36. HOE ZIT DAT IN OSS? DORPS EN STADSLEVEN

 

De bovenstaande foto's laten het verschil zien tussen het leven van mijn meer dorpse opa en oma (links) aan mijn vader's kant en mijn meer stadse oma en opa (rechts) aan mijn moeder's kant. Beide foto's zijn gemaakt ter gelegenheid van het 25 jarige huwelijk van de beide echtparen.

De betekenis van Organon en Zwanenberg voor de sociaal-economische ontwikkeling van Oss in de twintigste eeuw is niet te overschatten. Saal Zwanenberg heeft mede met de oprichting van deze twee bedrijven van het dorp Oss een industrie stad gemaakt. 

Enerzijds is het toeval, anderzijds ligt het voor de hand dat broers van mijn beide ouders bij Zwanenberg werkten. Mijn opa aan moeder's kant werkte er als chef. Mijn vader heeft er gewerkt als slager. Het is duidelijk dat Zwanenberg een belangrijke werkgever voor mijn familie was.

Tussen de familie van mijn vader en moeder bestond een verschil in sociale status die terug te leiden is naar de verandering van Oss van een voornamelijk boerendorp naar een meer stadse samenleving.

Die overgang begon in de tweede helft van de negentiende eeuw met de opkomst van de boterfabrieken van Jurgens en van den Berg, de exportslachterij van Zwanenberg en de tapijtfabrieken. Oss was een uit de kluiten gewassen boerendorp met weliswaar stadsrechten maar een beperkt stadsleven voornamelijk bestaande uit de middenstand en hoger opgeleiden, die meestal van buiten Oss kwamen. 

De Ossenaren waren voornamelijk kleine boeren met een gemengd bedrijf dat wil zeggen enkele stuks vee en kleinschalige akkerbouw. Het bestaan van die boeren varieerde van armoede tot sober. Hun huizen waren lage boerderijen met in het voorste gedeelte de woning en in het achterste gedeelte de deel voor de koeien, varkens of ander vee. Men kon ternauwernood leven van het boerenbedrijf en dus waren neveninkomsten uit de fabrieken welkom. Dankzij de lagere school kon men lezen en schrijven maar daar bleef het bij. 

Met zijn grote veemarkt was Oss een regionaal knooppunt waar levendig gehandeld werd in paarden, koeien, varkens enz. gereedschap en andere benodigdheden voor het boerenbedrijf zoals kruiwagens. Onze buurman, de boerderij annex timmerwerkplaats van de gebroeders Heijmans aan de Berghemse weg, heeft nog lang op de markt gestaan met houten kruiwagens. Het einde van die veemarkt in de eerste helft van de twintigste eeuw markeert min of meer het einde van de overgang van plattelands samenleving naar een stedelijke samenleving.

JESUS CHRIST SUPERSTAR

Jesus Christ and the Black Sun, potlood en acryl op papier (55 x 75 cm)

Het gedonder is begonnen met de musical of deftiger gezegd rockopera ‘Jesus Christ Superstar’ (1970) later ook nog eens verfilmd. Nee, mijn bezwaar is niet dat Jezus daarin teveel als mens en te weinig als god’s zoon wordt neergezet, zoals indertijd de bezwaren luidden van Christelijke zijde. Trouwens hoe doe je dat? Hij praat al zingend en dat is al meer dan normaal. Of dachten ze aan een aureool, liefst lichtgevend, een immer vrome blik van helder blauwe ogen en het zwevende loopje van de gelukkige hippie?

Trouwens ik geloof niet. Ik ben een katholieke ongelovige. Dat klinkt raar maar is het niet. Ik hou van de katholieke rituelen, hun kerken, hun gezangen, de overdenkingen over leven en dood, over goed en kwaad, over vergiffenis, barmhartigheid, liefde en nederigheid, de evangeliën, de brieven van de apostelen enz. Dat is het katholieke in mij maar geloven dat er een god is die zijn zoon heeft gestuurd om ons te redden, gaat me te ver. Het is geniaal gevonden, dat wel.

Nee met gedonder bedoel ik dat sinds die musical supersterren begonnen zijn om religieuze namen aan te nemen als artiestennaam(Madonna), zich te kleden als de H.Maagd Maria (Lady Gaga) of religieuze symbolen tijdens hun acts te gebruiken.  Natuurlijk, hoger dan religieuze verering als half of geheel goddelijk kun je menselijk gesproken niet komen dus dat popdames in de verleiding komen om hun  sterrenstatus nog hoger op te krikken door religieuze toestanden tijdens hun shows te gebruiken, begrijp ik wel. Bovendien, je moet toegeven dat de Katholieke kerk in de loop van tweeduizend jaar een ijzersterke religieuze cultuur heeft opgebouwd, waar geen Disneystudio of Hollywood tegen opgewassen is.

Maar ik vrees dat als gevolg van deze vereenzelving van Jezus Christus met een Superster wel eens zou kunnen betekenen dat allen het uiterlijk vertoon bewaard zal blijven en dat het gedachtegoed waarop dat alles is gebaseerd uit het zicht zal verdwijnen. Natuurlijk, velen zullen dat als een vooruitgang beschouwen. Ze denken dat ze dat gedachtengoed kunnen missen als kiespijn. Een pijnlijke vergissing maar dat hebben ze niet in de door. Heer vergeef het hun, zij weten niet wat ze doen, zo zei JC al stervend aan het kruis. Ze hebben niet door dat hun eigen cultuur is gebouwd op de fundamenten van het Katholicisme. Het is als zuurstof, je ademt het in zonder het te beseffen.