Posts tonen met het label guldensporenslag. Alle posts tonen
Posts tonen met het label guldensporenslag. Alle posts tonen

vrijdag 27 april 2018

DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 36

Travestiet in het Schipperskwartier van Antwerpen, 1993

De val van Antwerpen in 1832 was de bezegeling van de ondergang van het Verenigde Koninkrijk der Nederlanden met dank aan de Fransen, die veertig jaar daarvoor orde op zaken hadden gesteld in Nederland zelf door het te bezetten en daarna onder andere de scheiding tussen De Republiek en de Generaliteitslanden eindelijk op te heffen. Blijkbaar was een Europese mogendheid als Frankrijk nodig om van Nederland een land te maken waar alle burgers - protestanten en katholieken - voortaan gelijk zijn voor de wet. Eerst was de Republiek de modernste aller naties om prompt daarna een land te worden met burgers van de eerste en de tweede categorie.

Deze tweede val van Antwerpen, de eerste was aan het begin van de Tachtigjarige Oorlog, bevestigde opnieuw het lot van Vlaanderen en de Vlamingen. Ze stonden er weer alleen voor. Nou ja, niet helemaal alleen. Samen met de Franstaligen Walen en de Brusselaars stichtten ze de onafhankelijke staat België. Maar die nieuwe staat, goed tweehonderd jaar na de stichting van de Republiek, gaf hun uiteindelijk minder in plaats van meer zelfbeschikking. De Nederlandse taal en cultuur werden zoveel mogelijk verdrongen ten koste van het Frans en de Franse cultuur. België werd ongewild het vreedzame strijdtoneel tussen het Latijnse en het Germaanse Europa.

Eigenlijk hebben de Vlamingen nooit succes gehad met hun strijd voor onafhankelijkheid en zelfbeschikking. Zelfs de roemruchte overwinning tijdens de Guldensporenslag bij Kortrijk (1302), in Vlaanderen gevierd als het begin van het nationaal Vlaams bewustzijn,  bracht hun nauwelijks een stap verder naar onafhankelijkheid en  zelfbeschikking. Al na een paar jaar was het gedaan met de eigengereide Vlaamse Graaf en zijn burgers en moesten ze hun hoofd opnieuw buigen voor toen nog de Franse koning.


“Vlaanderen herwon zijn zelfstandigheid van vroeger, maar werd bij de Slag bij Pevelenberg in 1304 tijdens de onderhandelingen tot zware toegevingen gedwongen nadat die slag onbeslist was geëindigd. De graaf van Vlaanderen bleef onafhankelijker dan de andere Franse leenmannen, maar de Franse koning verstevigde zijn gezag en de graaf boette een deel van oude verworvenheden in. Het is pas na de Bourgondische eenmaking en de Honderdjarige oorlog dat Vlaanderen uit het Frans leenverband werd gelicht, wat een definitief beslag vond in 1548 met de Vrede van Augsburg.” (Wikipedia: Guldensporenslag)

(verschijnt elke vrijdag)

vrijdag 22 december 2017

DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 18

Monument van twee helden van de Guldensporenslag:Jan Breydel (een Brugse slager) 
en Pieter de Koninck (een Brugse wever) op de markt in Brugge.
De inhuldiging van dit monument is een illustratie van de taalstrijd die toen in volle gang was.

"Het standbeeld werd opgericht in 1887, de periode van het historisch romantisme. 
Door de wrijvingen tussen het Vlaamsgezind Breydelcomité 
en het Franstalige stadsbestuur is het monument twee keer ingehuldigd geweest:
op 11 juli 1887 (de dag dat de slag plaatsvond) en tussen 14 en 22 augustus 1887."
(Wikipedia:Jan Breydel)

De Guldensporenslag (1302) zou je met enige verbeeldingskracht een vroege voorloper van de Franse revolutie kunnen noemen (1789-1799). Zoals de Franse revolutie een opstand was van burgers tegen de Franse aristocratie met aan het hoofd daarvan de Franse koning Lodewijk XV, zo was de Guldensporenslag een opstand van Vlaamse stedelijke burgerij tegen de Franse Koning en zijn ridders. 

In tegenstelling tot de Franse revolutie was de Guldensporen slag geen nationale maar een regionale opstand en bracht de opstand ook geen afwisseling van de wacht tussen burgers en aristocraten. De opstandige steden bleven behoren tot het graafschap Vlaanderen, een leengoed van de Franse koning. Dat de Guldensporenslag veel later alsnog verheven wordt tot de eerste slag om de Vlaamse natie, kwam door de roman “De Leeuw van Vlaanderen” van Hendrik Conscience (1853). 

Met dit boek legde Conscience ruim 500 jaar later alsnog de basis voor een geromantiseerde nationale mythe over het ontstaan van de Vlaamse natie, een mythe die Vlaanderen nodig had om de strijd te kunnen aangaan tegen de Franstalige bevoogding. De nieuwe mythe voorziet de Vlaamse beweging van de vlag “de Vlaamse leeuw”, van nationale helden, van een rechtvaardiging van de strijd om zelfbestuur, van de strijd recht en vrijheid waaronder het gebruik van de eigen Vlaamse taal als landstaal. 

Nochtans was dit niet meteen de bedoeling van Conscience. Met zijn roman “De Vlaamse Leeuw” wilde hij na de afscheiding van Nederland (1830) in de eerste plaats het Belgisch patriotisme, d.w.z. de nieuwe Belgische natie, een steun in de rug geven. Niettemin vroeg Conscience al in zijn voorwoord van het boek  om“respect voor de Nederlandse taal en voor de Vlamingen binnen de Belgische staat ‘die men niet tot Walen mag maken’. Hoewel Conscience zelf had meegestreden voor de onafhankelijkheid van België, nam hij dus geen blad voor de mond om de achterstelling van de Vlamingen aan te klagen.” (Wikipedia: Guldensporenslag). 


Zo werd de roman “De Vlaamse Leeuw”  misschien wel tot verrassing van de schrijver zelf, niet een steun in de rug van het Belgische maar van het Vlaamse patriotisme of liever de Vlaamse ontvoogding en het Vlaamse zelfbewustzijn. Dat dit Vlaams zelfbewustzijn op zijn beurt de basis werd voor een Vlaams nationalisme dat bij tijd en wijle de bijl aan de wortel van heel België dreigt te leggen, mag historisch niet voorzien zijn, het is achteraf bezien wel een logisch vervolg van het voorgaande. De 11e juli, de dag van de Guldensporenslag, is sinds 1973 een nationale feestdag in Vlaanderen dat intussen deel uitmaakt van een federaal België.


(verschijnt elke vrijdag)

vrijdag 15 december 2017

DE EENZAAMHEID VAN VLAANDEREN 17

Meer dan in Nederlandse steden zijn in de Vlaamse binnensteden
de rijk versierde gildenhuizen als bewijs van hun macht en status bewaard gebleven.
Op de foto een rij gildehuizen aan de Antwerpse markt.
Op de voorgrond het standbeeld van de "Hand Werper",
waarvan de naam Antwerpen zou zijn afgeleid.

(foto: december 2014)

De Vlamingen zijn er over het algemeen goed van doordrongen dat je zonder een moedertaal in de grote wereld verloren bent. Ze hebben daar de nodige ervaring mee opgedaan. Hun moedertaal was een tweederangstaal in het Graafschap Vlaanderen, een leengebied van de Franse Koning. De taal van de eerste rang was uiteraard het Frans van de aristocratie en de elite. Het Nederlands was de taal van de burger, de ambachtsman en de handelaar. De taal groeide mee met de welvaart in steden als Ieper, Gent en Brugge.

Die welvaart was o.a. te danken aan de wolhandel met Engeland. In een conflict tussen Engeland en Frankrijk koos het Graafschap Vlaanderen, ondanks dat het een leengebied van Frankrijk is, de zijde van de Engelsen. Om orde op zaken te stellen en de belasting inning aan zijn wensen aan te passen stuurde de Franse koning in 1302 een ridderleger naar Vlaanderen. Op 11 juli kwam het bij Kortrijk tot een veldslag tussen het Franse en het Vlaamse leger voornamelijk opgebouwd uit burgers en ambachtslieden uit Brugge, Ieper en Gent. Je zou het een burgerleger of stadsleger kunnen noemen. 

De slag ging de geschiedenis in als De Guldensporenslag. Het Vlaamse stadsleger behaalde geheel onverwacht de overwinning op het Franse ridderleger. Het was voor het eerst in de geschiedenis dat een ridderleger in de pan werd gehakt door een burgerleger van piekeniers (lansdragers) en boogschutters. De overwinning van het Vlaamse stadsleger (milities volgens Wikipedia) bezegelde de groeiende macht van de burgerij, d.w.z. de gilden van de ambachtslieden en de handelaren. 

Het gevolg was dat de gilden bestuurlijke macht begonnen op te eisen waarmee de steden voortaan geduchte concurrenten werden van de bestuurlijke en militaire aristocratie. Iets soortgelijks gebeurde bivoorbeeld ook in Utrecht in 1304. In die tijd was er veel contact tussen Vlaanderen en Utrecht.

In Friesland werd 50 jaar later een soortgelijke veldslag geleverd als de Guldensporenslag. Bij Stavoren werd in 1345 de Hollandse Graaf Willem IV met zijn Hollandse - Henegouwse ridderleger waarmee hij Friesland wilde bezetten, verslagen door Friese boeren. 

Graaf Willem wilde net als de Franse Koning in Vlaanderen orde op zaken stellen bij o.a. de belastinginning en de rechtspraak. Terwijl de Friezen na hun overwinning 150 jaar lang hun onafhankelijk wisten te bewaren, moesten de Vlaamse opstandelingen na een paar jaar alsnog het hoofd buigen voor de Franse koning. Niettemin was hun stedelijke macht gevestigd en zou voortaan de rest van de geschiedenis mee gaan bepalen. De opkomst van de macht van de gilden is in veel Vlaamse steden nog te zien aan de gildehuizen rond het marktplein in Vlaamse steden als Antwerpen, Brugge, Gent, Leuven, Ieper, Dendermonde, Aalst, Sint Niklaas en ook Brussel.


(verschijnt elke vrijdag)