NRC en de Gelderlander er ook aandacht aan. Na tien dagen is de staking te einde. De stakers stemmen uiteindelijk in met de directie, die toch wat

kleine toezeggingen doet. Of ze de staking echt gewonnen hebben, is niet echt goed te zeggen, maar het heeft de partij in ieder geval veel sympathie en goodwill opgeleverd onder de arbeiders.” (Fons Meyer, Rood Oss, de geschiedenis van de SP in Oss, 2011/2012)

Voor de SP is dit de grote klapper zoals ze het zelf noemen, waar ze altijd aan gewerkt en op gehoopt hebben. De SP heeft zich niet alleen in Oss maar zelfs landelijk op de kaart gezet. 

10. HOE ZIT DAT IN OSS? KLASSENSTRIJD

Arbeidersmacht aan de kop van eenstoet demonstrerende stakers tijdens de wilde staking in Rotterdam, 2 september 1970.

Het zat er aan te komen. Net als elders in Nederland ontdekken ook in Oss jongeren het radicaal linkse gedachtengoed dat hen moet helpen hun plaats in de wereld te veroveren nu de oude wereld, de wereld van hun ouders, wordt afgedankt. 

Ze willen een nieuw verhaal met een nieuwe zingeving en een nieuwe visie op mens en samenleving. Het is een oud verhaal dat nieuw is voor de naoorlogse generatie en nieuw is in Oss. Het is het verhaal van Marx, de negentiende eeuwse filosoof en politieke activist die met zijn filosofisch activisme het communisme in het centrum van politiek en economie plaatst. 

Volgens zijn historisch materialisme is het rijk van de vrijheid op komst. Het kapitalisme is het laatste stadium voor het communisme waarna de mens pas echt vrij mens wordt. Maar de geschiedenis heeft wel een duwtje nodig. Er moet aan gewerkt worden, gestreden zelfs. De klassenstrijd brengt bevrijding. Lenin en vooral Mao hebben in de praktijk aangetoond hoe dat moet.

Dankzij een wilde staking in Rotterdam (1970) komt het communisme met de klassenstrijd naar Oss. Jan Marijnissen nodigt de KEN als de partij die de wilde staking wist over te nemen, naar Oss uit.

“De KEN(ml) is ontstaan als gevolg van de Sovjet-Chinese breuk, toen de internationale discussie tussen Moskou en Beijing ook in Nederland tot meningsverschillen in communistische kring leidde. Een groep CPN-leden, hoofdzakelijk in Rotterdam, wilde dat de CPN een meer pro-China koers ging varen, hetgeen onacceptabel was voor de CPN-leiding.

De voorstanders van een meer maoïstische koers van de CPN werden geroyeerd. Zij richtten de Kommunistische Eenheidsbeweging Nederland KEN (marxistisch-leninistisch), KEN  (ml) op. Hun blad heette de Rode Tribune. 

Het partijblad van de Socialistische Partij (SP) heet nog altijd Tribune. De KEN kreeg een (relatief) grote aanhang, en landelijke bekendheid, toen de partij in 1970 een hoofdrol speelde in een wilde staking van Rotterdamse havenarbeiders. De nieuwe aanwas bestond grotendeels uit studenten.” (Kommunistiese Eenheidsbeweging Nederland). 

Tijdens die havenstaking slagen activisten van de KEN(ml) erin om onder de vlag van Arbeidersmacht, de staking naar zich toe te trekken.

“Aanvankelijk staat de Nederlandse Bond van Vervoerspersoneel achter de wilde staking. Ze gaan in onderhandeling met de werkgevers en krijgen een loonstijging van 25 gulden per week. Maar dan verschijnt Arbeidersmacht onder leiding van de 21 jarige Wouter ter Braake ten tonele met een veel aantrekkelijker looneis: 75 gulden schoon per week erbij. Terwijl de links-radicale stakingsleider Wouter ter Braake duizenden actievoerders op de been brengt, stakingsposten organiseert en pamfletten uitdeelt, lijkt de vakbond te zijn weggespeeld. Veel stakers zien de bondsbestuurders als verraders van de arbeidersklasse, als net zo erg als die havenkapitalisten aan de top van bedrijven. (De haven plat, de Rotterdamse havenstaking in 1970)

In het maandblad De Rode Tribune van december 1970 staat de cursus in Oss aangekondigd.  Uiteindelijk blijft een groepje van twaalf deelnemers over die de daad bij het theoretische woord van Marx, Lenin en voorzitter Mao in de praktijk wil brengen.

“Opvallend is hoe jong ze zijn. Ed Verhamme is met 23 jaar de oudste van het stel. De meesten zijn nog geen twintig en er zitten zelfs middelbare scholieren bij van zestien jaar, zoals Geertje Bloemers uit het nabije Heesch. Zij is op het Maaslandcollege zo enthousiast geworden door de lessen van kritiese leraren dat ze nu vol vuur mee de wijk in wil.” (blz.69 in ‘Het Geheim van Oss’)

De rol van leraren, opgeleid aan de universiteit, waar ze kennis gemaakt hebben met het Marxisme, was in die jaren belangrijk. Zij kwamen op middelbare scholen en sociale academies terecht waar ze het nieuwe vak "maatschappijleer" onderwezen. Sommigen van hen legden zich er op toe leerlingen enthousiast te maken voor Marxistische ideeën. 

De Osse jongeren nemen de leninistische-maoïstische strategie van de Rotterdams KEN over. Ze besluiten de onvrede onder de arbeiders en huurders in Osse fabrieken en wijken te mobiliseren door het stellen van hogere looneisen en klachten van huurders te organiseren.  

In hun ogen is de bestaande orde te gezapig, verwaarlozen de bestaande woningcoöperaties de woningen met hun huurders en zijn de bestaande vakbonden veel te gematigd. Zij ontzien de kapitalisten ten koste van de arbeiders.