58. HET BELOOFDE LAND. DE EZEL

Onze gastvrouw Helena op de finca, klaar om een bad te nemen in de beek.

 

Om een uur of tien is het niet meer uit te houden in de tent. Er zit niks anders op dan op te staan en met nieuwe moed aan de dag beginnen. Vandaag staat er nog niks op het programma. Het is mogelijk dat we de dag eindeloos lusteloos in huis gaan doorbrengen. Een andere beschutting tegen de zon is er niet. 

Uit verveling gaan wij de jongens in het nabij gelegen dorp Hobo aguardiente kopen. De meisjes blijven thuis. Sinds we op de boerderij zijn, is het avontuurlijke bij Cielo er af. Of is het Oscar die haar verbied mee te gaan? Dora kan niet mee vanwege een opgezwollen voet. Sinds ze haar voet verstuikt heeft tijdens het enquêteren voor het Nijmeegs polemologisch instituut in de Noord- Oost polder heeft ze regelmatig last van een opgezwollen voet. Teveel inspanning en warm weer zijn funest. 

Bij terugkomst staat de ezel als het ware ons op te wachten aan het hek van de ingang van de finca. Oscar altijd goed voor een waagstukje probeert er met een zwaai op te gaan zitten maar dat mislukt. De ezel heeft deze keer geen zin in Oscar’s bravoure. Humberto is er als de kippen bij om zijn kans te wagen.

Onder de indruk van het gewicht van Humberto zet de ezel een paar stappen vooruit. Lang duurt dat niet. Hij staat ineens stokstijf stil zoals een ezel stil kan staan. Daar had de triomfantelijk zittende Humberto niet op gerekend. Hij valt met een harde klap op de grond. We lachen hem nog net niet uit maar het was een dom gezicht. Humberto loopt door alsof er niks gebeurd is. Zijn reputatie is er niet beter op geworden. 

De avond brengen we opnieuw door met eenvoudige gezelschapsspelen. Buurman tevens huisvriend Alfonso doet mee. De sfeer is gezellig dankzij de aguardiente maar de vermoeidheid van de visnacht zit nog in ons lijf. Om negen uur gaan we naar bed. Tot onze verbazing blijft iedereen dan toch binnen  slapen. Alleen Dora en ik gaan naar de tent. Ook goed, hebben we het rijk alleen.

Als je eenmaal bevangen wordt door een verlangen naar huis, deugt niks meer: de eeuwig rond zoemende muggen, het eentonige eten, de hitte, het gebrek aan een goed gesprek en vooral geen initiatieven meer om wat te ondernemen. Uit respect voor onze gastvrouw en heer en voor Oscar en Cielo heb ik niet over naar huis gaan gepraat. Maar nu komt het gelukkig dan toch ter sprake. We vertrekken overmorgen naar Neiva. Buurman Alonso zal ons met zijn pick-up brengen. Vandaag nog een hele dag in huis doorbrengen. Hoe gaan we dat doen?

(wordt vervolgd)
 

KATHOLIEKE EN ANTI-KATHOLIEKE DIEREN

 Je zou kunnen zeggen dat de ezel op dit schilderij een ereplaats heeft tussen Maria en Jozef. Ooit werd dit schilderij toegeschreven aan de Brabantse schilder Jheronimus Bosch. Onderzoek heeft uitgewezen dat het dateert van na de dood van Bosch. Het schilderij staat nu bekend als van een navolger van Bosch en is te zien in het Wallraf-Richartz museum te Keulen.

Hoewel ik een katholieke opvoeding heb gehad, wist ik niet van het bestaan van katholieke dieren totdat Gerard Reve erover schreef. Welke dieren volgens hem katholiek waren, staat me niet meer bij al zal de ezel er wel bij zijn. Volgens hem zou God namelijk op aarde wederkeren in de gedaante van een ezel:

’Als God zich opnieuw in Levende Stof gevangen geeft, zal hij als ezel terugkeren, hoogstens in staat een paar lettergrepen te formuleren, miskend en verguisd en geranseld, maar ik zal hem begrijpen en meteen met hem naar bed gaan, maar ik doe zwachtels om zijn hoefjes, dat ik niet te veel schrammen krijg als hij spartelt bij het klaarkomen.’ (GK van het Reve, ‘Brief aan mijn Bank’, verschenen in het eerste nummer van ‘Dialoog, tijdschrift voor homofilie en maatschappij’, 1965)

Volgens de overlevering en getuige de oudste schilderkunstige afbeeldingen was de ezel samen met de os getuige van de geboorte van Jezus Christus. Niet zo gek want JC werd geboren in een stal.  Hoewel het kan ook gewoon een woonhuis geweest zijn. Tot ver in de negentiende eeuw was bij veel boeren de stal immers ook meteen woonhuis. Dieren en mensen deelden in de winter zoveel mogelijk dezelfde ruimte en daarmee ook lichaamswarmte. Ik weet nog dat bij mijn opa en oma aan mijn vaders kant de deel waar de koeien in de winter op stonden slechts met een enkele muur gescheiden was van de woonkeuken. De poepdoos lag trouwens ook in een hoek op de deel.

Op dit schilderij is goed te zien dat de de stal van Betlehem het midden houdt tussen een woonhuis en een stal. Het schilderij is een van de oudste afbeeldingen van een kerststal uit onze landsdelen (omstreeks 1446). Het is van Rogier van der Weyden en te zien in de Gemälde Galerie in Berlijn.

Het lam lijkt me ook een katholiek dier. JC wordt immers wel het ‘Lam Gods’ genoemd. Op het beroemde altaarstuk ‘Het Lam Gods’ (1432) van de gebroeders Jan en Hubert van Eijck, te zien in de Sint Baafskathedraal in Gent, wordt deze beeldspraak schilderkunstig uitgewerkt. JC werd 'Lam Gods' genoemd door Johannes de Doper. In deze beeldspraak is JC het zoenoffer dat God brengt door zijn zoon JC mens te laten worden en de dood van de mensen te laten sterven.

Een andere beeldspraak is die van JC zelf afgebeeld als een herder met op zijn schouder een verdwaald lammetje. Deze beeldspraak leerde ons katholieke kinderen dat JC zich om elk schaap, hoe klein en verdwaald ook, bekommerde en hem persoonlijk ging zoeken en terugbrengen naar de kudde der gelovigen.

Een heel belangrijk dier voor katholieken is de duif. Niet als symbool van de vrede maar als die van de Heilige Geest. Zoals bekend is God een heilige drie-eenheid of drievuldigheid: God de Vader, God de Zoon (JC) en God de Heilige Geest. Dit geloof in de drievuldigheid (Trinitas) wordt bevestigd telkens als je een kruisteken maakt en ondertussen uitspreekt ‘In naam van de vader, de zoon en de heilige geest’.

Ik twijfel of je de slang wel een katholiek dier mag noemen ook al neemt hij in de katholieke wereld een belangrijke plaats in maar dan als opponent van God. Het was immers de duivel die in de gedaante van een slang in de boom van kennis van goed en kwaad de eerste vrouw Eva wist te verleiden van de vruchten van die boom te eten. De slang staat aan het begin van de erfzonde en daarmee het kwaad in de wereld.

De geboorte van JC om de mensheid van deze erfzonde te bevrijden was uiteraard een genadeloze klap voor de duivel. Daarom wordt Maria, de moeder van JC, vaak afgebeeld met haar bevallige voet op de kop van een slang. Ze verplettert op die manier de duivel. De slang zou je dus beter een anti-katholiek dier kunnen noemen. Dat klopt wel. Slangen hebben onder de mensen een slechte naam. Zo zie je maar weer hoe dicht de beeldspraak bij de werkelijkheid staat ook al blijft het allemaal wel een kwestie van geloven.