35. TERUG NAAR NIJMEGEN. LOF DER LIEFDE

 

"Liefde is overal"

De les van Jan van het Kruis is duidelijk. God is liefde, liefde die bevestigt wordt door de menswording van zijn zoon Christus om het offer van zijn kruisdood te brengen uit naam van die liefde. Rationeel totaal onbegrijpelijk maar een ijzersterk beeld van de liefde van God voor de mensen. Vandaar dat het kruis tot in alle hoeken van de wereld is doorgedrongen. 

Jan van het Kruis bevestigt wat ik intuïtief als puber heb bedacht. Sindsdien heb ik mij God en zijn zoon Christus tezamen met zijn  moeder Maria als Goden die liefhebben voorgesteld. Ze zijn geen heersers over mens en dier, geen grootgrondbezitters, groot-ondernemers of CEO's van het heelal. Als Hij, Zijn Zoon en diens Moeder bestaan, dan zijn zij goddelijke liefde.

Hoe ik daar op ben gekomen? Geen idee. Is het mijn  katholieke opvoeding? Is het een soort ingebouwde intuïtie of is het zo maar aan komen waaien? Hoe dan ook, ik wissel als puber van gedachten met de Zoon over mijn door de Roomse kerk verboden liefde voor een protestants meisje met blonde krulharen en blauwe ogen. Ik vraag aan Hem waarom Hij en mogelijk Zijn Vader het niet eens zouden zijn met mijn liefde, weliswaar aards maar wel liefde?

Zijn antwoord is duidelijk. De kerkelijke geloofsrichting is geen enkele belemmering om elkaar lief te hebben. Ontrouw aan de opvattingen van de kerk is geen ontrouw aan God. Integendeel, liefde gaat boven alles.  Gerustgesteld door deze gedachte maak ik met een gerust gemoed het protestantse meisje het hof. Dat mislukte overigens, wat mijn gevoelens voor haar niet meteen minder heftig maakt maar na verloop van tijd wordt het dan toch een onmogelijke liefde. Liefde moet wel van twee kanten komen en dat is helaas niet het geval.

Maar dankzij de liefde voor een protestants meisje heb ik geleerd dat God synoniem is aan liefde. Dat is voortaan mijn leidraad in het leven en niet de teksten van het Oude of Nieuwe Testament of de regelgeving van de Roomse kerk. Voor zover ik de Bijbel lees, lees ik die symbolisch en niet letterlijk. Het is door God geïnspireerde poëzie. Het maakt daarbij niet uit of God en Zijn Zoon Christus al dan niet bestaan. Het leven draait hoe dan ook om liefde. Daarop moet het bestaan gericht zijn, alle andere zaken zoals macht, geld, schoonheid, seksualiteit enz. zijn bijzaken, belangrijke zaken maar geen hoofdzaak.

Liefde heeft aan zichzelf genoeg. Ze is niet te vatten in voorschriften of geboden ook al is zij gebonden aan het aardse bestaan. Zelfs de tien geboden, die een handige richtlijn zijn voor het leven, zijn ondergeschikt aan de liefde. Of na mijn dood nog sprake van liefde zal zijn, is ook al niet belangrijk. 

De liefde volstaat nu. Liefde is op zichzelf genoeg om de kelk van het leven te vullen. Als ik na mijn dood in Goddelijke liefde zal worden opgenomen dan is dat mooi meegenomen maar ik geloof er niet in en reken er niet op. De liefde als zodanig is mij genoeg.

Liefde is waar geest en lichaam elkaar in harmonie kunnen ontmoeten zonder onpraktisch te worden. Wie de liefde kent, doet niet moeilijk, zoekt geen uitwegen, maakt er zich niet gemakkelijk vanaf en is trouw. Vandaag geen liefde, morgen wel dat kan niet. Liefde is er voor altijd en eeuwig. Liefde is een sprookje dat bestaat.

Kun je boos zijn en toch liefhebben. Natuurlijk kan dat. Kun je vechten en liefhebben? Ja ook dat kan. De vijand van de liefde is het kwaad. Waaraan kun je het kwaad herkennen? Aan zijn liefdeloosheid, zijn verraderlijke liefde, zijn ontrouw, zijn gemakzucht, jaloezie en materialisme. 

Liefde kan niet zonder de vrijheid om te kiezen voor het goede of het kwade. Dat maakt het leven soms moeilijk. Maar zonder kwaad geen goed en zonder goed geen liefde. Zo staan wij mensen ervoor.
 

HIERONYMUS BOSCH: CHRISTUS EN DE BOOSAARDIGE TRONIES

Hieronymus Bosch, De Kruisdraging (76,7 x 83,5 cm), Gent, Museum van Schone Kunsten.

Hieronymus Bosch (1450 - 1516) heeft een indrukwekkend schilderij gemaakt met Christus die bij zijn tocht naar Golgotha omringd wordt door boosaardige tronies en een glimlachende vrouw. Die boosaardige tronies verbeelden het kwaad dat Christus omringde bij zijn terechtstelling aan het kruis. Het kwaad maakte toen veel meer dan nu deel uit van het wereldbeeld van de mensen.

Een algemeen aanvaarde verbeelding van het kwaad was de duivel aan wiens bestaan niet werd getwijfeld. Hij mocht dan wel niet van deze wereld zijn, toch wist men hoe hij er uit zag. Zijn voornaamste kenmerk is lelijkheid tot aan het afstotelijke toe. Het idee dat een lelijk uiterlijk de weerspiegeling is van het  innerlijke kwaad zit heel diep in ons, dieper dan we beseffen.

Schoonheid zou daarentegen de spiegel zijn van het goede in de mens. Kijk maar eens naar Christus en de bescheiden, glimlachende Veronica met de doek waarmee ze net het bezwete gezicht van Christus heeft afgedaan. Met hun gesloten ogen, ze willen de wereld van het kwaad niet zien, stralen ze schoonheid en rust uit. Hun gezichten zijn het tegengestelde van de boosaardige tronies die hen omringen. Het boosaardige heeft geen greep op hen, ze zijn niet van die wereld en daarom kan het kwaad hen niet raken.

Sinds de Verlichting hebben we de grootste moeite om nog in het kwaad te geloven. Het goede kunnen we nog wel aanvaarden. Sterker nog, het humanistische mensbeeld wil dat de mens van oorsprong goed is. Daarom zoekt de wetenschap telkens opnieuw naar wetenschappelijke verklaringen voor het kwaad: verkeerde opvoeding, maatschappelijk isolement, lage intelligentie of een storing in de psyche. Maar tot nu toe zijn er wetenschappelijk geen bevredigende verklaringen gevonden.

Heath Ledger aks 'De Joker' in de film 'The Dark Knight'

Deze humanistische gedachte staat haaks op de algemeen aanvaarde Christelijke belijdenis dat de mens het goede kan doen maar geneigd is tot het kwade. De populariteit van de Harry Potter boeken en films bewijst dat deze gedachte nog steeds leeft.  Zelfs Hollywood ontsnapt er niet aan .

In de Batmanfilm “The Dark Knight” is de tegenspeler van Batman de Joker, de personificatie van het kwaad of zo je wil de duivel zelve. De Joker is er op uit om Batman door middel van provocaties waarbij moord en doodslag is toegestaan, te verleiden zijn kwade kant in de strijd tegen hem te werpen zodat de door het publiek zo gewaardeerde goede Batman uiteindelijk ontmaskert zal worden als net zo slecht als de Joker. Daarmee zou het kwaad het definitief gewonnen hebben van het goede.