Posts tonen met het label evangelist marcus. Alle posts tonen
Posts tonen met het label evangelist marcus. Alle posts tonen

donderdag 3 november 2022

4. DALI. DE GENIALE CLOWN?

 

Dat Dali voor camera in 99 van de 100 keer de clown uithangt is te zien op tientallen foto's waarvan hier een kleine selectie. Veel mensen ergeren zich daaraan. Zij denken dat een echte kunstenaar niet de clown mag uithangen terwijl de clown de poëzie van de lach beoefent.


Je kunt er alleen maar naar raden maar voor Dali moet het motto ‘Lavartus prodeo’ te vertalen uit het Latijn als “Ik de gemaskerde” een provocatie geweest zijn die hem te pas kwam. Hij als surrealist, de dromer en fantast kan zich net als Descartes permitteren zich de gemaskerde te noemen. En laten we eerlijk zijn, uiteindelijk is niet Descartes als gemaskerde door het leven gegaan maar Dali. Wat schuilt er achter de maskerade van Dali met zijn "arrogante" snor, zijn wandelstok, zijn grote ogen en zijn extravagante optreden?

Is het een marketing truc bedoeld ter verkoop van zijn kunst? Is het een maskerade om de kunstmarkt voor de gek te houden of de musea? Die liggen immers ook onder vuur sinds collega surrealist Marcel Duchamp met zijn urinoir de draak stak met de kunstwereld. Is het een vorm van ironie vergelijkbaar met de litteraire ironie van de katholieke schrijver Gerard Reve? Ook hij speelde graag verschillende rollen en verborg zich vaak achter ironische geschriften. Of is het ordinair narcisme en charlatanerie zoals anderen beweren? 

Het openbare optreden van Dali en in zekere zin ook Reve heeft veel weg van een acteur die bewust verwarring zaait over wat hij nu eigenlijk zegt of meent. Je weet nooit waar je aan toe bent. Je krijgt het gevoel dat je beet genomen wordt en toch weer niet want wat je ook beweert Dali kan schilderen als de beste en heeft een onnavolgbare fantasie en werklust.

Ze mogen dan kermisgasten zijn met het cliché als wapen om de aandacht op zich te vestigen, het zijn en blijven kunstenaars waar we niet omheen kunnen. De eerste zin van Dali's voorwoord liegt er niet om.  “Vroeg of laat moet iedereen tot me komen”. Een zin die verwijst naar het Nieuw Testament, een tekst van de evangelist Marcus (10:13-16) “Laat de kinderen tot mij komen.”  Waagt Dali zich te meten met Jezus C.? Om zo brutaal jezelf op het podium te zetten, moet je wel sterk in je schoenen staan. 

En alsof dat nog niet genoeg is, dicht hij zich in de volgende passage zoveel genialiteit, kunstenaarschap en schrijvers kwaliteiten toe dat je helemaal niet meer weet waar je aan toe bent. Is hier een groteske circusclown aan het woord, een paljas die zichzelf groter maakt dan hij is of is hier iemand aan het woord die zo geniaal is dat hij tot in het absurde de spot met zichzelf en zijn publiek kan drijven? De lezer mag het uitzoeken. 

“Sommigen, die onbewogen blijven bij mijn schilderijen, geven toe dat ik teken gelijk Da Vinci. Anderen, die aanmerkingen hebben op mijn esthetica, zijn het erover eens dat mijn autobiografie beschouwd moet worden als een van de ‘documents humains’ uit dat tijdperk. Weer anderen, die de ‘authenticiteit’  van mijn Vie secrète in twijfel trekken, hebben in mij litteraire gaven ontdekt welke de kundigheid waarvan ik in mijn schilderijen blijk geef, en de zogenaamde mystificatie van mijn bekentenissen overtreffen. Maar al in 1922 had de grote dichter García Lorca voorspeld dat ik was bestemd voor een litteraire loopbaan, en hij had geopperd dat mijn toekomst juist bij de ‘zuivere roman’ lag. Ook verkondigen degenen die mijn schilderijen , mijn tekeningen, mijn literatuur, mijn juwelen, mijn surrealistische objecten, enzovoort verafschuwen, dat ik wel een uniek talent voor het theater heb en dat mijn laatste decor een van de boeiendste was die men ooit op het toneel van het Metropolitan had gezien… Zodoende is het moeilijk te vermijden dat men op deze of gene manier onder mijn invloed komt.” (blz. 9, Woord Vooraf in de roman ‘Verborgen Gezichten’ van Dali.) 

(wordt vervolgd)

vrijdag 20 maart 2020

DE SPROOKJESJAREN ZESTIG 52, DE PREDIKER

Van Frans Hals (1582-1666) is vrijwel geen religieus werk bekend. Dit portret van de evangelist Marcus behoort tot een serie van vier heiligenportretten. Twee daarvan, Mattheüs en Lukas, bevinden zich in een museum in Odessa (Oekraïne). Dit werk dook in 1972 op bij een veiling in Londen en werd toen toegeschreven aan de 17e-eeuwse Napolitaanse schilder Luca Giordano. Pas na schoonmaak constateerde een expert dat het een werk van Frans Hals was - wellicht geholpen door het monogram FH midden-rechts.
Het is nu (maart 2010) in het bezit van een Duitse kunsthandel. De leeuwenkop op de achtergrond is het vaste attribuut van Marcus. Het evangelie van Marcus begint met het verhaal van Johannes de Doper in de wildernis, waar de leeuw woont. Website Bijbelse Kunst

Ten tijde van de dwaaltocht van mijn verliefde hart stuit ik op een avond in het café O42, in die dagen het centrum van mijn buitenwereld, op de Prediker. Waarom ik uitgerekend hem tegen moest komen? Wie zal het zeggen? Het leven is geen rechte lijn van A naar B maar een permanente chaos waar we met wat passen en meten hier en daar wat orde kunnen scheppen. Uiteindelijk blijkt ook dat een illusie te zijn. Pas met de dood wordt de orde definitief en voor altijd. Tot dan maakt de idee van enige orde het leven alsnog draaglijk. 

Sommigen klampen zich daarom vast aan de gedachte dat een of andere geheimzinnige hand orde schept in het universum. Bijvoorbeeld de hand van God als de grootste Kunstenaar aller tijden. Volgens de Roomse geloofsleer zou Hij zich geopenbaard hebben aan de mensen door zijn eigen Zoon mens te laten worden onder de naam  Jezus Christus. Anderen menen te weten dat het lot van de mensen is af te lezen uit de stand der planeten en sterren tijdens de dag en uur van hun geboorte.


Mooie gedachten maar het enige dat met zekerheid gezegd kan worden, is dat op een bepaald moment in de kromming van ruimte en tijd een man op zijn hoogtepunt zijn zaad heeft gestort bij de eicel van een vrouw waaruit dan uiteindelijk als alles goed gaat na ongeveer 9 maanden een mens geboren wordt. Dat de stand van de planeten en sterren op het moment van de bevruchting enige invloed zouden hebben op je levenslot, is een verleidelijk romantische gedachte die je met het universum verenigt. Een mooie gedachte maar zoals gezegd romantisch. Tegenwoordig kan het bevruchten van de eicel trouwens net zo goed kunstmatig geregeld worden, geen paringsdaad meer voor nodig maar een pipetje en een petrischaaltje in een laboratorium.
Met zijn naam Marcus draagt De Prediker onmiskenbaar de erfenis met zich mee van het Roomse geloof van zijn voorouders. Marcus, apostel en tevens een van de vier evangelisten, was een van de officiële biografen van Jezus Christus, de Zoon van God. Hij begint de biografie van Jezus met Johannes de Doper die de komst van God’s Zoon aankondigt.


“Johannes was dopende in de woestijn, en predikende den doop der bekering tot vergeving der zonden. En al het Joodse land ging tot hem uit, en die van Jeruzalem; en werden allen van hem gedoopt in de rivier de Jordaan, belijdende hun zonden. En Johannes was gekleed met kemelshaar, en met een lederen gordel om zijn lenden, en at sprinkhanen en wilde honig. En hij predikte, zeggende: Na mij komt, Die sterker is dan ik, Wien ik niet waardig ben, nederbukkende, den riem Zijner schoenen te ontbinden. Ik heb ulieden wel gedoopt met water, maar Hij zal u dopen met den Heiligen Geest. En het geschiedde in diezelfde dagen, dat Jezus kwam van Nazareth, gelegen in Galilea, en werd van Johannes gedoopt in de Jordaan. En terstond, als Hij uit het water opklom, zag Hij de hemelen opengaan, en den Geest, gelijk een duif, op Hem nederdalen.” (De Statenvertaling van Het Evangelie volgens Marcus).


Volgens Marcus uit den Bosch zijn er na die tijd nooit meer neerdalende Heilige Geesten in de gedaante van een duif gesignaleerd. Er komt niets geestelijks meer van boven, enkel nog ruimtetuigen, hoogstens signalen van vooruitgang. Voor het overige is het daar boven onheilspellend stil. Wat rest is veel speculatie over ons aardse bestaan door priesters, theologen, filosofen, praatjesmakers en kritiese studenten. De een houdt het bij het oude geloof, de ander predikt een heel nieuw geloof. De chaos is er niet kleiner op geworden.


(verschijnt elke vrijdag)

Elke gelijkenis met bestaande personen of gebeurtenissen berust op louter toeval.